III FSK 67/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Dominik Gajewski (sprawozdawca), Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Protokolant asystent sędziego Karolina Koczywąs, po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej T. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 1257/19 w sprawie ze skargi T. L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 18 września 2019 r., nr SKO.Pod/4140/908/2019 w przedmiocie odmowy wydania odpisów dokumentów oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 5 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 1257/19 oddalił skargę T. L. (dalej: Skarżący) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie (dalej: SKO, organ) z 18 września 2019r., w przedmiocie odmowy przesłania kserokopii zgromadzonych w sprawie zażalenia. Skargę kasacyjną na powyższy wyrok wniósł pełnomocnik Skarżącego, na podstawie art. 173 § 1 i 2, art. 175 § 1, art. 176 § 1 pkt 1 i art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 z późn. zm., dalej "p.p.s.a"), domagając się jego uchylenia w całości i rozpoznanie skargi w przypadku zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 188 p.p.s.a., bądź przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. 1. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 121 § 1, art. 122 oraz w zw. z art. 129 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2019 r., poz. 1520) poprzez błędne uznanie, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu co w konsekwencji doprowadziło do oddalenia skargi pomimo tego, że organy I i II instancji prowadziły postępowanie z naruszeniem zasady zaufania do organów, bez wyjaśnienia stanu faktycznego, z pominięciem zasady jawności postępowania, w tym w szczególności poprzez odmowę przesłania kopii akt bezpośrednio po złożeniu wniosku przez skarżącego kasacyjnie, bez uprzedniego ustalenia choćby zakresu wniosku i sposobu formy jego realizacji, a także z pominięciem okoliczności podnoszonych w skardze, które mogą uniemożliwić lub utrudnić stronie stawiennictwo w siedzibie organu, b) art. 151 w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. przez oddalenie skargi, w sytuacji gdy działanie organu dotknięte było wadami uzasadniającymi uchylenie zaskarżonego postanowienia, a Sąd I instancji nie dokonał kontroli zaskarżonego postanowienia w jego całokształcie. 2. Naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 178 § 3 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż strona może żądać od organu podatkowego jedynie uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy albo wydania jej z akt uwierzytelnionych odpisów, a organ podatkowy nie ma obowiązku przesyłania stronom kopii akt sprawy ani kopii dokumentów znajdujących się w aktach, podczas gdy konstytucyjne prawo strony dostępu do akt sprawy (art. 51 ust. 3 Konstytucji RP) należy rozumieć szeroko, a ustawodawca w Ordynacji podatkowej (art. 178 § 3) wyraźnie uregulował uprawnienie stron do otrzymywania kopii z akt sprawy z którym skorelowany jest obowiązek organu do ich wydania stronie, w ramach którego mieści się sporządzenie przez organ, na wniosek strony, kopii (kserokopii) dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy i przesłanie ich stronie. W niniejszej sprawie brak jest odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu biorąc pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 i 2 p.p.s.a.), nie stwierdził podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku. W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania, a zarzuty kasacyjne nie podważają prawidłowości zaskarżonego wyroku. Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). W tym zakresie okazała się niezasadna i dlatego została oddalona. Przedmiot sporu w niniejszej sprawie dotyczy ustalenia, czy w świetle art. 178 § 3 O.p. organ podatkowy jest obowiązany spełnić żądanie przesłania kserokopii akt sprawy, w każdym przypadku jeśli tego zażąda Skarżący. W myśl przepisów Ordynacji podatkowej, organ podatkowy w każdym stadium postępowania obowiązany jest udostępnić stronie akta sprawy. Korzystając z tego prawa. Strona może przeglądać te akta oraz sporządzać z nich notatki, kopie lub odpisy (art. 178 § 1 O.p.). Może też żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów (art. 178 § 3 O.p.). Akta sprawy są udostępniane w lokalu organu podatkowego i w obecności pracownika tego organu (art. 178 § 2 O.p.). Wymieniony przepis prawa urzeczywistnia prawo Strony wglądu do akt sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela wykładnię prawa przyjętą przez Sąd I instancji, której wynikiem jest uznanie, iż w oparciu o art. 178 § 3 O.p. strona może żądać od organu podatkowego wyłącznie uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy, albo wydania jej z akt uwierzytelnionych odpisów. Organ podatkowy nie może odmówić dokonania wskazanych czynności, o ile złożone przez stronę stosowne żądanie dotyczy czynności prowadzonych w siedzibie organu. Natomiast nie mieści się w zakresie obowiązku procesowego, spoczywającego na organie, przesyłanie stronie na jej żądanie, kserokopii całego materiału dowodowego. Ponieważ organ podatkowy nie ma obowiązku przesyłania stronom kopii akt sprawy, ani też kopii dokumentów znajdujących się w aktach sprawy dlatego też należy uznać, iż powiadomienie o dokonywanych czynnościach w danej sprawie jest wystarczające dla zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu. Treść wniosku Skarżącego była jasna, gdyż żądał on kserokopii akt sprawy, a zatem całego materiału dowodowego, czego kwestionowany w skardze przepis nie dotyczy. Należy także zaznaczyć, iż w przywołanej w treści skargi kasacyjnej uchwale z 8 października 2018 r., I OPS 1/18 wskazano, iż w ramach udostępnienia akt stronie na podstawie art. 73 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r., Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: K.p.a.) mieści się sporządzenie przez organ, w sposób wynikający z jego możliwości technicznych i organizacyjnych, na wniosek strony, kopii dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy. Trudności interpretacyjne art. 73 § 1 K.p.a. wynikają z tego, że ustawodawca wymieniając w tym przepisie uprawnienia strony postępowania administracyjnego, związane z udostępnieniem akt, pominął możliwość żądania od organu sporządzenia ich kopii (kserokopii). Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż rekonstruując wzór zachowania organu administracji w przedmiocie udostępniania akt na podstawie art. 73 § 1 i § 2 K.p.a. należało wyjść poza jego literalne brzmienie i zgodnie z systemowymi regułami wykładni rozszerzyć zakres uprawnień strony, tak aby w razie uzasadnionej potrzeby mogła żądać od organu sporządzenia kopii dokumentów z akt sprawy. W uchwale podkreślono, że na gruncie tej samej gałęzi prawa, mianowicie prawa administracyjnego, instytucja udostępniania akt stronie powinna być jednolicie stosowana, zgodnie z zasadą równości wobec prawa. Okoliczność, że ustawodawca w O.p. (art. 178 § 3) wyraźnie uregulował uprawnienie stron do otrzymywania kopii z akt oznacza tylko, że w tym postępowaniu usunięte zostało źródło wątpliwości interpretacyjnych. Reasumując, przedmiot uchwały sygn. akt I OPS 1/18 nie odnosił się do zagadnienia przesłania kserokopii akt sprawy, lecz wyłącznie do kwestii sporządzania kopii dokumentu. Dlatego też nietrafne jest wskazanie, jakoby uchwała miała zastosowanie w przedmiotowej sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stan faktyczny i prawny sprawy zostały ustalone zgodnie z wymogami zawartymi w O.p., a w szczególności z art. 121 § 1 O.p., art. 122 O.p. oraz w zw. z art. 129 O.p. tej ustawy. To, że WSA podjął odmienną od oczekiwanej przez Skarżącego ocenę stanu prawnego nie świadczy o jej wadliwości, ani tym bardziej o wadliwości postanowienia. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny za niezasadne uznaje zarzuty naruszenia przez WSA przepisów postępowania. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. SNSA Dominik Gajewski SNSA Jolanta Sokołowska SNSA Wojciech Stachurski