III FSK 601/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 1001/22 w sprawie ze skargi P. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 15 lutego 2022 r., nr 1401-IEE3.711.1.250.2021.7.JO w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.

|III FSK 601/23 | | | | | UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 7 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 1001/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. K. (dalej jako: skarżąca, strona) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 15 lutego 2022 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia składnika majątkowego spod egzekucji. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wskazał, że odmowa zwolnienia spod egzekucji składnika majątkowego w postaci zajętych wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego oraz innych wierzytelności pieniężnych nie naruszała art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej: "u.p.e.a."). Organ egzekucyjny nie stwierdził przesłanki ważnego interesu skarżącej oraz nie dysponował wiedzą o możliwości prowadzenia egzekucji z innych składników majątkowych i w związku z tym odmówił uwzględnienia wniosku strony, motywując to rozstrzygnięcie. Następnie WSA w Warszawie dodał, że w skardze pełnomocnik zarzucił, że skarżąca nie złożyła wniosku o ograniczenie egzekucji w trybie art. 13 § 1 u.p.e.a., a złożyła wniosek o jej ograniczenie ze względu na całkowite pozbawienie jej przychodów, które zostały zajęte w toku egzekucji, pozostawiając kwalifikację prawną wniosku organom. Organ zakwalifikował wniosek skarżącej, jako złożony w trybie art. 13 § 1 u.p.e.a, ale była to samodzielna decyzja organu. Konsekwencją tego zdaniem strony skarżącej było naruszenie szeregu praw skarżącej przez ich nieuwzględnienie albo pominięcie. Z powyższym twierdzeniem pełnomocnika sąd pierwszej instancji się nie zgodził. Wskazał, że z akt sprawy wynikało, że po otrzymaniu pisma pełnomocnika skarżącej z 21 września 2021 r. zatytułowanego "Wniosek o ograniczenie egzekucji", Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. pismem z 1 października 2021 r. (ponowionym pismem z dnia 18.10.2021 r.) wezwał pełnomocnika strony do wskazania, czy pismo z 21 września 2021 r. stanowi wniosek o zwolnienie spod egzekucji składników majątkowych w rozumieniu art. 13 § 1 u.p.e.a., skargę na czynność egzekucyjną w rozumieniu art. 54 ustawy, czy inny tryb przewidziany przepisami prawa. W odpowiedzi, pismem z dnia 18 października 2021 r. pełnomocnik poinformował, że nie jest jego rolą prawna kwalifikacja wniosku, a jest to zadanie organu, który ten wniosek rozpatruje. Wskazał jedynie, że nie była to skarga w trybie art. 54 ww. ustawy. Pełnomocnik zauważył, że organ najprawdopodobniej zakwalifikuje wniosek jako złożony w trybie art. 13 u.p.e.a., zatem podkreślił, że celem wniosku było zapewnienie skarżącej przychodów na poziomie minimum egzystencji przez cały czas trwania postępowania egzekucyjnego. Sąd pierwszej instancji uznał, że mimo prawidłowego wezwania pełnomocnika strony, nie skorzystał on z przysługującego mu uprawnienia do sprecyzowania wniosku i nie wskazał w jakim trybie ma zostać rozpatrzone przedmiotowe pismo z 21 września 2021 r. Tak więc na etapie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnik nie mógł zarzucać, że jego wniosek został nieprawidłowo zakwalifikowany. Sam w odpowiedzi na wezwanie podkreślił, że organ najprawdopodobniej rozpatrzy wniosek jako złożony w trybie art. 13 u.p.e.a. W sytuacji niewskazania przez pełnomocnika podstawy prawnej żądania, organ samodzielnie dokonał kwalifikacji wniosku, biorąc pod uwagę treść przedmiotowego pisma i okoliczności faktyczne przedstawione przez pełnomocnika. Wyrok ten w całości dostępny jest na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl (CBOSA). Nie zgadzając się z powyższym wyrokiem skargę kasacyjną złożył pełnomocnik