III FSK 1598/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 1058/21 w sprawie ze skargi A. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 30 czerwca 2021 r., nr Sygn. akt: SKO.BP/4104/9/2021 w przedmiocie ulgi płatniczej. oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 11 lutego 2022 r. w sprawie sygn. akt I SA/Kr 1058/21 oddalił skargę A.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 30 czerwca 2021 r. wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2020 r. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Sąd oddalając skargę na decyzję wskazał, że organy w sposób należyty przedstawiły argumentację, z której wynika, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Tym samym brak było podstaw do rozważania przez organy podatkowe możliwości zastosowania ulgi podatkowej przy wykorzystaniu przyznanej tym organom swobody w wydaniu rozstrzygnięcia. Od przedmiotowego wyroku Strona wniosła skargę kasacyjną. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. – naruszenie prawa materialnego, a to niewłaściwe zastosowanie art. 67 a § 1 Ordynacji podatkowej albowiem stan faktyczny dowodzi istnienia ważnego interesu skarżącego jako podatnika i interesu publicznego w umorzeniu skarżącemu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi za 2020 r. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazał, dochodem skarżącego jest renta w wysokości 1200 zł brutto oraz dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji. Łącznie przyjęto, iż dochód miesięczny skarżącego to 2163,95 zł. Jednocześnie przyjęto, iż po potrąceniu kosztów skarżącemu ma pozostawać kwota 900 zł. Zdaniem Skarżącego tak opisana sytuacja finansowa w dzisiejszych czasach uzasadnia jego wniosek. Zdaniem Skarżącego, fakt, iż skarżącemu w przeszłości udzielano wielu ulg, nie koliduje z przesłanką "interesu publicznego". Prawidłowe rozumienie tej przesłanki powinno uwzględniać, iż ulgi winny być przyznawane w sytuacjach to uzasadniających bez względu na ich liczbę. Pełnomocnik Strony oświadczył, że zrzeka się rozprawy. Organ odwoławczy nie skorzystał z możliwości sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, a zatem nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 259) – dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w tej sprawie nie zachodzi. Z tego względu, przy rozpoznaniu niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej, która oparta została na zarzucie naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 67a § 1 O.p. (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). W ocenie Strony stan faktyczny dowodzi istnienia ważnego interesu skarżącego jako podatnika i interesu publicznego w umorzeniu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Jednocześnie Strona pomimo nie podniesienia w skardze kasacyjnej jakiegokolwiek zarzutu dotyczącego naruszenia przepisów postępowania - wskazała, że Sąd I instancji, akceptując argumentację organu, dokonał oceny z przekroczeniem swobodnego uznania. W ocenie Strony błędnie ocenił, że zapłata opłaty za gospodarowanie odpadami nie zachwieje podstawami egzystencji Skarżącego. Podniesiony w skardze zarzut "niewłaściwego niezastosowania" art. 67a § 1 O.p. jest niezasadny. Istota sporu sprowadza się zatem do prawidłowego zastosowania w sprawie art. 67a § 1 O.p. Zgodnie z tym przepisem organ podatkowy na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może realizować wskazaną w tym przepisie ulgę w spłacie zobowiązań podatkowych w postaci umorzenia zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę. W niniejszej sprawie wniosek dotyczył umorzenia zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Zastosowanie ulgi o której mowa w art. 67a § 1 o.p. w odniesieniu do przedmiotowych opłat wynika z art. 6q ust. 1. u.c.p.g, zgodnie z którym, to przepisem, w sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta, a w przypadku przejęcia przez związek międzygminny zadań gminy, o których mowa w art. 3 ust. 2, w zakresie gospodarowania odpadami komunalnymi, w zakresie opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, które