II SAB/Sz 29/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik (spr.) Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym w dniu 28 maja 2026 r. sprawy ze skargi A. D. reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego D. D. na bezczynność Wojewody Zachodniopomorskiego w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy I. stwierdza, że Wojewoda Zachodniopomorski dopuścił się bezczynności; II. stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. zobowiązuje Wojewodę Zachodniopomorskiego do rozpoznania wniosku skarżącej z dnia 10 września 2024 r. o udzielenie małoletniej obywatelce B. zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – w terminie 60 dni, od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; IV. oddala skargę w pozostałym zakresie; V. zasądza od Wojewody Zachodniopomorskiego na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

A. D. (dalej: "skarżąca", "cudzoziemka"), reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego D. D. (dalej m.in.: "wnioskodawczyni"), złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na bezczynność Wojewody (dalej: "organ"), w przedmiocie rozpoznania wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że 10 września 2024 r. w Zachodniopomorskim Urzędzie Wojewódzkim został złożony wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy dla jej małoletniej córki - A. D.. Czynność polegająca na pobraniu odcisków palców została dokonana 1 lipca 2025 r., co potwierdza pismo organu - wezwanie na pobranie odcisków palców z tego dnia. Do dnia wniesienia skargi postępowanie to nie zostało zakończone poprzez wydanie decyzji, ani w inny przewidziany prawem sposób. Strona skarżąca podała, że od wszczęcia postępowania upłynęło już ponad 6 miesięcy, co w sposób oczywisty przekracza termin niezbędny do załatwienia sprawy, nawet przy uwzględnieniu jej charakteru. Tak długi okres bez wydania rozstrzygnięcia narusza art. 35 § 1 i § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz zasadę prowadzenia postępowania bez zbędnej zwłoki, tym bardziej, że sprawa dotyczy małoletniego dziecka. Dalej strona skarżąca zrelacjonowała, że w związku z niezałatwieniem sprawy w ustawowym terminie 5 stycznia 2026 r. złożyła ponaglenie, o którym mowa w art. 37 Kodeksu postępowania administracyjnego. Pomimo złożenia ponaglenia organ do dnia wniesienia skargi nie wydał decyzji, ani nie doprowadził do zakończenia postępowania, pozostając w stanie bezczynności. W ocenie strony skarżącej długotrwały brak rozstrzygnięcia powoduje trwałą niepewność prawną dla osoby małoletniej, narusza jej dobro i wpływa negatywnie na stabilność rodziny, co uzasadnia wniosek o stwierdzenie przewlekłości postępowania oraz podjęcie działań zmierzających do jego niezwłocznego zakończenia. Bezczynność organu narusza również zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz zasadę ochrony dobra dziecka, narażając małoletnią na długotrwałą niepewność co do jej sytuacji pobytowej. Strona skarżąca wniosła o: - stwierdzenie bezczynności Wojewody w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy małoletniej, - zobowiązanie organu do wydania decyzji w określonym przez Sąd terminie, - stwierdzenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, - zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania sądowego, - wymierzenie organowi grzywny na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. - rozpoznanie skargi w trybie pilnym ze względu na dobro małoletniej. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o odrzucenie skargi, ewentualnie o oddalenie skargi w całości. W uzasadnieniu pisma organ zrelacjonował, że 10 września 2024 r. do organu wpłynął, za pośrednictwem operatora pocztowego, wniosek o udzielenie córce wnioskodawczyni - małoletniej obywatelce [...], zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jako główny cel pobytu córki w Polsce wskazano inne okoliczności tj. pobyt z matką i naukę w szkole. Wniosek ten zawierał braki formalne. Organ wyjaśnił, że art. 105 ust. 1 i ust. 2 ustawy o cudzoziemcach (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1079 