skarżącej. Zaskarżył wyrok w całości i wniósł o jego uchylenie, a także o uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 15 lutego 2022 r. (nr 1401-IEE3.711.1.250.2021.7.JO) wraz z poprzedzającym je postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. nr 1418- SEE.711.1559.2021.1 z dnia 16 listopada 2021 r., a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów niniejszego postępowania oraz postępowania przed sądem I instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Ewentualnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do rozstrzygnięcia Sądowi I instancji wraz z kosztami postępowania za wszystkie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Wniósł również o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Działając na podstawie art. 174 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej jako: p.p.s.a.) zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego tj. 1. art. 145 §1 pkt 1 c p.p.s.a w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a w zw. z art. 133 §1 p.p.s.a poprzez ich niewłaściwe zastosowanie objawiające się w błędnym ustaleniu przez Sąd I instancji stanu faktycznego, że wniosek złożony przez Skarżącą do Naczelnika Urzędu Skarbowego był oparty o art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r., poz. 479, dalej jako: u.p.e.a.), podczas gdy z pism składanych przez skarżącą w toku postępowania przed Organami jednoznacznie wynikała jej intencja, aby zasadność wniosku nie była wyłącznie przeanalizowana poprzez pryzmat przesłanej zawartych w art. 13 § 1 u.p.e.a., który to błąd Sądu I instancji miał istotny wpływ na wynik sprawy poprzez ograniczenie analizy dokonanej przez Sąd tylko do prawidłowości zastosowania przez Organy art. 13 § 1 u.p.e.a.; 2. art. 145 §1 pkt 1 c p.p.s.a w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a poprzez ich naruszenie objawiające się brakiem rozpoznania sprawy w całości i pominięcie przez Sąd I instancji całkowitym milczeniem kwestii związanych z koniecznością oceny prawidłowości działania organu poprzez pryzmat art. 9 § 1 u.p.e.a. oraz art. 2 i 64 ust. 2 Konstytucji RP, pomimo że miały one zastosowanie w sprawie, co miało istotny wpływ na wynik postępowania poprzez ograniczenie analizy dokonanej przez Sąd tylko do prawidłowości zastosowania przez organy art. 13 § 1 u.p.e.a. i pominięcie praw przysługujących skarżącej na gruncie wskazanych przepisów; 3. art. 145 §1 pkt 1 c p.p.s.a w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a oraz w zw. z art. 7 w zw. z art. 8 w zw. z art. 11 k.p.a. przez ich naruszenie objawiające się całkowitym brakiem analizy ze strony Sądu, czy organy nie naruszyły przepisów postępowania na skutek braku zbadania, czy w sprawie nie zaszły okoliczności uzasadniające zastosowanie art. 9 § 1 ustawy o egzekucji tj. jaki charakter miała umowa łącząca skarżącą z p. C. K., G. M., która stanowiła podstawowe źródło przychodów Skarżącej, a która to umowa była typową umową zawierającą elementy umowy zlecenia/umowy o dzieło, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik postępowania ze względu na pominięcie całkowitym milczeniem przez Sąd I instancji kluczowych dla sprawy kwestii; 4. art. 145 §1 pkt 1 a p.p.s.a w zw. z art. 2 Konstytucji RP przez brak realizacji podstawowej normy konstytucyjnej, że Rzeczypospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej, co przejawiło się uznaniem za zgodną z prawem sytuacji, w której prowadzone postępowanie egzekucyjne pozbawiło Skarżącej całości środków do życia, podczas gdy zasada ta zawiera w sobie także zasadę minimum bezpieczeństwa socjalnego, której realizacja jest obowiązkiem Państwa Polskiego, a więc także WSA, który działa w jego imieniu. Opisana w zdaniu poprzedzającym sytuacja stanowi także naruszenie art. 8 k.p.a.; 5. art. 145 §1 pkt 1 a p.p.s.a w zw. z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 9 § 1 u.p.e.a. przez nieuzasadniony brak