II SO/Rz 20/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 15 października 2018 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku S. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata przed złożeniem skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego - postanawia - odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy.

Przed wystąpieniem do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie ze skargą na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego S. D. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku opisała obszernie stan sprawy administracyjnej, którą chce poddać kontroli sądowej. Wnosząc o przyznanie prawa pomocy wskazała, że nie zna przepisów i nie wie, jakie są warunki formalne złożenia skargi, a sama nie potrafi jej sporządzić, natomiast sprawa jest dla niej zawiła. Podniosła, że z uwagi na stan majątkowy nie jest w stanie uiścić opłaty sądowej od skargi, jak też pokryć koszt wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Wnioskodawczyni podała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem oraz dwójką synów (34, 36 lat). Wymienieni mieszkają w domu stanowiącym wspólność małżeńską majątkową, położonym na działce o pow. 11 ar. S. D. podniosła, że jej synowie zaciągnęli zobowiązania w bankach w celu sfinansowania budowy domu. Dochody rodziny to: emerytura wnioskodawczyni – 911,21 zł, renta jej męża – 930 zł oraz wynagrodzenia za pracę otrzymywane przez jej synów, których wysokości jednak nie podano. Natomiast stałe wydatki rodziny to: rata kredytu – 370 zł, prąd – od 100 do 150 zł, gaz - 100 zł, woda – od 100 do 130 zł, koszty leczenia męża wnioskodawczyni – 200 zł, podatek – 600 zł rocznie, śmieci – 32 zł, środki czystości – 100 zł, żywność – 500 zł, węgiel – 3200 zł rocznie (połowa opłacana przez synów wnioskodawczyni), abonament TV – 200 zł rocznie, ubezpieczenia – 100 zł na okres 6 miesięcy, ubrania, bielizna – 100 zł. Celem uzyskania większej ilości danych dotyczących sytuacji materialnej S. D., wezwano ją do ich podania. Wezwanie dotyczyło mianowicie wskazania wielkości dochodów uzyskiwanych przez synów, ich stanu majątkowego oraz wyjaśnienia kwestii zaciągniętych w rodzinie zobowiązań finansowych, jak też nadesłania wyciągów z rachunków bankowych. S. D. w opdowiedzi podała, że wynagrodzenie jej syna P. wynosi od 2365,91 zł do 2405,70 zł, natomiast syna K. ok. 2800 zł. Dodatkowo syn K. otrzymuje co miesiąc świadczenie mieszkaniowe w kwocie 660 zł. Obaj synowie są właścicielami zabudowanych nieruchomości (działki po 4,6 ar oraz niewykończonych budynków o pow. 140 m.kw. i wartości 170 000 zł oraz 250 000 zł). Comiesięczne wydatki rodziny na wyżywienie to od 1300 do 1600 zł, z tytułu korzystania z telefonu i Internetu – 100 zł. Syn K. jest właścicielem samochodu osobowego o wartości 15 000 zł, który kupił dzięki zaciągniętemu na ten cel kredytowi z miesięczną ratą 895,14 zł. Koszt utrzymania pojazdu (paliwo) wynosi ok. 500 zł miesięcznie. W październiku zaistnieje potrzeba zakupu opon zimowych do powyższego. Syn K. posiada natomiast samochód osobowy o wartości 2000 zł, a jego miesięczny koszt utrzymania to od 400 do 500 zł. Skarżąca i jej mąż nie posiadają pojazdów mechanicznych. Wnioskodawczyni w czerwcu 2017 r. zaciągnęła kredyt na zakup węgla, pralki, kuchenki gazowej oraz drewna na opał. Termin spłaty ostatniej raty przypada na grudzień 2018 r. Syn K. spłaca natomiast raty kredytu zaciągniętego w kwietniu bieżącego roku na wykończenie domu (1366,21 zł, ostatnia płatna w październiku 2020 r.). Rodzina ponosi także wydatki na węgiel w kwocie ok. 170 zł. Synowi strony zakupują także środki czystości (po 150 zł miesięcznie) oraz odzież i obuwie (po 150 zł). Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata to prawo pomocy w całkowitym zakresie. Z kolei, w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata to częściowe prawo pomocy. O prawo pomocy – według art. 243 § 1 P.p.s.a. – można się ubiegać zarówno w toku konkretnego postępowania sądowego, jak i jeszcze przed jego wszczęciem, a ten ostatni przypadek występuje w sprawie niniejszej. S. D. wniosła bowiem o dofinansowanie przez Skarb Państwa przed wystąpieniem do tut. Sądu ze skargą. Niezależnie od zakresu żądania, to ubiegający się o pomoc winien wykazać, że faktycznie jest ona w jego sytuacji zasadna. Dlatego powinien w składanym na potrzeby prawa pomocy oświadczeniu podać dokładne dane odnoszące się do stanu rodzinnego, majątku i dochodów, na co wskazuje brzmienie art. 246 § 1 pkt 1, pkt 2 i art. 252 § 1 P.p.s.a. Przedstawione informacje pozwalają dopiero na ich ocenę z punktu widzenia ewentualnego ziszczenia się przesłanek prawa pomocy. Trzeba bowiem pamiętać, że zgodnie z art. 199 P.p.s.a., to na stronach postępowania sądowego spoczywa obowiązek poniesienia jego kosztów, a zatem odstępstwo od tej reguły może mieć zastosowanie tylko wyjątkowo, gdy nie ma wątpliwości co do tego, że wnioskujący o wsparcie rzeczywiście nie może samodzielnie zapewnić sobie realizacji praw na drodze sądowej. Oceniając wniosek S. D. uznano, że nie istnieją podstawy do jego uwzględnienia w jakimkolwiek zakresie. W świetle art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przesłanką całkowitego prawa pomocy jest niemożność poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., częściowe prawo pomocy adresowane jest do osoby, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie tych regulacji wskazuje, że dofinansowanie Państwa przyznawane jest wyjątkowo, a więc w odniesieniu do osób ubogich (co dotyczy zwłaszcza pełnego wsparcia). Chodzi zatem o osoby, które mają problemy z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych i w związku z powyższym nierealnym jest pokrycie przez nich kosztów zainicjowanego postępowania. Z pewnością do grupy takich podmiotów nie zalicza się wnioskodawczyni. Wszystkie osoby, które wchodzą do wspólnego z nią gospodarstwa domowego pobierają bowiem stałe dochody. Wprawdzie ten uzyskiwany przez skarżącą jest stosunkowo niski, jednak znacznie większymi środkami dysponują jej synowie. Wniosek, jak i odpowiedź na wezwanie referendarza nie wskazuje, by rodzina wnioskodawczyni miała jakiekolwiek problemy z zaspokajaniem i to nie tylko podstawowych potrzeb. Przeciwnie, dane te pokazują dobrą kondycję finansową wymienionych. Obecnie wszyscy mieszkają w domu stanowiącym małżeńską wspólność majątkową S. D. i jej męża, jednak każdy z synów jest w trakcie realizacji swoich własnych inwestycji budowlanych. Ci ostatni posiadają także samochody osobowe, których miesięczny koszt utrzymania to po ok. 500 zł. Ponadto, syn P. zamierza kupić w najbliższej przyszłości opony zimowe. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. tylko wydatki konieczne mają pierwszeństwo w realizacji przed obowiązkiem uiszczenia należności publicznoprawnej. Te związane zaś z utrzymaniem samochodu z takiego pierwszeństwa z pewnością nie korzystają. To samo dotyczy środków czystości nabywanych przez synów wnioskodawczyni w kwotach po 150 zł miesięcznie. Należy też nadmienić, że we wrześniu bieżącego roku syn P. otrzymał wyższe niż zwykle wynagrodzenie, bowiem z wyrównaniem za poprzednie miesiące. Nie może też umknąć uwadze, że średnie comiesięczne zadeklarowane przez wnioskodawczynię wydatki jej rodziny wynoszą od ok. 6500 zł do ok. 7100 zł, zaś dochody to kwota ok. 7600 zł, a zatem wyższa od tych wydatków i pozwalająca na poczynienie oszczędności np. na poczet kosztów przyszłego postępowania sądowego, które wnioskodawczyni zamierza zainicjować. Podnoszona zaś przez wymienioną kwestia braku znajomości przepisów prawa i zawiłość sprawy nie mogą przesądzać o potrzebie ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Takiej przesłanki nie przewiduje bowiem żaden z przepisów ustawy procesowej tj. P.p.s.a. Sąd z urzędu zaś bada, czy rozpoznające sprawę w postępowaniu administracyjnym organy nie naruszyły obowiązujących je regulacji prawnych, a jeśli tak, to z urzędu wyciąga związane z powyższym konsekwencje prawne przewidziane w P.p.s.a., nawet gdy skarga nie została profesjonalnie sporządzona i nie podnosi właściwych zarzutów. Mając więc na uwadze, że S. D. znajduje się w dobrej sytuacji materialnej, orzeczono o odmowie zwolnienia jej od kosztów sądowych i odmowie ustanowienia na jej rzecz adwokata. Podstawę powyższego stanowił art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1, pkt 2 P.p.s.a.