z późn. zm., dalej: "ustawa o cudzoziemcach", "u.o.c.") wskazuje termin do złożenia wniosku oraz - pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania - nakłada na cudzoziemca obowiązek osobistego stawiennictwa w celu jego złożenia. W przypadku cudzoziemca będącego osobą małoletnią - wniosek o udzielenie mu zezwolenia na pobyt czasowy składają rodzice lub ustanowieni przez sąd opiekunowie albo jedno z rodziców lub jeden z ustanowionych przez sąd opiekunów (art. 105 ust. 3 pkt 1 u.o.c.). Przy składaniu wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy cudzoziemcowi będącemu osobą małoletnią, która do dnia złożenia wniosku ukończyła szósty rok życia, jest wymagana jego obecność (art. 105 ust. 4 u.o.c.). Organ potwierdził, że 1 lipca 2025 r. skarżąca stawiła się osobiście wraz z opiekunem w siedzibie organu w wyznaczonym przez organ terminie wizyty. Wtedy również organ odebrał od cudzoziemki odciski linii papilarnych, a wniosek został uzupełniony o brakujące dane. Organ wyjaśnił, że z uwagi na wskazany przez matkę małoletniej cudzoziemki cel pobytu dokonano analizy sytuacji pobytowej jej przedstawicielki ustawowej. Deklarowany cel pobytu stanowi bowiem podstawę do określenia wymogów, które winny zostać spełnione, aby uzyskać żądane zezwolenie. Wnioskodawczyni w dniu wykonania obowiązku osobistego stawiennictwa przez małoletnią nie posiadała zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium RP. Stosownie do art. 98 ust. 2 u.o.c. zezwolenia na pobyt czasowy udziela się na okres niezbędny do realizacji celu pobytu cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nie dłuższy jednak niż 3 lata. Rozstrzygnięcie w sprawie udzielenia małoletniej cudzoziemce zezwolenia na pobyt czasowy uzależnione było zatem od wydania decyzji pobytowej jej przedstawiciela ustawowego. Do aplikacji nie przedłożono ponadto kompletu dowodów, dokumentujących spełnienie przez małoletnią warunków udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy ze względu na inne okoliczności (art. 187 pkt 8 u.o.c). Natomiast w toku postępowania strona skarżąca przedkładała nieuwierzytelnione kopie dokumentów, pomimo odebrania pouczenia o obowiązkach wynikających z art. 76a § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej: "k.p.a."). 5 stycznia 2026 r. na podstawie art. 37 § 1 k.p.a. przedstawiciel ustawowy małoletniej wniósł do Wojewody ponaglenie na "przewlekłość postępowania prowadzoną przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców". Następnie, 20 stycznia 2026 r. na adres e-doręczeń Z. Urzędu Wojewódzkiego w S. wpłynęło ponaglenie na przewlekłość postępowania w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy małoletniej oraz skarga na bezczynność Wojewody. Nie zgadzając się z argumentacją skargi organ wskazał, że wydłużony czas podjęcia działań w sprawie o udzielenie małoletniej zezwolenia na pobyt czasowy wynikał z konieczności ustalenia stanu faktycznego oraz dokonania przez stronę niezbędnych uzupełnień. Jak wskazano na wstępie w dacie wpływu do organu aplikacji legalizacyjnej, wniosek obarczony był brakami formalnymi, jak również stan faktyczny sprawy nie wskazywał na istnienie podstawy do udzielenia małoletniej zezwolenia w związku z dołączeniem do matki, gdyż przedstawiciel ustawowy nie posiadała zezwolenia na pobyt czasowy w Polsce. Ponadto nie dołączono do niego wszystkich dokumentów, wymaganych do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie. Organ zrelacjonował, że po udzieleniu zezwolenia pobytowego przedstawiciel ustawowy samodzielnie i na wezwanie organu przekazywała kserokopie i cyfrowe wizerunki dokumentów, jednak do dnia sporządzenia odpowiedzi na skargę do akt sprawy jej córki nie wpłynęły wszystkie wymagane prawem dowody, na podstawie których organ mógłby stwierdzić spełnienie warunków udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy na podstawie art. 187 pkt 8 u.o.c. i wydać decyzję w sprawie. Dalej organ wypowiedział się w odniesieniu do ilości wpływających do niego wniosków o legalizację pobytu cudzoziemców wskazując, że istotny wpływ na terminowość podejmowanych działań ma