III FSK 1316/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia WSA (del.) Anna Sokołowska, Protokolant Anna Iwaszkiewicz - Broniarek, po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lipca 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 1013/24 w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 21 marca 2024 r., nr 1401-IEW1.4121.22.2023.23.MAR w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich oddala skargę kasacyjną.

Zaskarżonym wyrokiem z 24 lipca 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 1013/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi B. K. (dalej: "Skarżący") uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: "Organ"), z 21 marca 2024 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia 18 września 2023 r. w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Organ reprezentowany przez radcę prawnego zaskarżył powyższe rozstrzygnięcie w całości zarzucając orzeczeniu naruszenie: przepisów procesowych mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i uznanie, że Organ naruszył art. 122, art. 124 oraz art. 210 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383, późn. zm., dalej: "Ordynacja podatkowa" lub "O.p."), gdy tymczasem nie doszło do ww. naruszeń. W oparciu o tak postawione zarzuty, Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. albo o uchylenie wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a. Ponadto Organ wniósł o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego, na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. zrzekł się przeprowadzenia rozprawy. Pismem z 8 października 2024 r. Skarżący wniósł o przeprowadzenie rozprawy na posiedzeniu jawnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna okazała się bezzasadna. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych. Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., w którym Organ kwestionuje stanowisko WSA, co do naruszenia w rozpoznawanej sprawie art. 122 O.p., 124 O.p. oraz 210 O.p. Trzeba bowiem zauważyć, że rozpoznawana sprawa dotyczy odmowy uchylenia po wznowieniu postępowania ostatecznej decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego orzekającej o solidarnej odpowiedzialności podatkowej Skarżącego jako byłego prezesa zarządu. Istota sporu dotyczyła natomiast oceny, czy w toku postępowania podatkowego prowadzonego wobec Skarżącego w przedmiocie odpowiedzialności za zaległości spółki, organ pierwszej instancji prawidłowo kierował korespondencję, w tym decyzję wydaną 29 grudnia 2022 r. na adres strony, tj. adres: Z. [...]. Godzi się zatem wskazać na przesłankę wznowienia postępowania z art. 240 § 1 pkt 4 O.p., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Jest to więc jedna z przesłanek wznowienia, która wymaga precyzyjnej wykładni. Trzeba bowiem podkreślić, że zastosowanie tego trybu weryfikacji decyzji ostatecznej możliwe jest w przypadku stwierdzenia zastosowania danej przesłanki z art. 240 § 1 O.p. Analizując normatywny kształt tej przesłanki należy zauważyć, że ustawodawca nieprzypadkowo formułuje określenie dotyczące braku winy na początku tej regulacji. Ma to znaczenie dla ustalenia sposobu jej rozumienia, a wraz z tym zakresu zastosowania. Trafnie wskazał tę przesłankę Sąd I instancji, stwierdzając, że w orzecznictwie zgodnie przyjęto, iż przesłanka, o której mowa w art. 240 § 1 pkt 4 O.p., zostaje spełniona, gdy strona nie brała udziału w postępowaniu, a jednocześnie ów brak udziału nie jest następstwem okoliczności, za które ponosi winę (np. wyrok NSA z 16 grudnia 2020 r., I FSK 735/20). Ponadto zauważyć należy ponownie, że ustawodawca nieprzypadkowo sformułowanie odnoszące się do własnej winy strony umieszcza w początkowej części wyrażenia, akcentując tym samym jego znaczenie w całości zakresu przesłanki z art. 240 § 1 pkt 4 O.p. Zastosowanie zatem pojęcia własnej winy strony odnoszącego się do sytuacji nie brania udziału w danym postępowaniu staje się kluczowe w danej sprawie, gdzie chodzi o spełnienie wymienionej przesłanki - Wyrok NSA z 5 lipca 2022 r., sygn. akt III FSK 410/22. Uwzględniając powyższe i odnosząc się do kluczowej dla tej sprawy kwestii, czyli oceny, czy