III FSK 463/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Dominik Gajewski (sprawozdawca), Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski, po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej S. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 listopada 2023 r., sygn. akt I SA/Wr 412/23 w sprawie ze skargi S. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 13 marca 2023 r., nr SKO/PO-413/1/2023 w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2022 r. oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z 7 listopada 2023 r., sygn. akt I SA/Wr 412/23 oddalił skargę S. D. (dalej: skarżący) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy (dalej: organ, SKO) z dnia 13 marca 2023 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Skargę kasacyjną na powyższy wyrok, złożył pełnomocnik skarżącego, zaskarżając go w całości, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), zarzucając mu: naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a to art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. art. 162 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2022 r., poz. 2651 ze zm.; dalej jako: o.p.) w zw. z art. 149 o.p. polegające na oddaleniu skargi i niedostrzeżeniu uchybienia w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wójta Gminy M. w przedmiocie ustalenia wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego za 2022 r. w kwocie [...] zł, mimo iż faktycznie postanowienie w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu zostało wydane w sytuacji, gdy skarżący dopełnił wszelkich wymogów uzasadniających przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a to art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. art. 124 o.p. i art. 191 o.p. w zw. z art. 210 § 4 o.p. zw. z art. 219 o.p. przez polegające na oddaleniu skargi i niedostrzeżeniu uchybienia w zakresie wadliwej oceny materiału dowodowego, a w szczególności oświadczenia I. P. , podczas gdy dowód ten miał charakter wiarygodny i dawał jednoznaczne podstawy do przyjęcia, że do uchybienia terminu doszło bez winy skarżącego, a tym samym winien być podstawą do ustalenia istnienia przesłanek uzasadniających przywrócenie terminu do wniesienia odwołania (zgodnie z treścią żądania skarżącego). Wskazując na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku z dnia 07 listopada 2023 r. (w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji) oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W niniejszej sprawie brak jest odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna wobec braku usprawiedliwionych podstaw nie zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Analiza akt sprawy wskazuje, że nie zachodzi żadna z przesłanek wskazanych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego mogą zatem dotyczyć jedynie naruszeń przepisów wskazanych w skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna została oparta na naruszeniu przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący zarzuca przede wszystkim naruszenie przez Sąd I instancji art. 151 p.p.s.a. w zw. z art.145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. w zw. z art. 162§1 i § 2 O.p. w zw. z art. 149 O.p. polegające na oddaleniu przez Sąd I instancji i niedostrzeżenie uchybienia art.162 § 1 i § 2 O.p. Kwestią sporną w przedmiotowej sprawie jest ocena braku winy Skarżącego w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania . Zgodnie z treścią art. 162 § 1 O.p., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. W myśl § 2 tego artykułu podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, przy czym jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Natomiast stosownie do treści art. 149 O.p. w przypadku nieobecności adresata w miejscu zamieszkania albo pod adresem do doręczeń w kraju pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, a gdyby go nie było lub odmówił przyjęcia pisma - sąsiadowi, zarządcy domu lub dozorcy - gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Zawiadomienie o doręczeniu pisma sąsiadowi, zarządcy domu lub dozorcy umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata, lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję, na której zamieszkuje adresat lub której adres wskazano jako adres do doręczeń. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji słusznie uznał, że Organ prawidłowo zastosował przepis art. 162 § 1 O.p. W sposób wyczerpujący rozpatrzył niezbędny materiał dowodowy, który został zgromadzony w aktach sprawy i odnosił się do przedmiotowej kwestii, działając przy tym zgodnie z dyspozycją art. 187 § 1 O.p. Prawidłowo przeprowadzona została również swobodna ocena dowodów, o której mowa w art. 191 O.p. Rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonym skargą postanowieniu zostało właściwie i przekonująco uzasadnione, stosownie do dyspozycji przepisów art. 217 § 2 oraz art. 210 § 4 w związku z art. 219 O.p. Argumentacja Kolegium jest logiczna i zgodna z zasadami doświadczenia życiowego. Słusznie Sąd I instancji podkreślił, że w świetle regulacji zawartych w art. 162 § 1 i § 2 O.p. warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności procesowej jest spełnienie łącznie czterech przesłanek, a mianowicie: wniesienie przez zainteresowanego prośby o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od dnia ustania przeszkody, która uniemożliwiła mu dochowanie terminu, dokonanie jednocześnie czynności, której nie dokonano w ustalonym terminie, dochowanie terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu oraz uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego. W orzecznictwie sadów administracyjnych podkreśla się że kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności w postępowaniu. Brak winy w uchybieniu terminu podlega ocenie