sposób przygotowania aplikacji legalizacyjnej oraz dochowanie należytej staranności przez wnioskodawcę, celem uniknięcia uchybień generujących dodatkowe czynności organu. Z uwagi na jednoczesny wpływ olbrzymiej ilości wniosków każdego dnia, o różnym stopniu skomplikowania i przygotowania ich przez strony organ przyjął zasadę załatwiania spraw według kolejności wpływu. Indywidualna sprawa małoletniej nie mogła być załatwiona w sposób wybiórczy. Naruszałoby to przyjętą przez organ zasadę i w konsekwencji narażało na zarzut nierównego traktowania stron postępowań ubiegających się o legalizację pobytu. Ilość złożonych dziennie do organu wniosków znacząco przewyższa dzienną liczbę możliwych do załatwiania spraw. Stąd też możliwości organu w natychmiastowym rozpatrzeniu każdego złożonego wniosku są ograniczone. Organ wyjaśnił, że w orzecznictwie utrwalony jest już pogląd, że terminu "niezwłocznie" nie można utożsamiać z terminem natychmiastowym, lecz terminem realnym dla organu. W odniesieniu do nadzwyczaj dużej ilości spraw wpływających do organu istnieje uzasadnienie, że powstaje pewien odstęp czasowy od momentu przyjęcia wniosku do kolejnej czynności w sprawie. W tym kontekście, w ocenie organu, żądanie stwierdzenia, że bezczynność postępowania miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, należy uznać za zbyt dotkliwe. Wojewoda podkreśla, że sposób prowadzenia sprawy małoletniej nie wynikał ze złej woli pracowników urzędu, ale jest skutkiem ogromnej ilości wniosków, składanych przez cudzoziemców, konieczności równoczesnego procedowania w wielu różnych sprawach i kumulacji zadań niewspółmiernej do zasobów kadrowych. Okoliczności tych, zdaniem organu, nie można pominąć przy ocenie tempa prowadzenia sprawy i podejmowania przez organ obowiązkowych czynności w sprawie. Kolejno, wypowiadając się co do żądania skargi wymierzenia organowi grzywny na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a., organ stwierdził, że nie znajduje ono poparcia w sytuacji faktycznej strony. W złożonej skardze na bezczynność strona podnosi, że odczuwa niepewność co do sytuacji pobytowej córki. Organ wskazał, że wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy małoletniej został złożony z zachowaniem terminu, określonego w art. 105 ust. 1 u.o.c., co oznacza, że w całym okresie jego procedowania pobyt małoletniej na terytorium RP uważa się za legalny do dnia, w którym decyzja w sprawie stanie się ostateczna. Legalność pobytu wynika zatem z mocy prawa, z faktu toczącego się postępowania o legalizację pobytu w Polsce (art. 108 ust. 1 pkt 2 u.o.c.). Przy czym długotrwałość procedury związanej z udzieleniem cudzoziemce zezwolenia nie wpływa na utratę legalności pobytu na terytorium kraju. Następnie podnosząc okoliczność niedopuszczalności skargi, w świetle art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., organ wskazał, że została ona złożona przez stronę w okresie spoczywania terminów załatwienia spraw związanych m.in. z udzielaniem cudzoziemcom zezwoleń pobytowych. Stanowisko niniejsze organ opiera o uregulowania wprowadzone pierwotnie w art. 100c ust. 1 - 4 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 337 z późn. zm., dalej: "ustawa specjalna", "specustawy ukraińska"), która weszła w życie w zasadniczej części w dniu 12 marca 2022 r., z mocą obowiązującą od dnia 24 lutego 2022 r., a aktualnie obowiązujące na mocy normy art. 100d ust. 1 - 4 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, wprowadzonej ustawą z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r. poz. 185). Końcowo organ powołał pogląd prawny NSA w którym Sąd ten wskazał, że brak podstawy wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności lub przewlekłości, o jakiej mowa w art. 100c ust. 4 i art. 100d ust. 4 specustawy ukraińskiej należy wiązać z niemożnością wydania orzeczenia stwierdzającego bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku uznania, że w sprawie znajdują zastosowanie art. 100c ust. 1 lub art. 100d ust. 1 ww. ustawy. Taka skarga podlega zatem oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Ponadto, w