III FSK 1076/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski po rozpoznaniu w dniu 14 października 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku M. S. o wstrzymanie wykonania czynności podejmowanych na podstawie tytułu wykonawczego w sprawie ze skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 lutego 2026 r., sygn. akt III SA/Wa 1879/25, w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 12 czerwca 2025 r., nr 1401-IEE3.7192.113.2025.2.JO w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych postanawia: oddalić wniosek.

Wyrokiem z dnia 17 lutego 2026 r., sygn. akt III SA/Wa 1879/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 12 czerwca 2025 r., którym utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Pruszkowie o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z 13 czerwca 2019 r. Od tego wyroku skarżący wniósł skargę kasacyjną, a wraz z nią złożył wniosek, oparty na art. 61 § 3 w związku z art. 193 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej: p.p.s.a.) "o wstrzymanie wykonania czynności na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] w postępowaniu sądowoadministracyjnym i egzekucyjnym". Wniosek ogranicza się do wskazania podstawy prawnej i określenia żądania, nie zawiera natomiast uzasadnienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 61 § 1 p.p.s.a. wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności, a po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków (art. 61 § 3 zdanie pierwsze p.p.s.a.). Przepis ten, stosowany odpowiednio w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym na mocy art. 193 p.p.s.a., może być podstawą udzielenia ochrony tymczasowej także po wydaniu wyroku oddalającego skargę, skoro wstrzymanie wykonania aktu lub czynności traci moc dopiero z dniem uprawomocnienia się takiego orzeczenia (art. 61 § 6 pkt 2 p.p.s.a.; zob. T. Woś [w:] H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska, T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2016, art. 61). Złożenie wniosku wraz ze skargą kasacyjną od wyroku oddalającego skargę jest zatem dopuszczalne, co nie przesądza jeszcze, czy to, czego wniosek dotyczy, może zostać objęte ochroną przewidzianą w art. 61 § 3 p.p.s.a. Przedmiotem wniosku nie jest zaskarżone postanowienie, lecz czynności podejmowane na podstawie tytułu wykonawczego, a więc czynności egzekucyjne dokonywane przez organ egzekucyjny w toku postępowania egzekucyjnego. Wniosek nie odnosi się przy tym do źródła egzekwowanego obowiązku, lecz do czynności zmierzających do jego przymusowego wykonania, i w takim kształcie pozostaje poza zakresem art. 61 § 3 p.p.s.a. Zdanie pierwsze tego przepisu odnosi się do aktu lub czynności, o których mowa w § 1, a więc do tego aktu lub tej czynności, na które wniesiono skargę. Przedmiotem skargi rozpoznanej zaskarżonym wyrokiem, a w konsekwencji także przedmiotem postępowania kasacyjnego, jest wyłącznie postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, nie zaś tytuł wykonawczy ani dokonane na jego podstawie zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych. Podstawy do objęcia ochroną czynności egzekucyjnych nie daje również zdanie trzecie art. 61 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym prawo złożenia wniosku do sądu dotyczy także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy. Przepis ten mówi wyłącznie o aktach, a nawet przy przyjęciu, że ustawodawca jedynie przez przeoczenie pominął w nim czynności (zob. T. Woś, op. cit.), rozszerzenie to obejmuje tylko takie akty i czynności, które mogą być przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Pojęcie sprawy, w granicach której sąd może wstrzymać wykonanie, ma bowiem to samo znaczenie co na gruncie art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. i należy je odczytywać na tle art. 3 § 2 p.p.s.a., który określa przedmiot tej kontroli (zob. B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 61; J. Wegner [w:] T. Kolanowski, J. Wegner, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2026, art. 61). W sprawach egzekucji administracyjnej kontrolą sądu administracyjnego objęte są postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym, na które przysługuje zażalenie (art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a.), nie zaś czynności egzekucyjne, w tym zajęcia wierzytelności, które podlegają kwestionowaniu w odrębnym trybie