stanowią dochód związku międzygminnego - zarządowi związku międzygminnego. Prawidłowo Sąd I instancji wskazał, że w przytoczonej regulacji art. 67 a § 1 o.p. przewidziane zostały zatem dwie przesłanki, przy zaistnieniu których organ podatkowy może w drodze decyzji zastosować ulgę podatkową - "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny". Wystarcza przy tym spełnienie jednej z alternatywnych przesłanek (zob. wyrok NSA z dnia 4 lutego 2020 r., II FSK 359/18). Podkreślić należy, że instytucja umorzenia zaległości podatkowej ma charakter uznaniowy w sensie dopuszczalności wyboru konsekwencji prawnych sytuacji opisanej w hipotezie normy prawnej. W przypadku stwierdzenia, że w sprawie występuje którakolwiek z przesłanek określonych w art. 67a § 1 o.p. (ważny interes podatnika lub interes publiczny albo obie przesłanki łącznie) - organ w sposób uznaniowy podejmuje decyzję o wyborze alternatywy - czy przyznać podatnikowi ulgę w spłacie zobowiązań podatkowych, czy też nie. Jeżeli jednak organ ustali, że w danej sprawie nie występuje ważny interes podatnika lub interes publiczny, nie będzie uprawniony do zastosowania ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych. W tym przypadku organ nie dysponuje żadnym wyborem, a jego decyzja może być tylko odmowna (zob. np. wyroki NSA: z 16 marca 2006r. sygn. akt II FSK 493/05, z 18 grudnia 2009r. sygn. akt II FSK 1117/08, z 29 maja 2018r. sygn. akt II FSK 1431/16, zob. też M. Jaśkowska, Glosa do wyroku NSA z 26 września 2002r, III SA 659/01, OSP 2003, nr 9, s. 481). Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Organy po przeprowadzeniu postępowania dowodowego stwierdziły, że ustalone okoliczności faktyczne nie wypełniają przesłanki "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego", które pozwoliłyby na umorzenie zaległości podatkowych ciążących na skarżącym. Prawidłowo Sąd I instancji wskazał, że spełnienie przesłanki ważnego interesu podatnika wiąże się z istnieniem po jego stronie szczególnych powodów, powodujących że żądanie pełnej i terminowej zapłaty podatku może zachwiać podstawami egzystencji podatnika i (lub) osób zależnych od niego. Pojęcia ważnego interesu podatnika nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie zaległości podatkowych, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków, a w tym względzie również wydatków ponoszonych w związku z ochroną zdrowia własnego lub członków najbliższej rodziny (koszty leczenia). W związku z tym w postępowaniu podatkowym wszczętym wnioskiem podatnika o przyznanie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych szczególny nacisk winien być położony właśnie na analizę sytuacji ekonomicznej podatnika. Z kolei w odniesieniu do przesłanki interesu publicznego, Sąd I instancji również prawidłowo wskazał, że nie można tej przesłanki wiązać wyłącznie z obowiązkiem ponoszenia przez podatników ciężarów publicznych, uzależniać jej ziszczenie od nadzwyczajności powstania zaległości podatkowej, ani też przeciwstawiać jej przesłance ważnego interesu podatnika. Ulgi podatkowe wymienione w art. 67a § 1 O.p. nie stanowią przywileju samego w sobie. Jest to forma pomocy udzielonej przez państwo podatnikowi po to, by poprzez stosowanie zasady (egzekwowanie podatku) nie doprowadzić do skutków niepożądanych z punktu widzenia, tak społecznego, jak i indywidualnego, odnoszącego się do osoby podatnika oraz jego najbliższych, a także osób zależnych od podatnika. Chodzi zatem o to, by wskutek dochodzenia zaległości podatkowych, państwo nie poniosło w efekcie kosztów większych, niż w wypadku zaniechania korzystania z tego uprawnienia. Wprowadzenie do art. 67a § 1 O.p. przesłanki interesu publicznego oznacza, że ustawodawca przewidział sytuacje, w których odstąpienie od dochodzenia należności podatkowych, czy też rozkładanie ich na raty, odraczanie terminów płatności będzie zbieżne z tymże interesem. W konsekwencji ustalenie przez organ podatkowy kwestii istnienia przesłanki "interesu publicznego" wiąże się z koniecznością ważenia wartości w dwóch płaszczyznach: jedną płaszczyznę tworzy