zastosowania ostatniego z tych przepisów, podczas gdy sytuacja skarżącej była analogiczna do tej, jak gdyby była zatrudniona na podstawie umowy o pracę i tym samym organy w dyskryminujący sposób odmówiły ograniczenia egzekucji, podczas gdyby Skarżąca była zatrudniona na umowę o pracę Organ musiałby ograniczyć egzekucję, co nie zostało uznane za naruszenie ze strony WSA; 6. art. 145 §1 pkt 1 a p.p.s.a w zw. z art. 13 § 1 u.p.e.a. przez jego nieprawidłowe zastosowanie, podczas gdy w sprawie powinien być zastosowany art. 9 § 1 u.p.e.a. ze względu na okoliczność, że podstawą osiąganych przez skarżącą przychodów była umowa zawierające typowe elementy dla umowy zlecenia i umowy o dzieło, co determinowało ograniczenie egzekucji w sposób wskazany wart. 9 § 1 u.p.e.a., a nie analizowanie przesłanek zawartych w art. 13 § 1 u.p.e.a.; 7. art. 145 § 1 pkt 1 a p.p.s.a w zw. z art. 13 § 1 u.p.e.a. przez jego nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu przez Sąd I instancji, że jego zastosowanie jest wyłącznym uznaniem organu bez względu na okoliczności danej sprawy, podczas gdy WSA powinien był wziąć pod uwagę szczególną okoliczność polegającą na pozbawieniu skarżącej całości jej przychodów, co ograniczało uznanie organu w świetle powyżej przytoczonego art. 2 Konstytucji RP. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest zasadna. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występowały, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Przedmiotem zaskarżenia jest wyrok, jaki zapadł w wyniku rozpoznania skargi na postanowienie w przedmiocie odmowy zwolnienia spod zajęcia. Podstawę prawną wydanych w rozpoznawanej sprawie postanowień DIAS i NUS stanowił art. 13 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z nim organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie tego przepisu jedynie w kontekście tego (zarzut 6), że zdaniem autora skargi kasacyjnej nie powinien on w ogóle mieć w sprawie zastosowania, zaś zamiast tego żądanie strony należało rozpatrywać w kontekście art. 9 § 1 u.p.e.a. Można zatem przyjąć, że ostrze zarzutów nie jest wymierzone w art. 13 § 1 u.p.e.a. jako taki. Ustosunkowując się do zarzutów oznaczonych numerami 1 i 6 Naczelny Sąd Administracyjny pragnie jednak zauważyć, że wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej, wniosek strony słusznie rozpatrywano przez pryzmat art. 13 § 1 u.p.e.a. Jak wynika z akt sprawy, pismem z dnia 21 września 2021 r. zatytułowanym "Wniosek o ograniczenie egzekucji" pełnomocnik Skarżącej wniósł o zwolnienie od zajęcia kwoty odpowiadającej minimalnemu wynagrodzeniu za pracę, które zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 16 września 2020 r. (Dz. U. z 2020 r., poz. 1596) wynosi aktualnie 2.800 zł brutto miesięcznie. Pełnomocnik zaznaczył, że wskazana kwota jest wolna od zajęcia w przypadku, gdy zobowiązany otrzymuje wynagrodzenie z tytułu stosunku pracy. W rozpatrywanej sprawie Skarżąca otrzymuje wynagrodzenie z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i konsekwentnie nie ma do niej zastosowania powołany przepis - co przyznano we wniosku. Pismem z dnia 1 października 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. wezwał pełnomocnika Skarżącej do wskazania, czy pismo z dnia 21 września 2021 r. stanowi wniosek o zwolnienie spod egzekucji składników majątkowych w rozumieniu art. 13 § 1 u.p.e.a., skargę na czynność egzekucyjną w rozumieniu art. 54 u.p.e.a. czy inny tryb przewidziany przepisami prawa. Pełnomocnik w odpowiedzi na wezwanie organu wskazał między innymi, że nie jest jego rolą prawna kwalifikacja wniosku. Jest to zadanie organu, który ten wniosek rozpatruje. Pełnomocnik wskazał jedynie, że nie była to skarga w trybie art. 54 ustawy egzekucyjnej. Pełnomocnik zauważył, że organ najprawdopodobniej zakwalifikuje wniosek jako złożony w trybie art. 13 u.p.e.a., zatem podkreślił, że celem wniosku jest zapewnienie