ocenie organu, w sprawie z wniosku przedstawiciela ustawowego bezspornym jest, że aplikacja z 10 września 2024 r., dotycząca udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy małoletniej, została złożona w okresie obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. Wnioskodawczyni i jej córka nie należą co prawda do kategorii osób, które przybyły do Polski z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terenie tego państwa (por. art. 1 ust. 1 ustawy pomocowej), jednak zgodnie z przywołaną powyżej wykładnią art. 100c ust. 1 i art. 100d ust. 1 tejże ustawy fakt ten pozostaje bez wpływu na ich sytuację prawną. Organ przyjął zatem, że przepisy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, na mocy których wobec organu nie można zastosować żadnego środka prawnego związanego ze stanem bezczynności lub przewlekłości znajdują zastosowanie również w tym przypadku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, co następuje: Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm. zm., dalej: "p.p.s.a.", albowiem przedmiotem skargi była bezczynność organu administracji publicznej. W świetle zaś art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, m.in. w sprawach podlegających rozstrzygnięciu w drodze decyzji administracyjnej. W myśl art. 149 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1–4, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności (pkt 1), zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (pkt 2), bądź stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt 3). Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Nadto, stosownie do art. 149 § 2 p.p.s.a., sąd może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. albo przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty wskazanej w tym przepisie. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.). Przedmiotem skargi jest bezczynność Wojewody w zakresie rozpatrzenia wniosku skarżącej o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy dla jej córki. Wniosek został nadany w urzędzie pocztowym i wpłynął do organu 10 września 2024 r. W sprawie jest bezspornym, iż mimo wystąpienia przez skarżącą z ponagleniem pismem z 5 stycznia 2026 r. (data wpływu do organu 7 stycznia 2026 r.), do dnia wniesienia skargi tj. do 20 stycznia 2026 r. (data wpływu do organu 20 stycznia 2026 r.), powyższy wniosek nie został rozpatrzony. Mając na uwadze prezentowane przez organ stanowisko, na wstępie należało rozważyć kwestię zastosowania w stosunku do strony skarżącej przepisów art. 100c i 100d ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 337., dalej: "ustawa o pomocy" lub "specustawa ukraińska"). Ustawa ta w art. 1 szczegółowo definiuje przedmiot regulacji. Ustawa o pomocy weszła w życie w zasadniczej części w dniu 12 marca 2022 r. z mocą obowiązującą od dnia 24 lutego 2022 r. (art. 116 ustawy). Następnie na mocy art. 1 pkt 44 ustawy z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r., poz. 830, dalej: "ustawa zmieniająca"), wprowadzono do ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy art. 100c, który stanowi, że: 1. W okresie do dnia 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących: 1) udzielenia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, 2) zmiany: a) zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, b) zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji, 3) cofnięcia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej – w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. 2. Czynności dokonane w okresie, o którym mowa w ust. 1, w postępowaniach w sprawach, o których mowa w ust. 1, są skuteczne. 