II SPP/Bk 332/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 maja 2025 r. umarzającego postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i przyznającego prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 6 marca 2025 r. nr 406.94/E-14/XV/2025 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z 16 maja 2025 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku rozpoznał wniosek skarżącego J. K. (sprecyzowany w piśmie z 13 maja 2025 r.) o przyznanie prawa pomocy w ten sposób, że: umorzył postępowanie o przyznanie prawa pomocy w zakresie żądania zwolnienia od kosztów sądowych, a przyznał prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Jak wskazał referendarz sądowy częściowe umorzenie jest wynikiem korzystania przez skarżącego z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych dotyczącego spraw ze skargi na działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej, natomiast przyznanie profesjonalnego pełnomocnika jest wynikiem oceny sytuacji materialnej i życiowej skarżącego, który nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Ocenę tę sformułował referendarz na podstawie informacji zawartych we wniosku PPF oraz dodatkowego oświadczenia i dołączonych dokumentów, nadesłanych 14 maja 2025r. na wezwanie. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył J. K. Wniósł o zwolnienie z kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w całości oraz o przyznanie adwokata lub radcy prawnego. Wskazał, że nie rozumie powodów odebrania mu świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy opiekuje się 95-letnią matką i nie ma środków do życia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego podlega utrzymaniu w mocy. Zgodnie z art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.), od zarządzeń i postanowień referendarza strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Rozpoznając sprzeciw sąd, zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 ostatnio wskazanego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której wnioskujący o prawo pomocy jest jednocześnie skarżącym w sprawie dotyczącej świadczeń z zakresu pomocy i opieki społecznej. W sprawach takich skarżący, na podstawie art. 239 §1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a., są z urzędu zwolnieni z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Dlatego referendarz w punkcie 1 swojego postanowienia umorzył postępowanie z wniosku o prawo pomocy w zakresie obejmującym żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem w tym zakresie żądanie to jest bezprzedmiotowe, gdyż skarżący i tak kosztów sądowych by nie poniósł. Odmienna sytuacja dotyczy tego zakresu żądania przyznania prawa pomocy, które obejmuje przyznanie adwokata lub radcy prawnego. Aby w tym zakresie uzyskać pomoc, skarżący (wnioskodawca prawa pomocy), powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zdaniem referendarza sądowego z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej w przypadku skarżącego i oceny tej sąd, po przeanalizowaniu załączonych do wniosku i później dokumentów, nie kwestionuje. Z akt bowiem wynika, że J. K. prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, posiada dom o powierzchni 70 m2 (rok budowy 1946) i nieruchomość rolną (4,2 ha i 0,5 działki leśnej), jego dochód miesięczny wynosi 250 zł z tytułu dotacji unijnych za ziemię rolną, łącznie ponosi zobowiązania i stałe wydatki (2.350 zł), w tym: 250 zł za energię elektryczną, 150 zł na ogrzewanie, 100 zł na bieżące remonty domu, 200 zł na leki, 50 zł na odzież, 1.000 zł na żywność, 100 zł na materiały higieniczne, 100 zł na komunikację publiczną, 200 zł na utrzymanie kota i psa oraz 200 zł na inne wydatki. Dodał również, że ze względu na wiek i chorobę swojej mamy zrezygnował z pracy zawodowej, żeby zapewnić jej całodobową opiekę. W dodatkowym oświadczeniu i załączonych do niego dokumentach wykazał, że nie posiada żadnych środków do życia, gdyż zrezygnował z pracy, żeby opiekować się ponad 90-letnią matką, jedynym dochodem ich dwuosobowej rodziny jest emerytura matki (2.493,33 zł), miesięczny koszt leków matki wynosi 500 zł a jego leków 150 zł. Dodał, że gospodarstwo rolne oddał w dzierżawę (żeby nie zarosło), las wysechł, nie osiąga z tego tytułu żadnych dochodów (nie posiada maszyn rolniczych). Nie ma zatem podstaw aby zakwestionować stanowisko referendarza o spełnianiu przez stronę kryteriów ustanowienia adwokata. Istotnie, sytuacja skarżącego nie pozwala na zapewnienie profesjonalnej pomocy w jego własnym zakresie. Stąd prawidłowa jest ocena o istnieniu przesłanek ustanowienia adwokata. Odnośnie stanowiska sformułowanego w sprzeciwie należy wskazać, że postępowanie przed referendarzem sądowym i po sprzeciwie przed sądem dotyczy tylko i wyłącznie kwestii zdolności do poniesienia kosztów sądowych i zdolności zapewnienia sobie przez stronę profesjonalnej pomocy. To postępowanie nie dotyczy zgodności z prawem decyzji o świadczeniu pielęgnacyjnym. Dopiero po wyznaczeniu skarżącemu pełnomocnika w osobie adwokata, sprawa zostanie skierowana do rozpoznania przez sąd w zakresie legalności ww. decyzji. Postępowanie o prawo pomocy nie jest trybem, w którym sąd mógłby się o tej legalności wypowiadać i rozważać merytoryczne zarzuty skarżącego sformułowane w sprzeciwie. Z tych względów sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a.