Zobowiązanej przychodów na poziomie minimum egzystencji przez cały czas trwania postępowania egzekucyjnego. Tym samym wniosek nie jest ograniczony w czasie, a wręcz podniósł, aby został rozpatrzony wstecznie tj. od momentu, kiedy doszło do zajęć egzekucyjnych w sprawie, gdyż to one pozbawiły Skarżącą środków do życia i skazały ją na utrzymanie przez członków rodziny, którzy również spłacali raty w okresie, w którym obowiązywał system ratalny w stosunku do Skarżącej. Pełnomocnik wskazał, że wniosek dotyczy zajęcia przychodów ze Stowarzyszenia A., G. S. C. K. oraz Bank [...] S.A. Zajęcie przez organy skarbowe całości przychodów Skarżącej uniemożliwia wskazanie innych źródeł, z których mogłaby być prowadzona egzekucja. Poza tym, gdyby takie źródła istniały wniosek byłby bezprzedmiotowy, gdyż nie występowałaby okoliczność pozbawienia Strony środków niezbędnych do jej egzystencji. Ograniczenie, o które wniósł pełnomocnik ma charakter kwotowy tj. 3.656,16 zł miesięcznie. Organ zakwalifikował wniosek jako złożony w trybie art. 13 § 1 u.p.e.a. Po wydaniu postanowienia pierwszej instancji, pismem z 8 grudnia 2021 r. pełnomocnik Skarżącej złożył zażalenie. W treści zażalenia wskazał, że postanowienie zaskarża w całości oraz zaznaczył, że szczegółowe motywy zażalenia zostaną przedstawione w późniejszym terminie. Do dnia sporządzenia postanowienia do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie nie wpłynęło pismo stanowiące uzasadnienie w/w zażalenia. Biorąc wszystko to pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzega uchybienia w stanowisku WSA, który nie dopatrzył się tego, aby organ nieprawidłowo zakwalifikował wniosek. W istocie rzeczy między stronami na etapie składania i kwalifikowania wniosku nie było sporu co do tego, że Skarżąca nie otrzymuje wynagrodzenia za pracę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego organ słusznie nie zakwalifikował wniosku jako złożonego w kontekście art. 9 § 1 u.p.e.a., gdyż z góry widoczne było to, że przepis ten nie obejmuje swoim zakresem wynagrodzeń innych niż ze stosunku pracy. Utożsamienie wynagrodzenia za pracę z przychodami z umów zawierających elementy umów zlecenia i o dzieło, co sugeruje pełnomocnik w zarzucie 6, jest zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wykluczone na gruncie art. 9 § 1 u.p.e.a. i bynajmniej art. 9 § 1 u.p.e.a. nie determinował ograniczenia egzekucji w sposób wskazany w tym przepisie. Zarzuty oznaczone numerami 1, 6 i 7 są z omówionych wyżej powodów oczywiście bezzasadne. Zarzuty oznaczone numerami 2, 3 i 5 również są bezzasadne z powodów, które zostały już wyżej zasygnalizowane. Zarzuty te skupione są na bezzasadnej, zdaniem autora skargi kasacyjnej, odmowie zastosowania art. 9 § 1 u.p.e.a., a także na niedokonaniu przez WSA analizy sprawy przez pryzmat przepisu art. 9 § 1 u.p.e.a. Przypomnieć zatem należy, zgodnie z art. 9 § 1 u.p.e.a. wynagrodzenie ze stosunku pracy podlega egzekucji w zakresie określonym w przepisach Kodeksu pracy. Z tego przepisu autor skargi kasacyjnej niezasadnie wywodzi możliwość zwolnienia spod egzekucji kwot uzyskiwanych (w tym już uzyskanych) przez Skarżącą, do wysokości 3.656,16 zł miesięcznie. Żądanie takie stoi w oczywistej sprzeczności z treścią art. 9 § 1 u.p.e.a., który dotyczy jednoznacznie i wyłącznie wynagrodzeń ze stosunku pracy. Dodac tylko można, że w skardze kasacyjnej nie zamieszczono zarzutu opartego na treści art. § 2 u.p.e.a., Stosownie do postanowień art. 9 § 2 u.p.e.a., przepis § 1 stosuje się odpowiednio do należności członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i członków ich rodzin z tytułu pracy w spółdzielni oraz wszystkich świadczeń powtarzających się, których celem jest zapewnienie utrzymania. Wobec niezasadności wszystkich zarzutów skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. s. del. WSA Agnieszka Olesińska (spr.) s. NSA Dominik Gajewski s. NSA J.Sokołowska