3. W okresie, o którym mowa w ust. 1: 1) przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie nie stosuje się; 2) organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa. 4. Zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki. Analogiczne rozwiązanie na dalszy okres do dnia 24 sierpnia 2023 r. przewidywała norma art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, wprowadzona ustawą z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 185), a konkretnie przez art. 1 pkt 32 tej ustawy, który wszedł w życie z mocą wsteczną z dniem 1 stycznia 2023 r. Kolejnymi zmianami ustawy przedłużono ten termin: do 4 marca 2024 r. (art. 12 pkt 5 ustawy z dnia 14 kwietnia 2023 r. o zmianie nazw uczelni służb państwowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Policji, ustawy o Straży Granicznej, ustawy o Państwowej Straży Pożarnej oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. z 2023 r. poz. 1088), potem do 30 czerwca 2024 r. (art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 lutego 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, Dz. U. z 2024 r. poz. 232), do 30 września 2025 r. (art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. z 2024 r., poz. 854, dalej: "ustawa zmieniająca z 2024 r."), do 4 marca 2026 r. (art. 10 pkt 1 ustawy z dnia 12 września 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu weryfikacji prawa do świadczeń na rzecz rodziny dla cudzoziemców oraz o warunkach pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, Dz.U. z 2025 r., poz. 1301, dalej: "ustawa zmieniająca z 2025 r."), zaś w dacie orzekania przez Sąd w przedmiotowej sprawie art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy określał przywołany okres "do dnia 4 marca 2027 r." (art. 17 pkt 50 ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2026 r. poz. 203, dalej: "ustawa zmieniająca z 2026 r."). Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela już ugruntowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko, że przepisy art. 100c i art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy znajdują zastosowanie nie tylko do wymienionych w nim spraw toczących się z udziałem obywateli Ukrainy, którzy opuścili Ukrainę w związku z konfliktem zbrojnym, ale i do spraw z udziałem pozostałych cudzoziemców, bez względu na ich obywatelstwo oraz na datę przybycia na terytorium Polski (por. wyroki NSA: z 5 czerwca 2023 r., sygn. akt. II OSK 2059/22, z 13 lutego 2024 r., sygn. akt II OSK 2362/23, z 7 maja 2024 r., sygn. akt II OSK 1286/23, z 16 maja 2024 r., sygn. akt II OSK 2424/23, z 8 maja 2024 r., sygn. akt II OSK 1551/23, z 27 czerwca 2024 r., sygn. akt II OSK 2608/23 i sygn. akt II OSK 2194/23, z 25 lipca 2024 r., sygn. akt II OSK 468/24 i sygn. akt II OSK 599/24, z 9 października 2024 r., sygn. akt II OSK 828/24, z 26 listopada 2024 r., sygn. akt II OSK 964/24, z 2 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OSK 2316/24, z 5 grudnia 2025 r., sygn. akt II OSK 766/25, powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W dalszej kolejności wskazać należy, że w najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zostały przedstawione, zmodyfikowane poglądy dotyczące stosowania przepisów art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy po dniu 30 czerwca 2024 r. Pierwotnie w utrwalonym orzecznictwie NSA przyjmowano, że przepisy art. 100c i art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy nie naruszają Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz prawa unijnego, w tym Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz.U. UE C. z 2007 r. nr 303, poz. 1; dalej też: KPP), jak również art. 6 i art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz.U. z 1993 r. nr 61, poz. 284; dalej: EKPC) (zob. wyroki NSA z: 23 października 2024 r., sygn. akt II OSK 801/24, 30 października 2024 r., sygn. akt II OSK 1303/24; 18 listopada 2024 r., sygn. akt II OSK 926/24; 17 grudnia 2024 r., sygn. akt II OSK 1355/24; 21 stycznia 2025 r., sygn. akt II OSK 1123/24; 18 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 2057/24; 20 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 1961/24; 26 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 1287/24; 27 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 2470/24; 2 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OSK 2316/24; 9 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OSK 1119/24; 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OSK 1280/24). Natomiast aktualnie, poczynając od wyroków z 19 maja 2025 r., sygn. akt II OSK 2921/24, sygn. akt II OSK 