przewidzianym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zob. J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2011, art. 61; post. NSA z 24.02.2005 r., OZ 1592/04). Z tego trybu skarżący zresztą skorzystał, gdyż zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego było przedmiotem jego skargi na czynność egzekucyjną zawartej w piśmie z 6 marca 2025 r., co do której w odrębnym postępowaniu stwierdzono, że została wniesiona z uchybieniem terminu. Przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przyznają przy tym sądowi administracyjnemu kompetencji do wstrzymania lub zawieszenia postępowania egzekucyjnego jako takiego (zob. H. Knysiak-Sudyka [w:] Skarga i skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Komentarz. Orzecznictwo, wyd. VI, Warszawa 2026, art. 61 i przytoczone tam orzecznictwo). Instytucja uregulowana w art. 61 § 3 p.p.s.a. pozwala wstrzymać wykonanie aktu lub czynności objętych kontrolą sądu, nie służy natomiast przejęciu od organów egzekucyjnych decyzji o dalszym toku egzekucji ani osiągnięciu w drodze ochrony tymczasowej skutku, który mogłoby przynieść dopiero umorzenie postępowania egzekucyjnego. Wniosek nie mógłby zostać uwzględniony także wtedy, gdyby z uwagi na powołaną w nim podstawę prawną odczytać go jako zmierzający do wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia. Wstrzymać można wyłącznie wykonanie aktu, który nadaje się do wykonania i wymaga wykonania, a więc aktu nakładającego na adresata obowiązki lub przyznającego mu uprawnienia, które mogą zostać zrealizowane dobrowolnie albo w drodze przymusu (por. np. post. NSA z 21.04.2026 r., III FZ 211/26). Takiego charakteru nie ma ani postanowienie organu egzekucyjnego odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego, ani utrzymujące je w mocy zaskarżone postanowienie. Jest to akt odmowny o charakterze procesowym, który nie nakłada na skarżącego żadnego obowiązku i nie przyznaje mu żadnego uprawnienia, lecz stwierdza jedynie brak podstaw do zakończenia toczącego się postępowania egzekucyjnego (por. np. post. NSA z 15.12.2022 r., III FSK 1448/22). Rozstrzygające znaczenie ma przy tym okoliczność, że skutek, przed którym wniosek ma chronić skarżącego, nie wynika z zaskarżonego postanowienia. Postępowanie egzekucyjne jest prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego, a odmowa jego umorzenia niczego w sytuacji prawnej skarżącego nie zmieniła, pozostawiając to postępowanie w stanie, w jakim znajdowało się przed złożeniem wniosku o umorzenie. Wstrzymanie wykonania takiego postanowienia nie mogłoby więc ani zakończyć egzekucji, ani wstrzymać jej biegu, ponieważ wstrzymanie wykonania aktu odmownego nie zastępuje rozstrzygnięcia o przeciwnej treści. Także przy szerszym ujęciu wykonania aktu jako wywoływania przez niego skutków prawnych nie sposób wskazać takiego skutku zaskarżonego postanowienia, którego zawieszenie uchroniłoby skarżącego przed dalszymi czynnościami egzekucyjnymi. Ochrona przewidziana w art. 61 § 3 p.p.s.a. dotyczy skutków bezpośrednio związanych z wykonaniem zaskarżonego aktu, a skutki, którym wniosek ma zapobiec, wynikają z tytułu wykonawczego i ze stosowanych na jego podstawie środków egzekucyjnych, które pozostają poza przedmiotem tej sprawy. Określenie "w postępowaniu sądowoadministracyjnym" nie poszerza przedmiotu wniosku. Artykuł 61 § 3 p.p.s.a. dotyczy wykonania aktu lub czynności, a nie biegu postępowania sądowego, którego zawieszenie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym jest możliwe wyłącznie w przypadkach określonych w art. 192 p.p.s.a. Skoro przeszkoda w uwzględnieniu wniosku tkwi w jego przedmiocie, a nie w sposobie jego uzasadnienia, Naczelny Sąd Administracyjny nie oceniał, czy w niniejszej sprawie zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Żadne twierdzenia o grożącej szkodzie nie mogłyby bowiem nadać zaskarżonemu postanowieniu przymiotu wykonalności ani objąć czynności egzekucyjnych zakresem art. 61 § 3 p.p.s.a. Jako pismo złożone w toczącym się postępowaniu wniosek o wstrzymanie wykonania nie wszczyna odrębnego postępowania i nie podlega odrzuceniu, wobec czego wniosek, którego przedmiot nie może zostać objęty ochroną przewidzianą w art. 61 § 3 p.p.s.a., podlega oddaleniu (zob. J.P. Tarno, op. cit.). Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 61 § 3 i 5 w związku z art. 193 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.