III FSK 3627/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Bogusław Woźniak (sprawozdawca), Protokolant Anna Rybak, po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. sp. z o.o. w restrukturyzacji z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2020 r. sygn. akt III SA/Wa 2601/19 w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. w restrukturyzacji z siedzibą w K. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 września 2019 r. nr BON.III.5220.576.9.2017.MRA/MW w przedmiocie zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON za okres od października do listopada 2014 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od P. sp. z o.o. w restrukturyzacji z siedzibą w K. na rzecz Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 5 listopada 2020 r., sygn. akt III SA/Wa 2601/19 oddalił skargę Przedsiębiorstwa P. Sp. z o. o. w restrukturyzacji z siedzibą w K. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 27 września 2019 r., nr BON.III.5220.576.9.2017.MRA/MW w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania oraz nadpłaty z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za październik i listopad 2014 r. Jako podstawę prawną orzeczenia powołano art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."). Skargę kasacyjną od ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyło P. Sp. z o. o. w restrukturyzacji z siedzibą w K. (Spółka) zaskarżając ten wyrok w całości. Na podstawie art. 185 § 1 i art. 188 P.p.s.a. Spółka wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie wydanie wyroku uchylającego zaskarżony wyrok i rozpoznanie skargi, 2) zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Spółka zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 § 1 P.p.s.a. zarzuciła : a) naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną ich wykładnię tj. art. 2a ust 1 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2019 r., poz.1172 ze zm.) - dalej jako: "ustawa o rehabilitacji", polegające na pominięcie w procesie wykładni poszczególnych elementów przepisu art. 2a ust 1 i 4 ustawy rehabilitacji wpływu analizy ex post dokumentów dostarczonych przez skarżącą na treść lub znaczenie wskazanej powyżej normy co do daty początkowej, od której pracodawca może zaliczyć osobę niepełnosprawną do stanu zatrudnienia, b) art. 21 ust. 1 i 2 oraz przepisu art. 21 ust. 4 ustawy o rehabilitacji poprzez ich niezastosowanie do niespornego stanu faktycznego potwierdzonego między innymi dokumentami w postaci orzeczeń z 20 sierpnia 2014 r., 12 maja 2015 r., 14 czerwca 2017 r., 19 marca 2018 i 3 lipca 2019 r, zaświadczeń z 7 kwietnia 2017 r , 7 czerwca 2017 r, z których wynika, że Spółka miała prawo korzystać przy obliczeniu należnych wpłat na rzecz Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) z uregulowania wynikającego z art. 21 ust. 4 ustawy o rehabilitacji i zastosować obniżony wskaźnik w przypadku zatrudnienia osób niepełnosprawnych ze schorzeniami szczególnie utrudniającymi wykonywanie pracy za okres październik i listopad 2014 r., c) naruszenie art. 72 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900 ze zm.) – dalej jako: "O.p." poprzez jego nieuwzględnienie w ocenie poprawności rozliczenia wysokości należnych wpłat na PFRON za październik i listopad 2014 r. oraz na podstawie art. 174 § 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania sądowo administracyjnego zawartych w art. 151 w zw. z art. 141 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi z uwagi na brak stwierdzenia naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wydaną decyzję pomimo niepełnej wykładni wskazanych powyżej przepisów materialnych ustaw o rehabilitacji art. 2a ust 1 i 4 oraz niezastosowaniu w kontroli sądowej decyzji norm z art. 21 ust 1, 2 i 4 oraz art. 72 § 1 pkt 1 O.p., oraz art. 142 § 2 P.p.s.a. poprzez niedoręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem na adres strony skarżącej. Minister Rodziny i Polityki Społecznej w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącej na rzecz organu administracji kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu. Granice rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny wyznaczają zarzuty kasacyjne, które powinny być sformułowane, przedstawione i uzasadnione zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 174 i art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a." Stosownie do art. 176 § 1 pkt 2 tej ustawy, skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstaw kasacyjnych rozumie się wskazanie konkretnych przepisów, które zaskarżony wyrok narusza w ocenie skarżącego. W myśl natomiast art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie, w czym strona skarżąca dopatruje się naruszenia przez sąd pierwszej instancji każdej wskazanej normy prawnej. Przywołane