2498/24, sygn. akt II OSK 2737/24 i sygn. akt II OSK 2926/24, Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że przepisy art. 100c i art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy mają charakter epizodyczny (czasowy), a ich wprowadzenie do ustawy spowodowane było kryzysem migracyjnym, związanym z rozpoczęciem przez Rosję działań zbrojnych na terytorium Ukrainy, a zatem sytuacją nadzwyczajną. Podkreślono przy tym, że czasowe ograniczenie prawa do sądu (i to tylko w wąskim zakresie, tj. dotyczącym skarg na bezczynność oraz przewlekłość w sprawach zezwoleń na pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej) trafnie uznawane jest za uzasadnione sytuacją kryzysową związaną z masowym napływem wysiedleńców z Ukrainy w związku z wojną rozpoczętą 24 lutego 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym orzecznictwie wskazał, że przez "istotną zmianę okoliczności" należy rozumieć nie tylko zmniejszenie liczby wniosków pobytowych wpływających do wojewodów. Tak samo należy traktować również stan, w którym zwiększona liczba tych wniosków (w porównaniu z wpływem sprzed wybuchu wojny w Ukrainie) stała się normą w dłuższym – obecnie ponad trzyletnim – okresie i nie może być już uznawana za sytuację nadzwyczajną. Jak zaznaczono, ponad dwuletni okres – od 15 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2024 r. – należało uznać za wystarczający do zapewnienia przez państwo (administrację rządową) rozwiązań pozwalających na terminową obsługę wniosków pobytowych. Problem bezczynności lub przewlekłości prowadzenia postępowań w określonej kategorii spraw mający swoje źródło w ilości tych spraw powinien być rozwiązywany przez dostosowanie organizacyjne i kadrowe organów do bieżących potrzeb. Rozwiązanie tej kwestii nie powinno natomiast polegać na wielokrotnym prolongowaniu obowiązywania regulacji ograniczającej przysługujące cudzoziemcom uprawnienia i środki prawne (art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy). W ocenie NSA wielokrotne przedłużanie obowiązywania przepisów epizodycznych może bowiem prowadzić do sytuacji, w której w dłuższej perspektywie stanowią one nie tylko "szczególne", dopuszczalne ze względu na wyjątkowe okoliczności, lecz stałe ograniczenie praw, w tym również prawa do sądu. W konsekwencji NSA stwierdził, że nadzwyczajne okoliczności, o których mowa powyżej, nie mogły stanowić podstawy do kolejnego – czwartego z rzędu – przedłużenia obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy po dniu 30 czerwca 2024 r. Tym samym wskazano, że po czwartym przedłużeniu obowiązywania art. 100d ww. ustawy, tj. po 30 czerwca 2024 r., zachodzi sprzeczność tegoż przepisu z konstytucyjną zasadą prawa do sądu. Rozwiązanie ustawowe zawarte w art. 100d ust. 1-4 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z 2024 r., w świetle którego cudzoziemiec nie może skorzystać z prawa domagania się (realnej) ochrony sądowej w sytuacji istniejącej opieszałości (bezczynności bądź przewlekłego działania) organu, jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą prawa do sądu. Należało zatem odmówić zastosowania art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej z 2024 r. - w zakresie, w jakim przedłużono do 30 września 2025 r. obowiązywanie zawieszenia terminu do załatwienia spraw wymienionych w art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy – jako niezgodnego z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Sąd w składzie orzekającym podziela zaprezentowany wyżej pogląd NSA, bowiem pozwala on na urzeczywistnienie zasad konstytucyjnych w ramach wymiaru sprawiedliwości, w tym prawa do sądu. Tym samym należy również odmówić zastosowania w przedmiotowej sprawie art. 17 pkt 50 ustawy zmieniającej z 2026 r. - w zakresie, w jakim przedłużono do 4 marca 2027 r. obowiązywanie zawieszenia terminu do załatwienia spraw wymienionych w art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy – jako niezgodnego z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Stwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego niekonstytucyjności przedłużenia obowiązywania regulacji