III FSK 3405/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska (sprawozdawca), Dorota Rembiejewska, Protokolant, po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 28 października 2020 r., sygn. akt I SA/Bd 497/20 w sprawie ze skargi P. R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 16 lipca 2020 r., nr 0401-IEE.711.141.2020.2 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od P. R. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z dnia 28 października 2020 r. sygn. akt I SA/Bd 497/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę P. R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 16 lipca 2020 r. nr 0401-IEE.711.141.2020.2, którym utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z dnia 4 czerwca 2020 r. nr 0407-SEE.711.3.16.2020 o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wniosku z dnia 28 stycznia 2020 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 25 stycznia 2019 r. nr [...] oraz nr [...]. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że trwający stan zawieszenia postępowania obliguje organy do powstrzymania się przed podejmowaniem jakichkolwiek - poza wyraźnie przewidzianymi w ustawie - działań, do czasu podjęcia postępowania. WSA uznał także, że kwestie dotyczące istnienia i wymagalności należności objętych tytułami wykonawczymi wychodzą poza granice sprawy i nie mógł się do nich odnieść. Zaskarżony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych publikowane są na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.gov.pl). Skarżący od powyższego wyroku wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a., naruszenie przez Sąd przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 59 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez nieuchylenie postanowienia pomimo nieuwzględnienia przez Sąd I instancji, że nawet w okresie zawieszenia możliwe jest nieumorzenie postępowania egzekucyjnego w sytuacji braku podstaw do prowadzenia egzekucji w związku z zawartą umową działu spadku. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik Strony wskazał, że w sytuacji gdy zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania z uwagi na jednoznaczny brak podstaw do dalszego prowadzenia egzekucji wobec Skarżącego, to fakt zawieszenia postępowania nie może uniemożliwić jego zakończenia. Mając na uwadze powyższe Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez WSA w Bydgoszczy oraz zasądzenie na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od Skarżącego na rzecz Organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna jest niezasadna. Z uwagi na sposób sformułowania zarzutów oraz ich uzasadnienia w skardze kasacyjnej, koniecznym jest przypomnienie pewnych zasadniczych kwestii dotyczących zarówno wymogów, jakie powinna spełniać skarga kasacyjna oraz istoty i zakresu postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 259) – dalej P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w analizowanej sprawie nie występuje. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez jej podstawy i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą kasacyjnie naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem to autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone i dlaczego. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi więc być precyzyjne, gdyż z uwagi na związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej, może on uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów. Ponadto zarzuty kasacyjne powinny zawierać precyzyjne uzasadnienie, w czym wnoszący autor skargi kasacyjnej upatruje naruszenia powołanych w niej przepisów. Pominięcie określonych zagadnień w skardze kasacyjnej czy odniesienie się do nich w sposób wybiórczy i ogólnikowy skutkuje niemożnością zakwestionowania przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska wyrażonego w ich zakresie przez wojewódzki sąd administracyjny czy działające w sprawie organy podatkowe. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega bowiem na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie. Dodać również należy, że zgodnie z art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z 18 października 2017 r., sygn. akt II OSK 2702/16). Przedmiotem rozpatrywanej sprawy jest kwestia odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zaskarżone postanowienie wydane zostało na podstawie art. 61a §1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Natomiast w skardze kasacyjnej sformułowane zostały zarzuty naruszenia art. 59 § 1 punkt 1 i 2 u.p.e.a., które przy wydaniu zaskarżonego postanowienia nie były stosowane, a Sąd I instancji wprost wskazał, że kwestie dotyczące istnienia i wymagalności należności objętych tytułami wykonawczymi wychodzą poza granice sprawy i z tego względu nie mógł się do nich odnieść. Natomiast w zarzutach jak i uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie zostały zakwestionowane przepisy stanowiące podstawę wydania zaskarżonego postanowienia – art. 61a §1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.. Organ wskazał, że zaskarżone postanowienie wydane zostało na podstawie art. 61a §1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. z uwagi na to, że złożony wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego wpłynął do organu w okresie zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Strona w żaden sposób nie zakwestionowała wydania na tej podstawie postanowienia. Postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone z uwagi na zgłoszone