III FSK 1290/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski, po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 1314/22 w sprawie ze skargi J. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 5 sierpnia 2022 r., nr 2401-IEE.711.642.2022.4.MSN UNP: 2401-22-177709 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.

Zaskarżonym wyrokiem z 21 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 1314/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: "WSA", "sąd I instancji") po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. G. (dalej: "Skarżąca"), uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: "Dyrektor", "Organ", "DIAS") z dnia 5 sierpnia 2022 r. w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie 1.107,32 zł, ponadto zasądził od Dyrektora na rzecz Skarżącej zwrot kosztów postępowania. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). W skardze kasacyjnej wywiedzionej od tego wyroku, Dyrektor zaskarżył go w całości i uchylenie wyroku WSA w całości i orzeczenie w tym zakresie co do istoty sprawy poprzez oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA. Dodatkowo DIAS wniósł o zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi Organ zarzucił, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023, poz. 259, dalej: "p.p.s.a."), naruszenie: I. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 64e § 1 i 2 ustawy z dnia z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2019, poz. 1438, dalej: "u.p.e.a."), w brzmieniu obowiązującym przed 20.02.2021 r., poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące bezpodstawnym przyjęciem, że w sprawie nie zaistniały okoliczności przemawiające za odmową umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie 1.107,32 zł.; II. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 134 § 1, art. 3 § 1 i 2 pkt 2) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez dokonanie nieprawidłowej kontroli wydanego postanowienia i przepisów zastosowanych przez organ podatkowy tj.: art. 64e § 1 i 2 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym przed 20.02.2021 r.), w sytuacji gdy Organ wydał postanowienie utrzymujące w mocy postanowienie o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie 1.107,32 zł na podstawie obowiązujących przepisów prawa, w oparciu o prawidłowo zebrany, wyczerpujący i wszechstronnie oceniony materiał dowodowy, dokonując przy tym właściwej subsumpcji stanu prawnego do ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Skarżąca nie skorzystała z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Zarządzeniem Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej NSA, działając na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., zadecydował o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej zakreślonych w powołanym przepisie art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Wyjątkiem są tu jedynie przesłanki nieważności postępowania, które Sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej zbadano, czy nie zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn nieważności, wskazywana w przywoływanym unormowaniu. Istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadzała się do oceny, czy zasadnie czy też niezasadnie, WSA uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora w przedmiocie odmowy dla Skarżącej umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie 1.107,32 zł Naczelny Sąd Administracyjny za nieusprawiedliwiony uznaje zarzut naruszenia przez WSA przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 64e § 1 i § 2 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym przed 20.02.2021 r., poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące bezpodstawnym przyjęciem, że w sprawie nie zaistniały okoliczności przemawiające za odmową umorzenia wyżej opisanych kosztów egzekucyjnych. Zgodnie z przepisem art. 64e § 1 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r., organ egzekucyjny mógł umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. Stosownie do postanowień art. 64e § 2 u.p.e.a., koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli: (1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, (2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny, (3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Mając na uwadze wyżej określone ustawowe przesłanki (każdą z osobna) do zastosowania ulgi lub zwolnienia uznaniowego, organ powinien rozważyć w każdym przypadku indywidualnie stosownie do zaistniałej sytuacji faktycznej danego podmiotu. Z materiału dowodowego rozpatrywanej sprawy należy wnosić, że Skarżąca wskazała, iż zaległości