z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Obojętny jest przy tym sam stopień zawinienia, ponieważ w art. 162 § 2 O.p. mowa jest o winie w ogólności, co oznacza, że każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminowi (tzw. culpa levissima) wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji. W celu przywrócenia terminu należy zatem wykluczyć wszelką winę strony, w tym także najlżejsze choćby niedbalstwo ( por. wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2022 r., sygn. akt I GSK 3411/18, opubl. w Lex Nr 3403900). Natomiast w aspekcie procesowym składający podanie powinien jedynie uprawdopodobnić okoliczności (przeszkody), które uniemożliwiły mu dochowanie terminu dla dokonania czynności procesowej. To oznacza, że wystarczy, aby w sposób wiarygodny uzasadnił on zaistnienie okoliczności uniemożliwiających dokonanie czynności w terminie, lecz nie musi ich wykazywać w sposób ostateczny poprzez przedstawienie w tym zakresie ścisłych dowodów. Analizując materiał dowodowy Sąd I instancji prawidłowo przyjął za organem, że twierdzenia Skarżącego przytoczone w jego podaniu, wraz z towarzyszącym mu oświadczeniem I. P. nie stanowią odpowiedniego uprawdopodobnienia braku jakiejkolwiek winy po jego stronie w niedochowaniu terminu. Z przedmiotowego oświadczenia z dnia [...] grudnia 2022 r. wynika, że adresowana do Podatnika przesyłka zawierająca decyzję została odebrana przez I. P. w dniu 7 grudnia 2022 r., a następnie przekazana mu dopiero w dniu 21 grudnia 2022 r., przy czym zaznaczono w nim, że adresat z nią nie zamieszkuje. Powyższe pozostaje w sprzeczności z – prawidłowymi i potwierdzonymi treścią akt administracyjnych – na temat wskazania przez samego Skarżącego, podczas rozmowy telefonicznej z pracownikiem organu I instancji w dniu [...] kwietnia 2022 r., adresu przy ul. K. w K. jako adresu zamieszkania zarówno jego, jak i drugiej strony (I. P.) postępowania podatkowego w zakresie podatku od nieruchomości i podatku rolnego od ich wspólnej nieruchomości położonej w L. na terenie gminy M. Jak prawidłowo podkreślił Sąd I instancji akta administracyjne dowodzą prawidłowości ustaleń organu w zakresie faktu dwukrotnego osobistego odbioru przez Podatnika pism kierowanych do niego pod tym adresem oraz trzykrotnego odbioru zastępczego takich pism przez I. P. jako dorosłego domownika Skarżącego. Żadne z tych doręczeń nie było kwestionowane. Z kolei pisma adresowane poprzednio do Podatnika, pod adresem w L. nie były przez niego podejmowane mimo stosownej podwójnej awizacji. I. P. nie odmawiała przyjmowania w miejscu zamieszkania przesyłek kierowanych do Skarżącego, a ten – poza przypadkiem zastępczego doręczenia mu decyzji – nie zgłaszał, aby tak podejmowana korespondencja nie była mu następnie przekazywana. Trudno także przyjąć, aby osoba odbierająca zastępczo pisma dla Podatnika była jakąś "osobą trzecią". Zbieżność nazwiska i ujawnienie wspólności ich prawa we wpisie w księdze wieczystej nieruchomości pod adresem w L. wskazują jednoznacznie na bliskie powiązania pomiędzy nimi, nawet jeśli nie pozostają małżonkami i/lub nie byli nimi w chwili zastępczego doręczenia Podatnikowi decyzji. Pojęcie dorosłego domownika strony obejmuje bowiem szeroki i otwarty krąg osób, których pobyt w miejscu jej zamieszkania nie jest incydentalny (przypadkowy) i ma jakieś faktyczne lub prawne uzasadnienie, wykluczające w szczególności bezprawność ich przebywania w miejscu zamieszkania strony, z którą wiąże je pewien prawny lub faktyczny (społeczny) związek/relacja. Nie ma żadnych przeszkód, aby za dorosłego domownika uznać w szczególności byłego małżonka. Jak słusznie podkreślił Sąd I instancji tryb doręczenia opisany w art. 149 O.p. ma zastosowanie także do adresu wskazanego przez stronę dla doręczeń. Oznacza to, że z punktu widzenia skuteczności zastępczego doręczenia akcentowana przez Skarżącego okoliczność, że nie zamieszkuje on pod ww. adresem zamieszkania I. P. lub nawet nie zamieszkiwał tam w chwili doręczenia decyzji, nie ma w sprawie istotnego znaczenia. Strona ma bowiem możliwość wskazania organowi adresu dla doręczeń (adres do korespondencji), który nie musi być jej adresem zamieszkania, a organ podatkowy ma obowiązek taką dyspozycję uszanować (por. wyrok NSA z dnia 6 października 2020 r., II GSK 3949/17, publ. CBOSA). Przyjęcie przez taką osobę przesyłki kierowanej do nieobecnego adresata wywiera bowiem skutek w dacie jej przyjęcia, a nie w dacie przekazania właściwemu odbiorcy (por. powoływane w zaskarżonym postanowieniu: wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2022 r., sygn. akt I FSK 584/22 oraz wyrok WSA w Białymstoku w wyroku z dnia 16 września 2022 r., sygn. akt I SA/Bk 169/22, oba publ. w CBOSA). Wszystkie powyższe okoliczności – w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pozwalały zatem na uznanie, że nie zasługiwał na uwzględnienie kolejny zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art.145 §1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 124 O.p. i art.191 O.p. w zw. z art.210 § 4 O.p. w zw. z art.219 O.p. w zakresie wadliwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego a zwłaszcza oświadczenia złożonego w toku postępowania przez I. P.. To oświadczenie nie podważa domniemania skuteczności doręczenia mu decyzji w trybie zastępczym w dniu 7 grudnia 2022 r., ani też nie uprawdopodobniają braku jego winy w niedochowaniu terminu do złożenia odwołania. Naczelny Sąd Administracyjny podziela zatem ocenę przedstawioną w wyroku Sądu I instancji, że Skarżący nie uprawdopodobnił odpowiednio, aby złożenie odwołania od decyzji z uchybieniem 14-dniowego terminu określonego w art. 223 § 2 pkt 1 O.p., nastąpiło bez jego winy. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art.184 p.p.s.a. SNSA Dominik Gajewski SNSA Wojciech Stachurski SWSA(del.) Krzysztof Przasnyski