zasada, jaką jest terminowe płacenie podatków w pełnej wysokości, drugą - wyjątek od zasady, polegający na zastosowaniu indywidualnej ulgi podatkowej. Organ w danym przypadku winien ustalić, co jest korzystniejsze z punktu widzenia interesu publicznego (dochodzenie należności czy też zastosowanie ulgi). Oczywiście bywają sytuacje, w których sam rachunek ekonomiczny przemawia za zastosowaniem ulgi podatkowej (np. nie ma możliwości ściągnięcia podatku w pełnej wysokości, a sytuacja ekonomiczna podatnika wyklucza możliwość radykalnej poprawy jego sytuacji finansowej w dającym się przewidzieć okresie). Dokonując "ważenia" obu wartości organ podatkowy uwzględnia rzecz jasna także inne dyrektywy, wspólne dla całego społeczeństwa, jak sprawiedliwość, zasady etyki, zaufanie do organów państwa itp. (por. wyrok NSA z dnia 27 lutego 2013 r., sygn. akt II FSK 1351/11). W ocenie Sądu tak należy postrzegać przesłankę interesu publicznego, określoną w art. 67a § 1 O.p. Mając powyższe na uwadze w ustalonym stanie faktycznym, który nie został w żaden sposób zakwestionowany uzasadnione jest stanowisko, że w niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki o których mowa w art. 67a § 1 O.p. – wystąpienie ważnego interesu strony czy też interesu publicznego. Ocena, że zapłata opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi nie zachwieje podstawami egzystencji Skarżącego jest w okolicznościach sprawy zasadna. Jego sytuacja ekonomiczna umożliwia mu bowiem spłatę zadłużenia. Podkreślić należy, że miesięczna opłata w 2020 r. wynosiła 20,50 zł. Jest to kwota, którą Skarżący mógł uiścić w istocie bez jakiegokolwiek uszczerbku związanego ze swoim utrzymaniem. Podkreślić należy, że Skarżący reguluje inne zobowiązania w kwotach znacznie wyższych. Ponadto posiada on stałe dochody i przy odpowiednim gospodarowaniu posiadanymi środkami finansowymi, jest w stanie uiszczać co miesięczne opłaty za wywóz odpadów komunalnych. Porównując dochody Skarżącego z wydatkami, stwierdzić należy, że jego sytuacja majątkowa jest stabilna i nie zagraża jego egzystencji. Możliwość uiszczenia opłaty wynika z prostego porównania wysokości uzyskiwanych miesięcznie "czystych" dochodów (po odliczeniu wydatków), które wynoszą 900 zł. Kwota zaległości to 246 zł. Zgodzić się należy ze Stroną, że ulgi winny być przyznawane w sytuacjach to uzasadniających bez względu na ich liczbę i częstotliwość ich wcześniejszego przyznawania. A wcześniejsze ich udzielenie, nie koliduje z przesłanką interesu publicznego. Niemniej jednak w niniejszej sprawie właściwie zostało podkreślone, że w istocie w okresie 7 lat korzystania z wywozu odpadów komunalnych, Skarżący uregulował opłaty jedynie za dwa miesiące. Oznacza to, że Skarżący z umarzania tych opłat uczynił normę swojego postępowania, przyjmując bierną postawę w podejmowaniu działań zmierzających do ich zapłaty. Zachowanie takie w sposób ewidentny narusza zasady sprawiedliwości społecznej. Nie można bowiem pomijać, że gmina ponosi koszty wywozu odpadów komunalnych, które powinny być rekompensowane opłatami uiszczanymi przez mieszkańców. Skoro Skarżący opłat takich nie uiszcza, zaś odpady są od niego odbierane, inne osoby muszą ten niedobór pokryć. Nadto wskazano, że brak umorzenia opłat, nie spowoduje konieczności sięgania przez Skarżącego do pomocy państwa, gdyż po zapłacie opłat, będzie w stanie zaspokoić swoje potrzeby materialne. Z tego też względu niezasadnie Strona zarzuca błędne rozumienie przez Sąd I instancji przesłanki "interesu publicznego". Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku w przedmiocie wniosku pełnomocnika skarżącej o przyznanie mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, które nie zostały pokryte ani w całości ani w części. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest bowiem przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny (w rozpatrywanym przypadku przez WSA w Krakowie) w postępowaniu określonym w przepisach art. 258−261 P.p.s.a. |Sędzia WSA (del.) |Sędzia NSA |Sędzia NSA | |Anna Juszczyk-Wiśniewska |Sławomir Presnarowicz |Dominik Gajewski |