powstały w wyniku złożenia deklaracji PIT-39 za 2013 rok w związku z osiągnięciem dochodu z odpłatnego zbycia nieruchomości w kwocie 93.945,15 zł. W deklaracji wykazano należny podatek w wysokości 17.850 zł, którego brak dobrowolnej zapłaty spowodował wszczęcie egzekucji. Jak podała Skarżąca, posiadanie nieruchomości weszła w części poprzez przyjęcie spadku po zmarłym ojcu, a w pozostałej części poprzez przyjęcie darowizny. Pieniądze uzyskane ze sprzedaży lokalu, w całości zostały przeznaczone na zaspokojenie zadłużenia wynikające ze zobowiązań zmarłego ojca J. G. (1). Skarżąca w wyniku przejęcia spadku po ojcu, nie odniosła żadnej realnej korzyści, spłaciła natomiast w całości zobowiązanie swojego ojca. Skarżąca podawała, że znajduje się w takiej sytuacji ekonomicznej, która nie pozwala jej na spłatę zobowiązania bez uszczerbku dla siebie i rodziny. Skarżąca według stanu na dzień 21.12.2021 r. wykazała jako dochody: miesięczne wynagrodzenie za pracę w wysokości 2.061,67 zł oraz alimenty otrzymywane na małoletniego syna w kwocie 300 zł. Koszty związane z eksploatacją mieszkania, opłatą za telefon, abonament i ubezpieczenie wynoszą 990 zł. Dodatkowo Skarżąca podała, że miesięcznie na wyżywienie, środki czystości, odzież, obuwie, leki, opłaty związane ze szkołą i drobnymi wydatkami syna wydaje 1.950 zł. Nie posiada żadnych cenniejszych składników majątkowych, które mogłaby spieniężyć i spłacić istniejące zobowiązania. Nie jest również w stanie uzyskać pożyczki, bądź kredytu z uwagi na minimalne zarobki. W konsekwencji w ocenie Skarżącej, brak umorzenia zobowiązania spowoduje, stan ciągłej egzekucji bez możliwości podwyższenia standardu życia swojego i jej syna. Mając na uwadze opisaną wyżej sytuację prawną powstania kosztów egzekucyjnych, finansową i rodzinną Skarżącej, Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd WSA wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że Organ dokonując oceny wyżej przywołanych przesłanek ustawowych określonych w art. 64e § 2 u.p.e.a., nie poddał analizie wykazanych przez Skarżącą dochodów w zestawieniu z miesięcznymi wydatkami. Dopiero pełna analiza tych dwóch wartości ujawniłaby realną kwotę, pozostałą po odjęciu wydatków, która mogłaby podlegać ewentualnemu zajęciu tytułem nieuiszczonych kosztów egzekucyjnych. Dokonując analizy tych przesłanek, organ stwierdził, iż Skarżąca posiada możliwości zarobkowe pozwalające jej na poprawę sytuacji majątkowej. Organ stanął na stanowisku, iż trudności płatnicze Skarżącej nie mają trwałego charakteru i istnieje potencjalna możliwość na uzyskanie dochodów. Jak dalej wyjaśniono, Skarżąca nie przedstawiła przeciwskazań zdrowotnych, które trwale i całkowicie wykluczałyby ją z rynku pracy lub znacznie ograniczały możliwości zarobkowania. Ponadto, Organ uznał, że wiek zobowiązanej pozwala na jej długoletnią aktywność zawodową, a sytuacja finansowa Skarżącej może ulec poprawie. Konstatując, że Skarżąca posiada potencjalną możliwość na uzyskanie dochodów, Organ powinien potwierdzić swoją tezę dowodami, na przykład w postaci analizy rynku pracy, z uwzględnieniem istniejących ofert pracy dla osób posiadających wykształcenie i doświadczenie zawodowe Skarżącej. Zatem, jak słusznie podkreślał WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, Organ będzie zobowiązany do uzupełnienia materiału dowodowego, w szczególności poprzez dokonanie analizy rynku ofert pracy w regionie zamieszkania Skarżącej, w odniesieniu do jej wykształcenia i doświadczenia. Organ rozpatrzy cały zebrany materiał dowodowy i dokona jego kompleksowej oceny, celem ustalenia aktualnej sytuacji finansowej Skarżącej. Dopiero po tych ustaleniach, Organ dokona pełnej oceny, czy za umorzeniem kosztów egzekucyjnych przemawia ważny interes publiczny oraz odpowie, czy w rozpatrywanej sprawie zaistniała nieściągalność dochodzonego obowiązku. Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny za nietrafne uznaje zarzuty naruszenia przez WSA przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 134 § 1, art. 3 § 1 i 2 pkt 2) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez dokonanie nieprawidłowej kontroli wydanego postanowienia i przepisów zastosowanych przez organ podatkowy tj.: art. 64e § 1 i 2 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 20.02.2021 r. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną jako nie zasługującą na uwzględnienie i stosując przepisy art. 184 p.p.s.a., oraz będąc związany wnioskami i uzasadnieniem skargi kasacyjnej, poprzez treść art. 183 § 1 p.p.s.a., orzekł o jej oddaleniu. s. Krzysztof Przasnyski s. Stanisław Bogucki s. Sławomir Presnarowicz (spr.)