w toku postępowania podatkowego prowadzonego wobec Skarżącego w przedmiocie odpowiedzialności za zaległości spółki, organ pierwszej instancji prawidłowo kierował korespondencję, w tym decyzję wydaną 29 grudnia 2022 r. na adres strony, tj. adres: Z. [...], Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu I instancji, że Skarżącego - jako osobę trzecią, na którą została przeniesiona odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki, w trybie art. 116 O.p. - nie można uznać za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, gdyż sprawowanie funkcji członka zarządu nie oznacza prowadzenia działalności gospodarczej. Stronę należało zatem uznać, na potrzeby zastosowania art. 116 ww. ustawy za osobę fizyczną, która nie miała obowiązku składania zgłoszenia identyfikacyjnego, i doręczać jej korespondencję zgodnie z zasadami wyrażonymi w przepisach art. 148-150 O.p. Niewątpliwie, jak podnosił organ odwoławczy, na dzień wydania decyzji ostatecznej z 29 grudnia 2022 r. w Systemie Rejestracji Centralnej Krajowej Ewidencji Podatników widnieje adres Skarżącego do doręczeń (jak i adres rejestracyjny) jako aktualny: [...], ul. W. Organ podatkowy pierwszej instancji miał wybór adresu Skarżącego pomiędzy adresem zamieszkania a adresem dla doręczeń w kraju. Przy czym Naczelny Sąd Administracyjny podzielił zapatrywania WSA, że z argumentów Skarżącego ponoszonych w toku postępowania podatkowego, wynikało, iż zamieszkuje pod adresem [...], ul. S. i adres ten organowi był znany w okresie prowadzenia postępowania podatkowego dotyczącego odpowiedzialności za zaległości spółki. Skarżący od 2018 roku składał bowiem zeznania roczne do organu wskazując w nich adres zamieszkania: [...], ul. S. Stąd w rozumieniu strony w ten sposób adres został zaktualizowany. Sąd I instancji stwierdził ponadto, że na ten właśnie adres doręczono mu wezwanie na przesłuchanie w październiku/listopadzie 2022 r. w postępowaniu dotyczącym przeniesienia odpowiedzialności za zaległości spółki, którego obecnie dotyczy wniosek o wznowienie postępowania. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. na wniosek Naczelnika Urzędu Skarbowego W., który prowadził to postępowanie, wezwał bowiem stronę na przesłuchanie w tej sprawie, przesłuchanie jednak nie odbyło się, z uwagi na brak tłumacza i zostało przeniesione na luty 2023 r. W skardze kasacyjnej Organ podał, że wezwanie to było skierowane w innym postępowaniu. Jednakże niezależnie od tej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko WSA, że w okolicznościach tej sprawy nie zostało wyjaśnione przez organy, czy w istocie Naczelnik Urzędu Skarbowego W. nie miał wiedzy, o adresie zamieszkania Skarżącego: [...], ul. S., czyli adresie pod który strona odbierała korespondencję. W sprawie tej nie wyjaśniono także, czy można uznać, że Skarżący poinformował organ o zmianie miejsca zamieszkania w składanych zeznaniach podatkowych od 2018 r., skoro organ kierował wezwania do Skarżącego także na adres [...], ul. S., czyli na adres jaki wynikał z tychże zeznań podatkowych. Nie wyjaśniono także, czy organ dysponował tym adresem w momencie wszczęcia postepowania a także w dacie wydania decyzji ostatecznej. Trzeba także podkreślić zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, że Skarżący nie był w sprawie reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika. Należało więc podzielić stanowisko WSA sprowadzające się do stwierdzenia, że organy podatkowe nie wyjaśniły dostatecznie istoty sprawy w zakresie zweryfikowania i wyjaśnienia, czy Skarżący w istocie bez własnej winy nie brał udziału w postępowaniu głównym dotyczącym przeniesienia na niego odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki. Dlatego też trafne jest stwierdzenie WSA, że organy podatkowe tym samym naruszyły przepisy postępowania art. 122, art. 124 oraz art. 210 § 4 O.p. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z powyższym, uznając, że zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej nie okazały się trafne, Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną tę oddalił na podstawie art. 184 p.p.s.a. Jacek Pruszyński Paweł Borszowski (spr.) Anna Sokołowska