przez Stronę zarzuty. W przedmiocie zarzutów zostało wydane ostateczne postanowienie w dniu 21 maja 2020 r. Jednak z uwagi na wydane w dniu 17 lutego 2020 r. decyzje o odroczeniu płatności należności pieniężnej do 31 grudnia 2021 r. – postępowanie na podstawie art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a. zostało zawieszone. Skarżący nie podał, dlaczego jego zdaniem przepisy art. 59 § 1 punkt 1 i 2 u.p.e.a. zostały naruszone w związku z wydaniem postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Za takie uzasadnienie nie można uznać ogólnikowego wskazania, że w sprawie zachodzą przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego. Pełnomocnik Strony wskazał jedynie, że Skarżący "nie odpowiada i nigdy nie będzie już odpowiadał za długi spadkowe po spadkodawcy". W niniejszej sprawie jednak nie zostało podważone stanowisko Sądu I instancji, że kwestie dotyczące istnienia i wymagalności należności objętych tytułami wykonawczymi wychodzą poza granice sprawy i z tego względu Sąd I instancji nie mógł się do nich odnieść. Zagadnienie te z uwagi na zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie mogły być brane pod uwagę. Spór sprowadzał się do rozstrzygnięcia kwestii, czy w okresie zawieszenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny mógł wydać merytoryczne rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia postępowania. Zgodnie z treścią art. 35 §1 u.p.e.a. w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie - zgłoszenie przez zobowiązanego zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10 u.p.e.a. zawiesza postępowanie egzekucyjne do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonego zarzutu, o ile wierzyciel po otrzymaniu zarzutu nie wystąpi z uzasadnionym wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego. Z kolei zgodnie z art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne podlega zawieszeniu w całości lub w części w razie odroczenia terminu wykonania obowiązku. Na marginesie wskazać należy, że złożony przez Stronę wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego w zakresie wskazanych podstaw umorzenia był zbieżny z wniesionymi wcześniej zarzutami do postępowania egzekucyjnego. W niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone z tego względu, że Strona złożyła zarzuty (pismem z 18.02.2019 r.), a następnie wobec dochodzonych w drodze egzekucji należności zostały wydane decyzje w przedmiocie odroczenia ich płatności (decyzje z 10.07.2019r.- odroczenie płatności do 31.12.2021 r.). Wniosek o umorzenie postępowania wpłynął gdy postępowanie egzekucyjne nadal podlegało zawieszeniu (wniosek z dnia 28.01.2020 r.). Instytucja zawieszenia postępowania polega na wstrzymaniu czynności egzekucyjnych na skutek przeszkód w prowadzeniu egzekucji. Jej istota polega na przerwaniu na czas określony biegu tego postępowania w związku z wystąpieniem przeszkód do jego dalszego prowadzenia, a samo zawieszenie postępowania następuje na czas niezbędny do usunięcia tych przeszkód. Z art. 58 § 1 u.p.e.a. wynika, że w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego pozostają w mocy dokonane czynności egzekucyjne, z tym że w okresie zawieszenia z przyczyn określonych w art. 56 § 1 pkt 1 i 4 u.p.e.a. mogą być dokonywane, za zgodą organu egzekucyjnego, wypłaty z rachunków bankowych zobowiązanego po przedstawieniu przez niego dokumentów świadczących o konieczności poniesienia danych wydatków. Jaj już wcześniej wskazano, Skarżący nie zakwestionował skutecznie stanowiska Sądu I instancji, że istota zawieszenia postępowania egzekucyjnego wyraża się w tym, że w czasie zawieszenia organ egzekucyjny w zasadzie nie działa, a trakcie zawieszenia postępowania organ egzekucyjny nie może podejmować żadnych czynności, poza wskazanymi w ustawie. Przedmiotem sporu w przedmiotowej sprawie było postanowienie wydane na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Zgodnie z treścią art. 61a § 1 K.p.a. – gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Należy też wskazać, że w myśl art. 102 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w czasie zawieszenia postępowania organ administracji publicznej może podejmować czynności niezbędne w celu zapobieżenia niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnym szkodom dla mienia społecznego. Wydane jednak postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego nie należą do czynności niezbędnych w rozumieniu art. 102 k.p.a. W ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego zawieszenie postępowania stanowiło uzasadnioną podstawę do odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. W stanie prawnym obowiązującym do 30 lipca 2020 r. (mającym zastosowanie w niniejszej sprawie) w czasie gdy postępowanie egzekucyjne podlegało zawieszeniu brak było podstaw do rozpoznania wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawieszone postępowanie egzekucyjne obligowało organ do powstrzymania się przed podejmowaniem jakichkolwiek czynności, w tym także polegających na merytorycznym rozpatrzeniu –na podstawie przesłanek wymienionych w art. 59 u.p.e.a. – żądania przez skarżącego umorzenia postępowania egzekucyjnego, do czasu podjęcia tego postępowania. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, uznając za niezasadny zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 59 §1 pkt 1 i 2 u.p.e.a., na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. |Sędzia WSA (del.) |Sędzia NSA |Sędzia NSA | |Anna Juszczyk-Wiśniewska |Jacek Pruszyński |Jolanta Sokołowska |