III FSK 881/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia NSA Bogusław Woźniak, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 12 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej E. T., K. T., R. T., małoletnigo A. T. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego B. T., L. S. i B. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 maja 2023 r. sygn. akt I SA/Gl 1546/22 w sprawie ze skargi B. T. reprezentowanej przez kuratora adwokat M. P., E. T., K. T., R. T., małoletnigo A. T. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego B. T., L. S. i B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 30 września 2022 r. nr SKO.F/41.4/621/2022/10582 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2019 r. oddala skargę kasacyjną.

|III FSK 881/24 | | | | | UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 1546/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę B. T., K. T., R. T., B. S., E. T., L. S., A. T. (dalej jako: skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 30 września 2022 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2019 r. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wskazał, że skarżący (właściciele spornej nieruchomości) zakwestionowali istnienie obowiązku podatkowego po ich stronie, argumentując, że to P. T. jest jedynym posiadaczem samoistnym nieruchomości położonej w T. przy ul. [...], a jej współwłaściciele nie mają możliwości korzystania z niej. Sąd ten wskazał, że przedmiotowa nieruchomość, składająca się z działek o nr [...] o łącznej powierzchni 2537 m2 w okresie objętym zaskarżoną decyzją pozostawała zgodnie z treścią księgi wieczystej we współwłasności: K. T., R. T., B. S., E. T., L. S., B. T., D. T. WSA w Gliwicach stwierdził, że materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy oraz dokonane ustalenia nie pozwalają na przyjęcie, że w sprawie wystąpił przypadek posiadania samoistnego nieruchomości przez P. T. z zamiarem władania jako właściciel sporną nieruchomością z wyzuciem' z własności skarżących jako współwłaścicieli. Materiał dowodowy zebrany przez organ podatkowy, jak i argumentacja zawarta w skardze nie uprawdopodobniła, że P. T. jest posiadaczem samoistnym spornej nieruchomości. W niniejszej sprawie nie wystąpiły okoliczności, które świadczą o tym, że P. T. traktuje sporną nieruchomość jako swoją własność, np. opłaca z własnych środków podatek od nieruchomości, przeprowadza remonty, dokonuje innych nakładów. Wręcz zaprzecza, by posiadał sporną nieruchomość. Wyrok ten w całości dostępny jest na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl (CBOSA). Nie zgadzając się z powyższym wyrokiem skargę kasacyjną w trybie art. 173 § 1 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.) złożył pełnomocnik skarżących K. T., R. T., B. S., E. T., L. S. oraz mał. A. T. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego – B. T., który zaskarżył wyrok w całości. Na podstawie art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: I. w oparciu o art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to: 1. art. 134 § 1 p.p.s.a. przez niedopełnienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny obowiązku rozpoznania skargi na decyzję Samorządowego Kolegium odwoławczego w Katowicach z dnia 30 września 2022 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za rok 2019 w granicach skargi, przez nierozpoznanie wszystkich zarzutów objętych skargą, skutkujące niesłusznym oddaleniem skargi w trybie art. 151 p.p.s.a., a w szczególności zarzutu zaniechania przeprowadzenia przez organ I instancji postępowania dowodowego zgodnie z zasadą bezpośredniości, braku podjęcia jakichkolwiek czynności dowodowych zmierzających do ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy ti. pozostawania nieruchomości w posiadaniu samoistnym P. T. lub B. T. w 2019 r. (!) oraz sposobu jej faktycznego wykorzystywania w 2019 r., przy jednoczesnym ograniczeniu się do powołania dokumentów i protokołów przesłuchania świadków i stron, tj. dowodów zgromadzonych w ramach czynności organu i instancji podjętych w 2017 i 