III FSK 1635/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska, Protokolant Konrad Halota, , po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2023 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 470/19 w sprawie ze skargi K. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 6 marca 2019 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od K. P. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi kwotę 240 (słownie:) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z 27 sierpnia 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, III SA/Łd 470/19, oddalił skargę K. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 6 marca 2019 r. w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. W skardze kasacyjnej skarżący na podstawie art. 174 p.p.s.a. zarzucił naruszenie art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i b p.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi z naruszeniem: I. prawa materialnego: a) art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm., dalej: u.p.e.a.), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sprawie i uznanie, że czynności egzekucyjne nie były podejmowane po wygaśnięciu zobowiązania podlegającego egzekucji. b) art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. poprzez uznanie, że nie ma on zastosowania w sprawie. c) art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez uznanie, że podejmowane czynności nie były uciążliwe dla skarżącego. II. prawa procesowego polegającego na: Oparciu stanu faktycznego na ustaleniach organu egzekucyjnego dokonanych z naruszeniem art. 7 k.p.a., nieustalenie kwot wyegzekwowanych przez organ egzekucyjny w dniu 29 listopada 2018 r. oraz rodzaju czynności egzekucyjnych podejmowanych po dokonaniu czynności zajęcia wierzytelności w wymienionej wyżej dacie, celowości dokonywania czynności po dniu 29 listopada 2018 r. Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, przekazanie sprawy WSA w Łodzi do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. W sytuacji, gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega ostatnio wymieniony zarzut. Dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo, że nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany w sprawie przepis prawa materialnego (por. wyrok NSA z 19 lutego 2008 r., II FSK 1787/06). Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 7 k.p.a., którego to przepisu autor skargi kasacyjnej nie powiązał z przepisem odsyłającym, tj. art. 18 u.p.e.a. Niemniej jednak zasada prawdy obiektywnej nie została w niniejszym postępowaniu naruszona, albowiem okoliczności stanu faktycznego sprawy wynikają wyłącznie z załączonych do akt dokumentów urzędowych, zaś strona skarżąca, co zdaje się wynikać z treści skargi kasacyjnej, kwestionuje nie tyle okoliczności faktyczne sprawy, co ocenę prawną poszczególnych czynności podejmowanych w postępowaniu. Sformułowanie zarzutu naruszenia wyłącznie art. 7 k.p.a. nie jest wystarczające do skutecznego zakwestionowania prawidłowości przyjętych ustaleń faktycznych, zwłaszcza w zakresie wykraczającym poza sformułowane zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, np. oddalenia wniosków dowodowych dotyczących zasad gromadzenia środków finansowych na zajętych kontach w I. [...]. Odnośnie do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego. Najdalej idący jest zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Przepis ten stanowi, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być wykonanie lub umorzenie w całości lub w części obowiązku, przedawnienie, albo nieistnienie obowiązku. Należy w tym miejscu zauważyć, że skoro w treści tego przepisu obok przesłanek mogących stanowić podstawę zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej takich jak wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie - wskazano nieistnienie obowiązku, a każda z przesłanek wymienionych przed przesłanką nieistnienia obowiązku jest w istocie tożsama z nieistnieniem obowiązku, to należy przyjąć, iż w omawianym zarzucie chodzi o nieistnienie obowiązku z każdej przyczyny, która czyni egzekucję bezzasadną (zob. wyrok WSA w Białymstoku z 5 czerwca 2019 r., I SA/Bk 207/19). W piśmiennictwie, jak i w judykaturze zgodnie przyjmuje się, że zobowiązany, wnosząc zarzuty oparte podstawie art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., powinien przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek nie istnieje, ponieważ nigdy nie powstał albo wprawdzie powstał, ale wygasł z powodu wykonania (okoliczność faktyczna) lub z innych przyczyn wynikających wprost z przepisów prawa (przedawnienie) lub czynności prawnych (uchylenie lub stwierdzenie nieważności decyzji o nałożeniu obowiązku) (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 5 marca 2020 r., I SA/Gl 905/19; D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym, Komentarz, Wrocław 2011, str. 466). W sprawie dowodem na nieistnienie obowiązku było twierdzenie zobowiązanego, że zobowiązanie zostało wykonane w całości i wygasło. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, że okoliczność ta w sprawie nie zaistniała. Jak wynika z akt, w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego na podstawie tytułu wykonawczego z 29 października 2018 r. w ramach realizacji zajęcia dokonanego zawiadomieniem z 29 października 2018 r., Bank przekazał organowi egzekucyjnemu kwotę 1 406 540,78 zł. Z kolei w dniu 28 listopada 2018 r. organ pierwszej instancji wydał postanowienie, w którym po rozpatrzeniu wniosku zobowiązanego zwolnił spod egzekucji środki pieniężne w kwocie 63 408,01 zł przekazane przez Bank jako realizację zajęcia z 29 października 2018 r. W związku z powyższym, organ egzekucyjny był w posiadaniu kwoty 1 343 132,77 zł. Jednocześnie postanowieniem z 29 listopada 2018 r. organ egzekucyjny uznał za uzasadniony zgłoszony przez zobowiązanego zarzut braku wymagalności obowiązku i umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z 29 października 2018, a w konsekwencji wyegzekwowana wcześniej kwota 1 343 132,77 zł przekazana została na rachunek depozytowy organu. W tych okolicznościach faktycznych sprawy, sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że skoro postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z 29 października 2018 r. nie rodziło skutków prawnych, to wyegzekwowana na jego podstawie kwota (z tytułu zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego) nie mogła zostać automatyczne przekazana na poczet zaległości zobowiązanego objętych tym właśnie tytułem wykonawczym. Dopiero wystawienie w dniu 29 listopada 2018 r. kolejnego tytułu wykonawczego (na podstawie decyzji wymiarowej organu pierwszej instancji, której nadano rygor natychmiastowej wykonalności) dało organowi egzekucyjnemu podstawę do prowadzenia egzekucji na jego podstawie z tytułu zaległości w podatku od towarów i usług za marzec i czerwiec 2013 r. oraz do zastosowania środka egzekucyjnego m.in. w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej - środków pieniężnych w kwocie 1 343 132, 77 zł, zdeponowanych na koncie organu. Prawidłowo w związku z tym przyjął sąd pierwszej instancji, że w sprawie nie doszło do wyegzekwowania kwoty zaległości podatkowej zobowiązanego na podstawie tytułu wykonawczego z 29 października 2018 r., którego skutki prawne zostały uchylone postanowieniem z 29 listopada 2018 r., mocą którego umorzono postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z 29 października 2018 r. Podjęte w związku z tym czynności egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z 29 listopada 2018 r. nie były więc czynnościami podejmowanymi po wygaśnięciu zobowiązania podatkowego na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 o.p., jak twierdzi strona skarżąca. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego organ egzekucyjny przeprowadził w sprawie postępowanie wyjaśniające w zakresie dopuszczalności prowadzenia egzekucji i ewentualnego zaistnienia przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego (w całości lub w części), o czym świadczy chociażby postanowienie z 29 listopada 2018 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, wydane w sprawie wymagalności obowiązku egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego z 28 października 2018 r. Strona skarżąca natomiast nie wykazała, że ze swych obowiązków organ egzekucyjny nie wywiązał się, wszczynając postępowanie na podstawie tytułu wykonawczego z 29 listopada 2018 r. Ewentualny zarzut powinien wskazywać, że nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, było wynikiem naruszenia nie tylko art. 7 k.p.a., ale przede wszystkim art. 77 § 1 k.p.a., nakazującego organowi pozyskanie wyczerpującego materiału dowodowego oraz art. 80 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W takiej sytuacji zakres okoliczności faktycznych, które muszą być ustalone, wyznaczają wówczas przepisy prawa materialnego, z których wynika treść podlegającego egzekucji obowiązku Bez wpływu na treść podejmowanych w sprawie rozstrzygnięć pozostawała kwestia zbiegu uprawnień wierzyciela oraz organu egzekucyjnego. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 33 § 1 pkt 8 i art. 7 § 2 u.p.e.a. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że specyfika postępowania egzekucyjnego sprawia, że zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego jest dla zobowiązanego dokuczliwe. Przepisy u.p.e.a. nie określają natomiast, które ze środków są mniej lub bardziej uciążliwe. Głos decydujący w tej kwestii ma organ egzekucyjny, ponieważ jego uznaniu ustawodawca pozostawił, który środek jest w danym przypadku mniej dokuczliwy. W toku danego postępowania egzekucyjnego organ prowadzący postępowanie winien w konkretnym przypadku ocenić, który z przewidzianych w ustawie środków egzekucyjnych zapewni skuteczne wykonanie ciążącego na zobowiązanym obowiązku, jednocześnie będąc środkiem dla zobowiązanego najmniej dolegliwym (zob. wyrok NSA z 10 czerwca 2021 r., III FSK 3610/21). W orzecznictwie dość powszechnie się przyjmuje, że egzekucja z rachunku bankowego jest jednym z łagodniejszych i najczęściej stosowanych środków egzekucyjnych. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji strona zostaje ograniczona w prawie udzielania zleceń i rozliczeń pieniężnych, i to jedynie do wysokości należności podlegających egzekucji, natomiast rachunek pozostaje otwarty, a strona może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotę. Tak też było w sprawie niniejszej, gdzie zdecydowanie większa część zaległości wyegzekwowana został na skutek zajęcia rachunku bankowego. Związanie granicami skargi kasacyjnej nie pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do okoliczności związanych z tym, skąd pochodzą środki finansowe zdeponowane na zajętym rachunku bankowym. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265). sędzia NSA Bogusław Dauter sędzia NSA Stanisław Bogucki sędzia del. WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska