III FSK 1217/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Jacek Brolik (sprawozdawca), Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku Burmistrza Miasta Zakopane o wyłączenie sędziego NSA D.G. w sprawie ze skargi kasacyjnej Burmistrza Miasta Zakopane od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 86/23, w sprawie ze skargi B. A. na uchwałę Rady Miasta Zakopane z dnia 26 listopada 2015 r., nr XV/245/2015, w przedmiocie skargi na uchwałę rady miasta w sprawie opłaty miejscowej postanawia oddalić wniosek.

1. Wyrokiem z 6.04.2023 r. o sygn. I SA/Kr 86/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie – po rozpoznaniu sprawy ze skargi B. A. na uchwałę Rady Miasta Zakopane z dnia 26 listopada 2015 r., nr XV/245/2015, w przedmiocie skargi na uchwałę rady miasta w sprawie opłaty miejscowej – I. stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w całości; II. zasądził od Rady Miasta Zakopane na rzecz skarżącego kwotę 797 zł tytułem zwrotu kosztów postepowania. Jako podstawę prawną powołano art. 147 § 1 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) oraz art. 91 ust. 1 ustawy z 8.03.1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2022 r. poz. 559), a także art. 200 w związku z art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. 2. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku skierowaną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Burmistrz Miasta Zakopane, reprezentowany przez pełnomocników – adwokata i radcę prawnego. 3. Zarządzeniem z 25.02.2025 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczył skład orzekający do rozpoznania sprawy na rozprawie, w dniu 01.04.2025 r. w osobach przewodniczącego sędziego NSA D. G. oraz sędziów: NSA A. D.(sprawozdawca) i P. B.. 4. W piśmie z 10.03.2025 r., uzupełnionym pismem z 07.03.2024 r., Burmistrz wniósł o wyłączenie sędziego NSA D.G. od orzekania w sprawie na podstawie art. 19 p.p.s.a., art. 5a § 1 p.p.s.a. oraz art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Skoro sędzia NSA D. G. został powołany na stanowisko sędziego NSA na podstawie uchwały Krajowej Rady Sądownictwa, co do której niektóre organy państwowe kwestionują jej uprawnienia, a co za tym idzie orzeczenia wydawane w składzie wynikającym z powołania Sędziego, Burmistrz Miasta Zakopane z ostrożności procesowej wniósł o poddanie kontroli sądowej skład sądu. We wniosku wskazano na uchwałę Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. sygn. BSA 1-4110-1/20 - która w jego ocenie ma znaczenie dla niniejszego postępowania. 5. W wyniku losowania 10.03.2025 r. został ustalony skład orzekający do rozpoznania ww. wniosku o wyłączenie sędziego w osobach przewodniczącego sędziego NSA K.W., sprawozdawcy sędziego J.B. oraz sędzi NSA J. S. 6. W rozpatrywanej sprawie sędzia, którego dotyczył wniosek, złożył oświadczenie z 17.03.2025 r., w którym stwierdził, że w jego ocenie nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i 19 p.p.s.a. Strona wnioskująca w treści analizowanego wniosku nie przywołała żadnych okoliczności towarzyszących powołaniu na stanowisku sędziego NSA poza uchwałą Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. sygn. BSA 1-4110-1/20 - która w jego ocenie ma znaczenie dla niniejszego postępowania. 7. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 7.1. W postępowaniu sądowoadministracyjnym przyczyny wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 § 1 p.p.s.a. Ustawa ta określa ponadto tzw. względne przesłanki wyłączenia. Zgodnie z art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w artykule poprzedzającym, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Użyte w powołanym przepisie określenie "uzasadniona wątpliwość" oznacza, że chodzi tu o wątpliwość co do bezstronności sędziego, uzasadnioną obiektywnymi powodami. Należy przez to rozumieć przyczyny pozostające w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem oceny, że prawdopodobnym pozostaje, iż w konkretnych okolicznościach sprawy sędzia może okazać się nieobiektywnym. Samo subiektywne przekonanie strony co do stronniczości sędziego nie stanowi jednak wystarczającej przesłanki do uwzględnienia żądania. Wątpliwość w tym zakresie musi być obiektywna, a