2018 r., w ramach postępowania zakończonego decyzjami uchylonymi następnie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze z powodu braku przeprowadzenia postępowania podatkowego (braku prawidłowego wszczęcia postępowania względem wszystkich podatników), co oznacza, iż przedmiotowe dowody również nie zostały zgromadzone w toku spraw wymienionych w art. 181 O.p., a zatem nie mogą w myśl tego przepisu stanowić dowodu w niniejszej sprawie, a nadto, z uwagi na czas ich przeprowadzenia, nie mogą stanowić podstawy ustaleń faktycznych dotyczących sposobu wykorzystywania nieruchomości w 2019 r. 2. art. 141 § 4 p.p.s.a. przez dokonanie oceny stanu faktycznego w sposób budzący uzasadnione podejrzenie, iż kontrola legalności postępowania organu administracji publicznej przeprowadzona została przez WSA w sposób wybiórczy, nie uwzględniający w całości zebranego w sprawie materiału dowodowego co uniemożliwiło merytoryczną kontrolę oceny zastosowania prawa materialnego wobec wątpliwości co do zakresu rozpoznania okoliczności spornych, a przede wszystkim poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wszystkich zarzutów zgłoszonych przez skarżących w skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, podczas gdy rozpoznanie tych zarzutów miało istotne znaczenie dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji, co w konsekwencji doprowadziło do braku możliwości dokonania rzetelnej kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia, 3. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez ich niezastosowanie i nieuchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zaskarżonej decyzji, pomimo, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem art. 121 § 1 O.p. i zignorowanie, iż organ prowadził postępowanie w sposób nie budzący zaufania do organów podatkowych, co skutkowało zaakceptowaniem rozstrzygnięcia organów administracji publicznej, a w konsekwencji oddaleniem skargi w wyroku oraz art. 122 i 187 § 1 O.p. przez niepodjęcie wszystkich niezbędnych działań celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zignorowanie faktu, iż w sprawie nie przeprowadzono wszystkich wnioskowanych dowodów, które były istotne dla jej rozstrzygnięcia a przez to pozostawienie decyzji obarczonej wadami w obiegu prawnym, skutkujące oddaleniem skargi w trybie art. 151 p.p.s.a., a co za tym idzie przeprowadzenia przez WSA kontroli zaskarżonej decyzji w sposób nieprawidłowy i wybiórczy z pominięciem złożonych przez skarżących wniosków dowodowych, podniesionych twierdzeń i zarzutów, a w szczególności: - pominięcie istotnych okoliczności wynikających ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, świadczących o samoistnym posiadaniu nieruchomości w postaci działek o nr [...], przez B. T. lub P. T. w 2019 r., tj.: a. faktu odmowy wydania kluczy do nieruchomości przedstawicielom ustawowym małoletnich spadkobierców, wynikającego m.in. z zeznań świadka K. T. i R. T. - pozwalającego na obiektywną ocenę istnienia manifestowanego przez P. T. w imieniu własnym lub B. T. animus possesiendi nieruchomości, b. faktu korzystania przez P. T. z nieruchomości której dotyczy postępowanie w sposób wykluczający spadkobierców K. T. ze współposiadania nieruchomości objętej niniejszym postępowaniem, wynikającego z zeznań przesłuchanych w sprawie świadków i stron/przedstawicieli ustawowych stron, przede wszystkim: K. T., B. T., E. S., S. S., B. S., M. P., G. P. - którzy powoływali okoliczności świadczące o korzystaniu przez P. T. z nieruchomości objętej niniejszym postępowaniem, wykorzystywaniu jej m.in. na cele parkingowe, odpłatnym udostępnianiu powierzchni ogrodzenia nieruchomości i jej terenu (składowanie opon), wywożeniu i sprzedaży złomu znajdującego się na jej terenie, c. faktu, że twierdzenia P. T. odnośnie braku posiadania przez świadka dostępu do wszystkich nieruchomości stanowiących przedmiot postępowania sprzeczne są z ustaleniami organu I i II instancji, treścią pism Naczelnika Wydziału Prewencji KPP w T. z dnia 1 sierpnia i 18 września 2018 r. potwierdzających nie tylko mianowanie się przez P. T. właścicielem