III FSK 1217/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Krzysztof Winiarski (sprawozdawca), Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Jacek Pruszyński, po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku o wyłączenie sędziego NSA Bogusława Dautera w sprawie ze skargi kasacyjnej Burmistrza Miasta Zakopane od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 86/23, w sprawie ze skargi B.A. na uchwałę Rady Miasta Zakopane z dnia 26 listopada 2015 r., nr XV/245/2015, w przedmiocie skargi na uchwałę rady miasta w sprawie opłaty miejscowej postanawia: oddalić wniosek.

Wyrokiem z 6 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 86/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w sprawie ze skargi B.A. (dalej: "Skarżący") na uchwałę Rady Miasta Zakopane z 26 listopada 2015 r., nr XV 245/2015, wydaną w przedmiocie opłaty miejscowej, stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w całości oraz zasądził od Rady Miasta Zakopane na rzecz Skarżącego zwrot kosztów postępowania. Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wniósł organ. Zarządzeniem z 18 października 2023 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczył skład orzekający do rozpoznania niniejszej sprawy w osobach przewodniczącego sędziego B.D. oraz sędziów A.D. (sprawozdawca) i P.B. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III z 6 listopada 2023 r. sprawa została skierowana na rozprawę zaplanowaną 13 grudnia 2023 r. Po otwarciu i przystąpieniu do rozprawy z 13 grudnia 2023 r. pełnomocnik organu, działając na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.), wniósł o wyłączenie sędziego B.D. od orzekania w sprawie. Swoje stanowisko, w tym dotyczące uprawdopodobnienia przesłanki wskazanej w art. 20 § 2 p.p.s.a., uzasadnił w piśmie z 27 grudnia 2023 r. Organ podniósł, że sędzia ten orzekał uprzednio jako sprawozdawca w innej sprawie toczącej się między tymi samymi stronami przy zbliżonych okolicznościach faktycznych i prawnych, zarejestrowanej w tutejszym Sądzie pod sygn. II FSK 3579/17. Dodatkowo wskazano, że 21 listopada 2023 r. pełnomocnik organu zapoznał się z poglądem prawnym wyrażonym przez sędziego B.D. w materiałach dydaktycznych systemu LEX, w których zawarto wypowiedzi dotyczące legitymacji czynnej do zaskarżania aktów prawa miejscowego. W dniu 1 lutego 2024 r. sędzia B.D. złożył oświadczenie ustosunkowujące się do wniosku o wyłącznie. Przyznał, że był sędzią sprawozdawcą w sprawie o sygn. akt II FSK 3579/17, natomiast nie przypomina sobie, aby na temat legitymacji czynnej do zaskarżania aktów prawa miejscowego wypowiedział się osobiście w materiałach dydaktycznych systemu LEX. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o wyłączenie sędziego nie zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym przyczyny wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 § 1 p.p.s.a. Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określa ponadto tzw. względne przesłanki wyłączenia. Zgodnie z art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Użyte w powołanym przepisie określenie "uzasadniona wątpliwość" oznacza, że chodzi tu o wątpliwość co do bezstronności sędziego, uzasadnioną obiektywnymi powodami. Należy przez to rozumieć przyczyny pozostające w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem oceny, że prawdopodobnym pozostaje, iż w konkretnych okolicznościach sprawy sędzia może okazać się nieobiektywnym. Samo subiektywne przekonanie strony co do stronniczości sędziego nie stanowi jednak wystarczającej przesłanki do uwzględnienia żądania. Wątpliwość w tym zakresie musi być obiektywna, a nie wyłącznie oparta na subiektywnym odczuciu zainteresowanego. Ponadto wymaga zaakcentowania, że musi ona w danej sprawie faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć jedynie charakteru potencjalnego. Przyjmuje się, że strona, domagając się wyłączenia sędziego od udziału w jej sprawie, winna wskazać rozsądny, zobiektywizowany powód, zdatny wzbudzić realne - również dla obiektywnego obserwatora - wątpliwości co do bezstronności danego sędziego. Jednocześnie zwraca się uwagę, że instytucja wyłączenia sędziego jest istotną gwarancją procesową mającą zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej określonych związków z rozpoznawaną sprawą. Wyłączenie sędziego ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania z postępowania sądowego sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (zob. np. postanowienia NSA z 22 lutego 2008 r., II FZ 60/08; z 10 kwietnia 2014 r., II OZ 340/14 i z 10 maja 2012 r., I OSK 130/12). W konsekwencji, instytucja wyłączenia sędziego nie może służyć umożliwianiu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia (zob. postanowienie NSA z 8 maja 2009 r., II FZ 128/09). Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego, przy czym stosownie do art. 20 p.p.s.a., to na stronie składającej wniosek spoczywa ciężar wskazania i uprawdopodobnienia przyczyny wyłączenia. Żądanie wyłączenia sędziego nie ma charakteru automatycznego i stanowi instytucję o charakterze wyjątkowym, zaś wnioskodawca winien przedstawić konkretne okoliczności przemawiające za wyłączeniem sędziego i motywy ewentualnego stronniczego działania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazane we wniosku o wyłączenie sędziego B.D. okoliczności faktyczne nie mogły być wystarczające dla uwzględnienia żądania, pozostając jedynie wyrazem subiektywnego odczucia wnioskodawcy, nieznajdującym jakiegokolwiek uzasadnienia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego niejednokrotnie prezentowane było stanowisko, podzielane również przez skład orzekający w niniejszej sprawie, zgodnie z którym okoliczność orzekania danego sędziego w innych sprawach tego samego podatnika, sama w sobie nie stanowi schematycznej podstawy do jego wyłączenia od orzekania (postanowienia NSA: z 19 grudnia 2023 r., sygn. akt III FSK 3732/21; z 29 czerwca 2022 r., sygn. akt I FSK 782/21 por. także wyrok SN z 25 listopada 2011 r., sygn. akt II CSK 182/11, LEX nr 1102847; postanowienie SN z 14 listopada 2019 r., III CO 112/19, LEX nr 3396180). Przyjęcie, że sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko dlatego, że dokonał oceny prawnej w innych sprawach – nawet między tymi samymi stronami postępowania – byłoby naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej i prowadziło do paraliżu sądownictwa (postanowienia NSA: z 25 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1126/23; z 6 czerwca 2023 r., sygn. akt I OSK 3184/19; z 24 października 2023 r., sygn. akt II FSK 951/23). Podobnie za chybiony należało ocenić zarzut rzekomego formułowania przez sędziego poglądów prawnych w materiałach dydaktycznych systemu LEX. Niezależnie od prawdziwości tych twierdzeń należy uznać, że nie są przyczyną wyłączenia od orzekania w danej sprawie wyrażane przez sędziego poglądy prawne w poprzednio wydawanych orzeczeniach czy publikacjach naukowych (podobnie: postanowienie SN z 20 maja 2021 r., sygn. akt I NWW 101/20, LEX nr 3358931). W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie występują przesłanki do wyłączenia sędziego NSA B.D. od orzekania w sprawie ani z mocy prawa, ani na podstawie art. 19 p.p.s.a. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji, za podstawę przyjmując art. 22 § 1 i 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a. s. Stanisław Bogucki s. Krzysztof Winiarski s. Jacek Pruszyński