art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy po 30 czerwca 2024 r., które Sąd orzekający w pełni popiera, umożliwiło rozpoznanie przedmiotowej sprawy. Tym samym nie zasługuje na uwzględnienie wniosek organu administracji o odrzucenie skargi, względnie o jej oddalenie w całości. Zgodnie z art. 61 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691 ze zm. zwanej dalej: "k.p.a.") datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Skutek wszczęcia postępowania administracyjnego wywołuje również wniesienie podania nieczyniącego zadość wymaganiom ustalonym w przepisach prawa (uchwała NSA z 3 września 2013 r. o sygn. akt I OPS 2/13; ONSAiWSA 2014, Nr 1, poz. 2). Oznacza to, że czynności wymienione w art. 64 § 2 k.p.a. organ administracji publicznej podejmuje w toku wszczętego postępowania administracyjnego. W myśl art. 35 § 1 i 2 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Z kolei niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Wreszcie według art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Przepisy szczególne mogą określać inne terminy załatwienia sprawy (art. 35 § 4 k.p.a.). Ustawa o cudzoziemcach zawiera przepisy określające czas, w jakim postępowanie w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy powinno się zakończyć. Przepisy regulujące tę materię stanowią lex specialis w stosunku do ogólnych uregulowań k.p.a. Stosownie do art. 112a ust. 1 ustawy o cudzoziemcach decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy wydaje się w terminie 60 dni. Według stanu prawnego na dzień wniesienia skargi termin ten biegł od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z następujących zdarzeń: 1) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy osobiście lub nastąpiło jego osobiste stawiennictwo w urzędzie wojewódzkim po złożeniu tego wniosku, chyba że wobec cudzoziemca nie stosuje się wymogu osobistego stawiennictwa, lub 2) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione, lub 3) cudzoziemiec przedłożył dokumenty, o których mowa w art. 106 ust. 2 pkt 2, lub wyznaczony przez wojewodę termin, o którym mowa w art. 106 ust. 2a, upłynął bezskutecznie (ust. 2). Na dzień orzekania w niniejszej sprawie przepis ust. 2 został zmodyfikowany [art. 112a ust. 2 pkt 1 uchylony przez art. 1 pkt 15 lit. a tiret pierwsze ustawy z dnia 21 listopada 2025 r. (Dz.U. z 2025 r., poz. 1794) zmieniającej nin. ustawę z dniem 27 kwietnia 2026 r.] i obecnie termin ten biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z następujących zdarzeń: 2) -cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione, lub 3) cudzoziemiec przedłożył dokumenty, o których mowa w art. 106f, lub wyznaczony przez wojewodę termin, o którym mowa w art. 106f, upłynął bezskutecznie. W myśl art. 187 pkt 8 u.o.c. zezwolenia na pobyt czasowy ze względu na inne okoliczności można udzielić cudzoziemcowi, jeżeli wykazał, że zachodzą okoliczności inne niż określone w pkt 1-7, rozdziałach 2-10 i art. 186 ust. 1, uzasadniające jego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W realiach rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że Wojewoda dopuścił się bezczynności w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem strony skarżącej z 10 września 2024 r., bowiem dopiero po wniesieniu skargi - w piśmie z 9 lutego 2026 r. podjął działania tj. dokonał ponownej analizy wniosku i uznał, że dostarczone dokumenty (m.in. złożona 6 października 2025 r. wydana przez niego decyzja z 31 lipca 2025 r. o zezwoleniu na pobyt czasowy i pracę na terytorium RP dla przedstawiciela ustawowego małoletniej cudzoziemki), nie czynią zadość przepisom ze względu na formę kserokopii, co skutkowało wezwaniem strony postępowania do uzupełnienia niezbędnej dokumentacji. Oznacza to, że nie rozpoznał wniosku w terminie 60 dni od daty uzupełnienia przez skarżącą wniosku, tj. od 1 lipca 2025 r., ani na skutek ponaglenia wniesionego 7 stycznia 2026 r. Z przedłożonych akt wynika też, że do dnia wyrokowania organ nie wydał decyzji dotyczącej udzielenia małoletniej cudzoziemce zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium RP. Powyższe okoliczności świadczą o bezczynności organu w rozpoznaniu wniosku cudzoziemki, która wystąpiła w okresie po wyznaczonej przez Wojewodę dacie uzupełnienia wniosku - 1 lipca 2025 r. (11 miesięcy), o czym orzeczono w punkcie 1 sentencji wyroku, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., zobowiązując jednocześnie organ, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., do rozpoznania wniosku w sposób wskazany w punkcie 2 sentencji wyroku. Bezczynność organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w danej sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji czy innego aktu. Dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty. Nie ma też znaczenia, czy bezczynność ta została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu, ani stopień przekroczenia terminu załatwienia sprawy. Te okoliczności mają jedynie znaczenie przy ocenie charakteru stanu zwłoki, a więc czy przybrała ona postać rażącego naruszenia prawa. "Rażące" naruszenie prawa jest kwalifikowaną postacią naruszenia prawa. Orzeczenie o kwalifikowanej formie bezczynności lub przewlekłości winno być zarezerwowane dla sytuacji szczególnych, oczywistych i niedających się w żaden sposób usprawiedliwić. Jednakże w celu ustalenia, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ, dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Samo przekroczenie przez podmiot zobowiązany ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy, musi być szczególnie znaczące i niezaprzeczalne, a rażące opóźnienie w podejmowanych czynnościach musi być pozbawione racjonalnego uzasadnienia (wyrok NSA z 17 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 2171/17). W kontrolowanej sprawie opieszałość nie miała wyżej określonego charakteru. Należało bowiem uwzględnić, że organ pozostawał w przekonaniu, że treść przepisów prawa powszechnie obowiązującego wprowadzała zawieszenie biegu terminów załatwienia spraw cudzoziemców. Wojewoda jest przy tym organem administracji publicznej i w myśl art. 6 k.p.a. zobowiązany jest do działania na podstawie i w granicach prawa. Organ respektował więc przywołane przepisy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, co wprawdzie nie uwalniało go od zarzutu pozostawania w zwłoce w załatwieniu sprawy, jednakże powodowało, że nie można w tym zakresie przypisywać organowi lekceważenia prawa w stosunku do strony skarżącej czy też działania na jej szkodę. W rezultacie nie można przyjąć, ażeby stwierdzona bezczynność przybierała postać kwalifikowaną. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 3 sentencji wyroku. Rozważając nałożenie na organ wnioskowanej w skardze grzywny, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a., Sąd uwzględnił, że rozstrzygnięcie to ma charakter fakultatywny i jest zależne wyłącznie od uznania Sądu. Jego celem jest oddziaływanie na organ mobilizująco (w sytuacji gdy organ nadal pozostaje w stanie bezczynności), ale także represyjnie (z uwagi na stwierdzony stan bezczynności czy przewlekłości) i prewencyjnie – aby wzmocnić gwarancje terminowego załatwiania spraw. Decyzja, zarówno co do wymierzenia grzywny, jak i przyznania sumy pieniężnej czy też odstąpienia od zastosowania tychże środków, powinna być w pierwszym rzędzie uwarunkowana celem skargi na bezczynność, którym jest zwalczenie bezczynności i doprowadzenie do zakończenia postępowania, a także zapobieganie bezczynności lub przewlekłemu prowadzeniu postępowania. W ocenie Sądu analiza akt sprawy pozwala jednak uznać, że całokształt działań organu nie nosi znamion celowego unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, a przy tym nie stwierdzono w kontrolowanej sprawie bezczynności o charakterze rażącym. Dlatego żądanie skargi w zakresie wymierzenia organowi grzywny nie mogło zostać uwzględnione i podlegało oddaleniu, o czym Sąd orzekł w punkcie 4 sentencji wyroku, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. W przedmiocie kosztów postępowania (na które składają się: 100 zł wpisu od skargi), Sąd w punkcie 5 sentencji wyroku orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.