nieruchomości, byłej dyskoteki [...] w listopadzie 2013 r. (o czym zeznawali świadkowie m.in. B. T. i K. T.) oraz trzykrotnego zgłaszania przez P. T. włamania na teren tej nieruchomości w 2016 r., z jednoczesnym określaniem przedmiotu szkody i podawaniem się za właściciela nieruchomości - co jednoznacznie świadczy o władaniu przedmiotową nieruchomością przez P. T. już w tamtym okresie, - nieprzeprowadzenie przez organ II instancji dodatkowego postępowania dowodowego, koniecznego do wyjaśnienia sprawy - w tym dowodu z przesłuchania stron, samoistnego posiadacza nieruchomości – P. T. oraz świadka S. T., o przeprowadzenie których skarżący wnioskował w treści odwołania, a tym samym niepodjęcie kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w zakresie ustalenia podmiotu, na którym zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. art. 3 ust. 3 u.p.o.l. ciąży obowiązek podatkowy za 2019 r. i dokonanie ustaleń faktycznych w zakresie powyższej okoliczności na dowodach przeprowadzonych w 2017 i 2018 r. - a zatem dowodach nie mogących prowadzić do ustalenia faktu czy nieruchomość będąca przedmiotem opodatkowania w 2019 r. znajdowała się w posiadaniu samoistnym P. T., pominięcie dowodów przemawiających na korzyść skarżących tj. zeznań świadków innych niż P. T. oraz zeznań stron lub przedstawicieli ustawowych stron oraz szeregu wynikających z nich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy faktów świadczących o władaniu przez P. T. nieruchomością, której dotyczy niniejsze postępowanie - przy jednoczesnym ograniczeniu się do powołania się na zaznania P. T. (negującego posiadanie dostępu do tej nieruchomości i zamieszkiwanie na terenie nieruchomości sąsiedniej), pismo dostawców mediów z 2018 r. dotyczących nieruchomości zabudowanej domem mieszkalnym (sprzeczne z treścią zeznań wyżej wymienionego świadka) oraz notatki policyjnej i wydruków wpisów P. T. opublikowanych w Internecie - dotyczących nieruchomości zabudowanej budynkiem dyskoteki (świadczące o dostępie P. T. do całości nieruchomości wchodzących w skład spadku po K. T.), a w konsekwencji wydanie zaskarżonej decyzji w oparciu o błędnie ustalony stan faktyczny, w zakresie w jakim sąd przyjął, iż udziały w prawie własności nieruchomości będącej przedmiotem opodatkowania, przysługujące skarżącym, w roku podatkowym będącym przedmiotem postępowania nie znajdowały się w posiadaniu samoistnym P. T. lub B. T., w sytuacji, gdy udział w nieruchomości wchodzący w skład masy spadkowej po K. T. (a wcześniej D. T.) znajduje się w posiadaniu samoistnym P. T. lub B. T., przez których skarżący wyłączeni zostali z możliwości współposiadania lub współkorzystania z nieruchomości. W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik skarżących wniósł na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, na podstawie art. 200 p.p.s.a. o zasądzenie na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie, stosownie do art. 176 § 2 p.p.s.a. oświadczył, że skarżący zrzekają się rozpoznania sprawy na rozprawie. Odpowiedź na skargę kasacyjną wniósł wiceprezes SKO w Katowicach, w której wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest zasadna. Najdalej idący jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., w tym także w powiązaniu z art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. Zarzut ten uzasadniony został tym, że sąd pierwszej instancji miał dokonać oceny stanu faktycznego w sposób wybiórczy, nieuwzględniający całego zebranegop materiału dowodowego oraz nie odniósł się do wszystkich zarzutów skargi. Sposób sformułowania tego zarzutu wskazuje na to, że strona skarżąca kontestuje ocenę dowodów dokonaną przez organ i zaakceptowaną przez sąd pierwszej instancji, jednakże niemożliwe jest jej podważenie czy też zakwestionowanie za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 i 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Tak skonstruowany zarzut nie mógł doprowadzić do obalenia tych ustaleń. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. jest chybiony. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymogom przewidzianym w tym przepisie. Zawiera w szczególności przedstawienie ustalonego przez organy stanu faktycznego sprawy, wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Sąd pierwszej instancji w dostateczny sposób wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia i co istotne, wyrok poddaje się kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. To zaś, że w uzasadnieniu wyroku nie zgodzono się z oceną strony skarżącej, nie stanowi skutecznej podstawy do uznania zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. za zasadny. Niezasadnie też zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Przepis ten jest podstawą uchylenia decyzji w razie stwierdzenia, że miało miejsce naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie to powinno mieć wpływ na wynik tej sprawy, która została zakończona decyzją zaskarżoną do sądu administracyjnego. Ponieważ sąd pierwszej instancji nie stwierdził takich naruszeń, słusznie nie zastosował art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., a zatem nie naruszył go. To samo dotyczy przepisu art. 151 p.p.s.a., wskazanego jako naruszony w zarzucie nr 1. Do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. lub 151 p.p.s.a. mogłoby dojść wówczas, gdyby Sąd I instancji uznał skargę za zasadną, a pomimo to skargę oddalił albo skargi nie uwzględnił, a mimo to uchylił zaskarżoną decyzję. Taka sytuacja nie wystąpiła. Normy z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz 151 p.p.s.a. mają charakter procesowy i mogą być powołane wyłącznie w związku z konkretnymi przepisami administracyjnego prawa materialnego lub procesowego, które w ocenie strony zostały błędnie zastosowane lub błędnie zinterpretowane przez właściwy w sprawie organ administracji publicznej. Ponadto, normy te nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, ponieważ są normami o charakterze wynikowym i określają wyłącznie sposób rozstrzygnięcia danej sprawy przez Sąd I instancji. Skuteczne zakwestionowanie tego rodzaju normy w ramach zarzutów kasacyjnych wymaga zatem powiązania z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów prawa materialnego lub procesowego, których nie dostrzegł lub też nieprawidłowo dostrzegł Sąd I instancji wydając wyrok o określonej treści. Nie jest więc możliwe skuteczne podważenie wyroku Sądu I instancji wyłącznie w oparciu o zarzut naruszenia normy o charakterze wynikowym, w tym wypadku powiązane w zarzucie procesowym z przepisem art. 141 § 4 p.p.s.a. Bez stwierdzenia naruszenia innych przepisów, w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania, zarzut naruszenia wskazanych norm jest chybiony. W zarzucie oznaczonym numerem 3 powiązano przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. z art. 121 § 1, 122 i 187 § 1 O.p. zarzucając niepodjęcie wszystkich niezbędnych działań celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym w szczególności nieprzeprowadzenie wszystkich wnioskowanych dowodów, które były istotne dla rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu zarzutu wskazano na nieprzeprowadzenie dowodów z przesłuchania stron i świadka S. T. Te zarzuty oraz argumentacja przytoczona na ich poparcie zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazują na to, że w istocie kwestionowana jest ocena materiału dowodowego, która doprowadziła organ i WSA do stwierdzenia, że P. T. nie jest samoistnym posiadaczem nieruchomości. Ocena materiału dowodowego nie została za skutecznie podważona, ponieważ w żadnym miejscu skargi kasacyjnej nie powołano się na naruszenie art. 191 O.p., który dotyczy oceny dowodów. Brak wskazania na art. 191 O.p. czyni bezskutecznymi - w sensie procesowym - twierdzenia o dowolnej czy nieprawidłowej ocenie materiału dowodowego. Bez powołania się na ten przepis twierdzenia dotyczące tego, że organ na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego powinien był uznać P. T. (względnie B. T.) za samoistnego posiadacza, są nieskuteczne w sensie procesowym. Jeśli zaś chodzi o wskazywane jako naruszone przepisy art. 121 § 1, 122 i 187 § 1 O.p., uzasadnienie zarzutu zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie potwierdza jego zasadności. Należy przypomnieć, że nieruchomość, której opodatkowanie jest przedmiotem sporu w tej sprawie, jest niezamieszkała, składa się z dwóch działek. Jak wynika z informacji z rejestru gruntów działka o nr [...] nie jest działką zabudowaną, natomiast działka [...] zabudowana jest budynkami pozostałymi, nie są to budynki mieszkalne. Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał, jakie elementy składają się na treść posiadania samoistnego i trafnie skonstatował, że ani materiał dowodowy, ani twierdzenia skarżących nie potwierdzają tego, aby P. T. względnie, jak wskazuje się w skardze kasacyjnej, jego matka B. T., byli samoistnymi posiadaczami tej niezamieszkałej nieruchomości. Ze stanu sprawy, w tym twierdzeń skarżących, wyłania się taki obraz, że nie korzystają oni z nieruchomości i że istnieje konflikt między współwłaścicielami. Nie ma jednak przesłanek do przypisania P. T. przymiotu samoistnego posiadacza. Zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. autor skargi kasacyjnej uzasadnił wskazując na to, że WSA nie rozpoznał wszystkich zarzutów objętych skargą, organ I instancji zaniechał przeprowadzenia postępowania dowodowego zgodnie z zasadą bezpośredniości, nie podjął czynności dowodowych zmierzających do ustalenia stanu faktycznego, przy jednoczesnym odwołaniu się do dowodów przeprowadzonych w roku 2017 i 2018 w wadliwie wszczętym postępowaniu. Ustosunkowując się do tego zarzutu należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...). Przepis ten reguluje wyłącznie postępowanie przed sądem, zatem nie można wskazując na jego naruszenie skutecznie podważyć zakresu postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organy podatkowe, tak jak to uczyniono w skardze kasacyjnej. Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. określa zatem granice rozpoznania skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji, zaś granice danej sprawy wyznacza jej przedmiot wynikający z treści zaskarżonego działania organu administracji publicznej. Oznacza to, że o naruszeniu normy wynikającej z powyższego przepisu można byłoby mówić, gdyby sąd wyszedł poza granice sprawy, w której została wniesiona skarga, albo - mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku - nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, np. nie zauważając naruszeń prawa, które nie były powołane przez skarżącego, a które Sąd I instancji zobowiązany był uwzględnić z urzędu. Takich poważnych uchybień, które sąd pierwszej instancji był zobowiązany wziąć pod uwagę z urzędu, a jednak je pominął, w skardze kasacyjnej nie wskazano. Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" w rozumieniu art. 134 § 1 p.p.s.a. oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza z kolei, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, a więc nawet wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze (por. wyrok NSA z 2 lipca 2024 r ., II OSK 1022/23). Naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. może natomiast polegać na uznaniu przez sąd, że jest związany zarzutami i wnioskami skargi (tego autor skargi kasacyjnej nie zarzuca) albo na wyjściu poza granice sprawy (czego również w skardze kasacyjnej nie zarzucono). W skardze kasacyjnej wskazano (zarzut 1), że sąd pierwszej instancji nie rozpoznał wszystkich zarzutów skargi - nie wskazano jednak, jakich zarzutów konkretnie (tj. odnoszących się do naruszenia jakiego przepisu). Nie wskazano też, jaki ewentualnie wpływ na wynik sprawy mogło mieć pominięcie rozpoznania konkretnego zarzutu skargi wniesionej do WSA - to zaś jest warunkiem uznania zarzutu kasacyjnego za skuteczny. W myśl art. 174 pkt 2 p.p.s.a. podstawą skargi kasacyjnej może bowiem być tylko takie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tej sytuacji zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za chybiony. Wobec niezasadności wszystkich podniesionych zarzutów, skarga kasacyjna została oddalona na podstawie art. 184 p.p.s.a. SWSA (del.) Agnieszka Olesińska SNSA Wojciech Stachurski SNSA Bogusław Woźniak