nie wyłącznie oparta na subiektywnym odczuciu zainteresowanego. Wymaga zaakcentowania, że wspomniana wątpliwość musi w danej sprawie faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć jedynie charakteru potencjalnego. Przyjmuje się, że strona, domagając się wyłączenia sędziego od udziału w jego sprawie, winna wskazać rozsądny, zobiektywizowany powód, zdatny wzbudzić realne - również dla obiektywnego obserwatora - wątpliwości co do bezstronności danego sędziego. Jednocześnie zwraca się uwagę, że instytucja wyłączenia sędziego jest istotną gwarancją procesową mającą zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej określonych związków z rozpoznawaną sprawą. Winna zapewniać obiektywizm sądu, nie może natomiast służyć do odsuwania od prowadzenia postępowania sędziów, których strona w sposób subiektywny uznaje za nieodpowiednich z punktu widzenia swoich interesów. W konsekwencji, instytucja wyłączenia sędziego nie może służyć umożliwianiu stronie wybierania składów sędziowskich według subiektywnego odczucia. Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego, przy czym stosownie do art. 20 p.p.s.a., to na stronie składającej wniosek spoczywa ciężar wskazania i uprawdopodobnienia przyczyny wyłączenia. Żądanie wyłączenia sędziego nie ma charakteru automatycznego i stanowi instytucję o charakterze wyjątkowym, zaś wnioskodawca winien przedstawić konkretne okoliczności przemawiające za wyłączeniem sędziego i motywy ewentualnego stronniczego działania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazane we wniosku Burmistrza o wyłączenie sędziego okoliczności nie mogły być wystarczające dla jego uwzględnienia, ponieważ żądanie nie zawiera argumentacji, która podważałaby wiarygodność złożonego przez sędziego oświadczenia. Burmistrz przywołał poglądy orzecznictwa dotyczące braku gwarantowania przez obecną Krajową Radę Sądownictwa niezależności od organów władzy wykonawczej i władzy ustawodawczej w procedurze powoływania sędziów, przy czym – nie wypowiadając się co do trafności stanowiska wyrażonego w przywołanych we wniosku orzeczeniach – należy zwrócić uwagę, że w poddanym ocenie przypadku uzasadnienie wniosku nie może być ogólnikowe, lecz winno odnosić się w sposób konkretny i zindywidualizowany do osoby sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie. Poglądy wyrażane w orzecznictwie na temat braku niezależności Krajowej Rady Sądownictwa nie mogą stanowić podstawy do oceny wskazującej na niespełnienie przez konkretnego sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności, kwalifikujących do jego wyłączenia. Przywołanie tych argumentów, bez powiązania z okolicznościami dotyczącymi konkretnego sędziego, nie może zostać uznane za skuteczne uzasadnienie żądania jego wyłączenia. W uchwale składu siedmiu sędziów NSA z 3.04.2023 r., I FPS 3/22, sformułowana została teza, że zakres przedmiotowy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a p.u.s.a. Wniosek Burmistrza o wyłączenie sędziego, ze względu na jego treść i wskazane w nim przesłanki wyłączenia, mógłby być traktowany jako wniosek o zbadanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności w trybie art. 5a p.u.s.a. Brak jednak tego przepisu w złożonym wniosku, natomiast profesjonalny pełnomocnik Burmistrza jako podstawę wyłączenia powołał art. 5a § 1 p.p.s.a. - takiej jednostki redakcyjnej w powołanej przez pełnomocnika ustawie nie ma. Jako drugą podstawę prawną Burmistrz wskazał art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzega jednak podstawy do tego, aby w ramach rozpoznawania wniosku o wyłączenie sędziego dokonać uprzedniej kontroli w zakresie potencjalnej nieważności postępowania. W tym zakresie wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych są co do zasady związane, zgodnie z art. 269 § 1 p.p.s.a., powołaną wyżej uchwałą składu siedmiu sędziów NSA z 3.04.2023 r., I FPS 3/22. 7.2. W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie występują przesłanki do wyłączenia sędziego NSA D.G. od orzekania w niniejszej sprawie ani z mocy ustawy ( art. 18 p.p.s.a.), ani na wniosek sędziego (art. 19 p.p.s.a.), toteż orzekł, jak w sentencji, za podstawę przyjmując art. 22 § 1 w związku z art. 193 p.p.s.a.