III FSK 3829/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska, po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 grudnia 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 593/20 w sprawie ze skargi K. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 10 marca 2020 r., nr 2401-IEE1_.712.3.2020.3/MD/053529 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od K. G. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z dnia 11 grudnia 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 593/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: WSA) oddalił skargę K. G. (dalej: Skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 10 marca 2020 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. Skargę kasacyjną wniósł Skarżący. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: K.p.a.) w związku z art. 54 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej: u.p.e.a.) przez ich niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi przez WSA w wyroku, w którym usankcjonowano utrzymanie w mocy postanowienia oddalającego skargę na czynności egzekucyjne i w konsekwencji stwierdzenie, że skarga na czynności egzekucyjne nie była środkiem, którym można weryfikować prawidłowość zarządzenia zabezpieczenia, choć w ocenie Skarżącego środek prawny w postaci skargi na czynność egzekucyjną był oczywiście zasadny, co winno skutkować uchyleniem zaskarżonej czynności w postaci zabezpieczenia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w banku mBank S.A. na rachunkach [...], [...], [...] oraz wstrzymaniem prowadzenia postępowania egzekucyjnego, w toku którego dokonano zaskarżonej czynności; 2) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 155a § 1 pkt 1 u.p.e.a. przez oddalenie skargi i uznanie, że wszczęcie postępowania zabezpieczającego na podstawie wydanego przez organ administracyjny zarządzenia zabezpieczenia, które uznać należy za wadliwe, bo o ile będące jego podstawą postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym jest natychmiast wykonalne, jednak obarczone jest wadą w postaci wskazania niewłaściwego numeru PESEL zobowiązanego, natomiast postanowienie o sprostowaniu omyłki pisarskiej natychmiast wykonalne nie jest i wymaga dla swej wykonalności uprawomocnienia, a to te dwa postanowienia stanowią łącznie orzeczenie podlegające wykonaniu. Tymczasem klauzulę organu egzekucyjnego nadano w dniu 13 listopada 2019 r., a więc w dniu kiedy wydano postanowienie o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej, które to postanowienie z oczywistych względów nie mogło się stać się wówczas prawomocne. W konsekwencji czynność egzekucyjna w postaci zawiadomienia o zabezpieczeniu wierzytelności dokonana została z naruszeniem prawa. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor IAS wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej, wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429), w brzmieniu obowiązującym od 15 kwietnia 2023 r., z uwagi na brak możliwości technicznych przeprowadzenia w krótkim terminie rozprawy stacjonarnej, a także na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zważywszy na zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej, przede wszystkim wyjaśnić należy, aczkolwiek już uczynił to Sąd pierwszej instancji, jakie zarzuty mogą być skutecznie podnoszone w ramach skargi na czynności egzekucyjne – ergo skargi na czynności zabezpieczające. Otóż, ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zawiera zespół norm określających postępowanie i środki przymusowe stosowane w celu doprowadzenia do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym. Postępowanie egzekucyjne to cały zespół czynności organów egzekucyjnych i innych podmiotów postępowania. Omawiana ustawa zawiera gwarancje, które stwarzają możliwość podjęcia prawnej weryfikacji czynności egzekucyjnych tudzież czynności zabezpieczających oraz przewiduje określone następstwa, gdy czynności te zostały podjęte z naruszeniem ustawy. Gwarancje te służą zobowiązanemu w zależności od rodzaju i momentu naruszenia jego interesu prawnego, albowiem ustawa nie przewiduje możliwości stosowania zamiennych środków ochrony przy naruszeniu tego samego dobra prawnego. Skarga na czynności egzekucyjne/zabezpieczające organu egzekucyjnego lub egzekutora, o której mowa w art. 54 u.p.e.a., wszczyna postępowanie, którego celem jest zbadanie prawidłowości dokonania przez tenże organ konkretnej czynności egzekucyjnej/zabezpieczającej zmierzającej do zastosowania lub zrealizowania określonego środka egzekucyjnego. Służy ona zatem zaskarżaniu czynności o charakterze wykonawczym. Jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, w orzecznictwie sądowym jednolicie przyjmuje się, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne/zabezpieczające można jedynie podnosić zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tychże czynności. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, który podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie, iż określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne/zabezpieczające ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, czy skargę do sądu powszechnego. Skarga w tym trybie przysługuje na dokonane przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji/zabezpieczenia przez organ egzekucyjny, a także na wydawane w toku egzekucji/zabezpieczenia akty, na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie, czy zarzuty. Kontroli w omawianym trybie mogą podlegać wyłącznie czynności egzekucyjne/zabezpieczające zdefiniowane w art. 1a pkt 2 u.p.e.a. Pojęcie czynności egzekucyjnych obejmuje zarówno czynności o charakterze prawnym, podejmowane wyłącznie przez organ egzekucyjny lub organ rekwizycyjny, jak i czynności o charakterze faktycznym, dokonywane przez egzekutora. Przepisy te mocą art. 166b u.p.e.a. znajdują zastosowanie do postępowania zabezpieczającego. W postępowaniu skargowym, w oparciu o treść art. 54 § 1 u.p.e.a., dopuszcza się badanie jedynie tych czynności, które należą do kompetencji organu egzekucyjnego, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej/postępowania zabezpieczającego, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych/zabezpieczających. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a., kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych/zabezpieczajacych. Za niedopuszczalną uznaje się sytuację, w której będzie występowała konkurencyjność środków służących ochronie praw zobowiązanego zawartych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji mających prowadzić - w wyniku ich uwzględnienia - do jednakowych skutków procesowych (por. wyroki NSA: z dnia 1 kwietnia 2014 r. II FSK 1255/13, z dnia 24 października 2014 r. II GSK 1377/13, z dnia 2 kwietnia 2015 r. II FSK 778/13, z dnia 18 sierpnia 2015 r. II FSK 1688/13, z dnia 5 października 2017 r. II FSK 1202/17, z dnia 8 grudnia 2017 r. II FSK 3048/15, z dnia 24 kwietnia 2019 r. II FSK 1370/17, z dnia 4 listopada 2021 r. III FSK 112/21 – publ. orzeczenia.nsa.gov.pl - CBOSA). Stwierdzić zatem należy, że podnoszone przez Skarżącego w ramach skargi na czynności zabezpieczające zarzuty dotyczące braków formalnych zarządzenia zabezpieczenia i prawidłowości wszczęcia postępowania zabezpieczającego nie mogą być rozpatrywane w ramach postępowania prowadzonego w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a., gdyż nie odnoszą się one do kwestii formalnoprawnych związanych z realizacją (wykonywaniem) czynności zabezpieczającej. Dotyczą one materii nie mieszczącej się w dyspozycji ww. przepisu i jako takie nie mogły być badane zarówno w postępowaniu przed organami, jak i przed sądami administracyjnymi. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje środki zaskarżenia zarządzenia zabezpieczenia oraz pozwalające na zwalczanie nieprawidłowości przy wszczęciu postępowania zabezpieczającego. Zauważenia wymaga, że w skardze kasacyjnej, podobnie jak i w skardze na czynności zabezpieczające oraz skardze do Sądu pierwszej instancji, skarżący w ogóle nie podnosił zarzutów dotyczących czynności zabezpieczającej dokonanej przez organ egzekucyjny, czyli jej zgodności z prawem i prawidłowości wykonania. Mając na uwadze powyższe za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 144 K.p.a. w związku z art. 54 § 1 u.p.e.a. Zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 155a u.p.e.a. uchyla się spod kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdyż nie dotyczy przedmiotu rozstrzygnięcia. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a. Sędzia A. Juszczyk-Wiśniewska sędzia J. Pruszyński sędzia J. Sokołowska