uregulowania prawne prowadzą do wniosku, że autor skargi kasacyjnej obowiązany jest do wskazania konkretnych przepisów naruszonych przez sąd zaskarżonym wyrokiem, przy czym w przypadku zarzutu naruszenia prawa materialnego należy podać, czy wadliwość jest wynikiem błędnej wykładni, czy niewłaściwego jego zastosowania, czy ewentualnie skutkiem obydwu tych uchybień oraz uzasadnić taki zarzut. Natomiast w przypadku naruszenia przepisów postępowania również należy wskazać takie przepisy, umotywować zarzut i wykazać, że zarzucane naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny władny jest bowiem badać sprawę jedynie z punktu widzenia prawidłowo sformułowanej podstawy kasacyjnej. Według utrwalonego już orzecznictwa generalnie Sąd ten nie może na zasadzie domysłów, bądź dociekań co do rzeczywistego zamiaru jej autora, wnioskować za niego o kierunku zaskarżenia, czy wiążąco ustalać intencje strony skarżącej, czyli to wszystko co w zamyśle tej strony miało zostać poddane pod osąd sądowy w postępowaniu kasacyjnym. W świetle przytoczonych wyżej uwag nie poddaje się kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut naruszenia przepisów postępowania. O ile niepoprawne przytoczenie przepisu art. 174 § 2 P.p.s.a. uznać można i należy za oczywistą omyłkę pisarską (kontekst tekstowy, w którym ta jednostka redakcyjna została użyta naprowadza, że chodzi o art. 174 pkt 2 P.p.s.a.), o tyle wskazanie jako podstawy kasacyjnej przepisu art. 141 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 151 P.p.s.a. jest w sposób oczywisty wadliwe. W tekście ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ma przepisu identyfikowanego jako "art. 141 § 1 pkt 1 lit. a)". Przepis art. 141 P.p.s.a. obejmuje § 1, § 2, § 2a, § 3, § 4 i reguluje kwestie związane z obowiązkiem sporządzenia uzasadnienia wyroku oraz obligatoryjne elementy konstrukcji uzasadnienia. Tymczasem z redakcji tego zarzutu wynika, że strona poprzez postawienie tego zarzutu kwestionuje kierunek rozstrzygnięcia Sądu I instancji. Powiązanie tego przepisu z art. 151 P.p.s.a. niczego nie wyjaśnia, brak jest także adekwatnej w tym zakresie argumentacji w uzasadnieniu wniesionej skargi kasacyjnej. Dla podważenia prawidłowości zastosowania przez Sąd pierwszej instancji art. 151 P.p.s.a. konieczne jest postawienie zarzutów naruszenia przepisów postępowania istotnych dla wyniku sprawy, czy też naruszenia prawa materialnego i należyte ich uzasadnienie. Tylko poprzez badanie takich zarzutów Naczelny Sąd Administracyjny może ocenić, czy Sąd pierwszej instancji prawidłowo postąpił oddalając skargę, ergo stosując art. 151 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, co zostanie przedstawione niżej stwierdził, że sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego jak i procesowego nie zasługują na uwzględnienie, stąd też zarzut zasadnie, na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę. W uzasadnieniu rozpoznawanej skargi kasacyjnej zawarty został zarzut naruszenia art. 3 § 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. Poza jednak stwierdzeniem, że Sąd nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku zbadania rzetelności działania organów administracji publicznej strona nie skonkretyzowała uchybień mogących stanowić o naruszeniu powołanych wyżej przepisów. Dla porządku jedynie należy wyjaśnić, że do naruszenia art. 3 § 1 (względnie art. 3 § 1 pkt 1) P.p.s.a. mogłoby dojść wyłącznie wówczas, gdyby skarga w ogóle nie została przez sąd rozpoznana lub wbrew ustalonym w tym przepisie wymogom sąd administracyjny uchylił się od kontroli działalności administracji publicznej bądź też zastosował w ramach tej kontroli środki nieprzewidziane w ustawie. Ewentualne naruszenie przez sąd przy rozstrzygnięciu sprawy prawa materialnego czy procesowego nie oznacza, że sąd ten uchybił wynikającemu z ww. regulacji zakresowi kontroli działalności administracji publicznej jak i że nie zastosował środków określonych w ustawie. O naruszeniu normy art. 134 § 1 P.p.s.a. można byłoby mówić, gdyby sąd wykroczył poza granice sprawy, w której została wniesiona skarga, albo - mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku - nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, np. nie zauważając naruszeń prawa, które nie były powołane przez skarżącego, a które Sąd I instancji zobowiązany był uwzględnić z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny żadnej z wyżej wymienionych okoliczności (wad postępowania) mogących stanowić naruszenie art. 3 § 1, art. 3 § 1 pkt 1 i art. 134 § 1 P.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie stwierdził. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 142 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że zarzut ten nie został uzasadniony, w szczególności zaś nie wykazano, aby zarzucane uchybienie miało wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji, zarzut ten nie może być przedmiotem merytorycznej oceny. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie zasługują na uwzględnienie zarzuty naruszenia prawa materialnego. Ich istota zawiera się w stwierdzeniu, że możliwe jest ustalenie daty początkowej, od której pracodawca może zaliczyć osobę niepełnosprawną do stanu zatrudnienia na podstawie analizy ex post dokumentów dostarczonych przez Spółkę. W kontekście wyżej zdefiniowanej istoty zarzutów skargi kasacyjnej wymaga odnotowania, że zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji pracodawca zatrudniający co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy jest obowiązany, z zastrzeżeniem ust. 2-5 i art. 22, dokonywać miesięcznych wpłat na Fundusz, w wysokości kwoty stanowiącej iloczyn 40,65% przeciętnego wynagrodzenia i liczby pracowników odpowiadającej różnicy między zatrudnieniem zapewniającym osiągnięcie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 6% a rzeczywistym zatrudnieniem osób niepełnosprawnych. Według art. 21 ust. 2 ww. ustawy z wpłat, o których mowa w ust. 1, zwolnieni są pracodawcy, u których wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych wynosi co najmniej 6%. Przy czym, stosownie do art. 21 ust. 4 ustawy o rehabilitacji wskaźnik, o którym mowa w ust. 2, może zostać obniżony w razie zatrudnienia osób niepełnosprawnych ze schorzeniami szczególnie utrudniającymi wykonywanie pracy. Rozstrzygnięcia wymaga zatem kwestia, w jakiej dacie, i na podstawie jakich dokumentów można uznać zatrudnienia osób niepełnosprawnych ze schorzeniami szczególnie utrudniającymi wykonywanie pracy. Zgodnie z art. 1 pkt 1 – 3 ustawy o rehabilitacji ustawa dotyczy osób, których niepełnosprawność została potwierdzona orzeczeniem: (1) o zakwalifikowaniu przez organy orzekające do jednego z trzech stopni niepełnosprawności określonych w art. 3 lub (2) o całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy na podstawie odrębnych przepisów, lub (3) o niepełnosprawności, wydanym przed ukończeniem 16 roku życia - zwanych dalej "osobami niepełnosprawnymi". Stosownie do art. 2a ust. 1 osobę niepełnosprawną wlicza się do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych począwszy od dnia przedstawienia pracodawcy orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność. Zgodnie z art. 2a ust. 4 przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do dokumentów potwierdzających wystąpienie u pracownika schorzeń, o których mowa w art. 26a ust. 1b, lub schorzeń określonych na podstawie art. 21 ust. 7. Z przytoczonych wyżej przepisów wynika jednoznacznie, że osobę niepełnosprawną wlicza się do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych począwszy od dnia przedstawienia pracodawcy stosownego orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność. Zasada ta na mocy art. 2a pkt 4 dotyczy także możliwości ujęcia w rozliczeniu pracowników, u których występują schorzenia, o których mowa w art. 26a ust. 1b lub schorzenia określone na podstawie art. 21 ust. 7. Zatem, skoro z niekwestionowanych ustaleń faktycznych wynika, że pracownik Spółki wymieniony we wniosku o stwierdzenie nadpłaty w październiku i w listopadzie 2014 r. nie przedłożył pracodawcy orzeczenia, z którego wynikałoby schorzenie uzasadniające skorzystanie przez Spółkę z obniżonego wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych to niezasadny jest zarzut niezastosowania art. 21 ust. 1 i 2 oraz art. 21 ust. 4 ustawy o rehabilitacji. Naczelny Sąd Administracyjny niezależnie od przytoczonych wyżej uwag zauważa, że stwierdzenie wystąpienia u pracownika określonego schorzenia wymaga wiedzy specjalistycznej. Zatem jedynym uprawnionym podmiotem do zdiagnozowania schorzenia określonego w ustawie jest podmiot posiadający stosowną wiedzę i kwalifikację, przy czym stwierdzenie to odbywa się w formie orzeczenia. Uznać należy za prawnie niedopuszczalne działanie polegające na przypisywaniu osobie (pracownikowi) istnienia schorzenia w określonej dacie na podstawie analizy ex post dokumentów medycznych. Tylko uprawniony lekarz, w oparciu o prawem określoną procedurę, jest kompetentny orzec o stanie zdrowia (istnieniu określonego, jednoznacznie zdefiniowanego schorzenia) na dany dzień. W świetle powyższych ustaleń za niezasadny należało uznać także zarzut naruszenia art. 72 § 1 pkt 2 O.p. Skoro bowiem organ prawidłowo ustalił, że Spółka nie była uprawniona do obniżenia wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych, nie było podstaw do stwierdzenia nadpłaty za październik i listopad 2014 r. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 oraz art. 209 P.p.s.a. sędzia NSA Bogusław Woźniak sędzia NSA Krzysztof Winiarski sędzia NSA Jolanta Sokołowska