II SAB/Rz 92/14

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. O. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i pozwolenia na wznowienie robót postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych.

D. O. w wyniku wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł., wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym osoby fizyczne formularzu PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i 4 dzieci w wieku 10 – 17 lat, a z dochodu w wysokości ok. 1500 zł. nie jest w stanie opłacić w/w kwoty. Prowadzona przez niego działalność wykazuje stratę, działalność gospodarcza żony za 2013 r. przyniosła 20 tys. zł. dochodu, ponadto w 2010 r. dotknęła ich powódź, która wymusiła przeprowadzenie remontów. Jako posiadany majątek wnioskodawca wykazał dom o pow. 100 m², nieruchomość rolną o pow. 7 ha, nieruchomość określoną jako "kamienica" oraz samochody: Mercedes i Dodge Caravan (rok prod. 2005). Ponieważ wstępna analiza tych informacji okazała się niewystarczająca do dokonania kompleksowej oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy, a w kontekście danych zawartych w skardze wręcz nasuwała wątpliwości co do jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych, wezwano go do: a) wyjaśnienia, jakie niezbędne potrzeby życiowe jego i członków rodziny pozostałyby niezaspokojone w związku z koniecznością jednorazowego poniesienia kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi, b) wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych na zakup żywności, utrzymanie domu (z wyszczególnieniem opłat za energię elektr., gaz, wodę i kanalizację, telefony, wydatków na ogrzewanie itp.), zakup odzieży, obuwia, środków czystości itp., edukację dzieci (zakup podręczników, przyborów szkolnych itp.), utrzymanie i eksploatację pojazdów mechanicznych oraz ewentualnie inne cele stanowiące istotne obciążenie finansowe (kredyty, pożyczki), c) wskazania źródeł pokrycia wydatków o których mowa w pkt b), względem których całkowicie nieadekwatna pozostaje deklarowana kwota ok. 1500 zł. miesięcznie, d) wskazania sposobu wykorzystania posiadanej nieruchomości rolnej, uzyskiwanych z niej dochodów (w tym dopłat do produkcji rolnej) oraz pojazdów mechanicznych związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, e) wskazania miejsca (adresu) położenia budynku określonego we wniosku PPF jako "kamienica", jego powierzchni, sposobu wykorzystania i uzyskiwanych z niego dochodów, f) wskazania rodzajów działalności gospodarczej prowadzonej przez siebie i żonę wraz z wyjaśnieniem kwestii ewentualnego zatrudniania pracowników, g) wskazania źródeł pokrycia wydatków związanych z prowadzeniem od 2010 r. prac budowlanych przy budynku młyna w T. oraz uiszczoną opłatą legalizacyjną w kwocie 150 000 zł z tytułu jego samowolnej nadbudowy i rozbudowy z przeznaczeniem na budynek mieszkalny wielorodzinny (fakt jej zapłaty wynika z treści wniesionej skargi), h) korzystania ze wsparcia pomocy społecznej, i) przedłożenia, za okres 3 miesięcy, wyciągów z posiadanych przez siebie i żonę rachunków bankowych, odpisów (kopii) deklaracji podatkowych za 2013 r. oraz deklaracji na podatek od towarów i usług składanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (za 3 ostatnie okresy płatności). W udzielonej odpowiedzi skarżący wskazał na ciężką sytuację domowego budżetu, w którym liczy się każda złotówka, w związku z czym kwota 100 zł jest dużym obciążeniem. Całość uzyskiwanych dochodów przeznaczana jest na pokrycie zaległych zobowiązań i bieżących wydatków. Dopłaty do gospodarstwa rolnego, wyposażonego w podstawowe maszyny konne, inwestowane są w jego prowadzenie, a sprzedaż płodów rolnych ma marginalne znaczenie. W posiadanej kamienicy, położonej w S., znajduje się 13 lokali mieszkalnych, z których obecnie tylko 5 jest wynajmowane, a zyski z tego tytułu z trudem pokrywają koszty utrzymania budynku. Żona w związku z działalnością gospodarczą nie zatrudnia pracowników. Z tytułu szkód powodziowych z 2010 r., tytułem zapomogi otrzymał kwotę 50 tys. zł, a także 250 tys. zł. tytułem odszkodowania z firmy ubezpieczeniowej. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie wnioskodawcy będącego osobą fizyczną uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a). Zgodnie z powyższym, to właśnie osobę wnioskującą obciąża wykazanie spełnienia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy; odzwierciedla to m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, zgodnie z którym wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna /oceniana przez pryzmat dochodów, wydatków i składników majątkowych/ jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Dokonana w kontekście w/w regulacji analiza wniosku skarżącego nie potwierdza, by z tego obowiązku wywiązał się. Mimo powoływania się na ciężką sytuację materialną i finansową, faktycznie nie wykazał, czym się ona dla niego i członków rodziny objawia. Deklarowana przez niego kwota miesięcznych dochodów (1500 zł) nie jest wysoka, niemniej w analizowanej sytuacji, jako całkowicie nieadekwatna względem kosztów utrzymania 6-sobowej rodziny, nie może być uznana za wiarygodną. W świetle zasad doświadczenia życiowego trudno bowiem przyjąć, że pozwala ona na sfinansowanie chociażby w najbardziej podstawowym zakresie wydatków związanych z wyżywieniem, opłatami za tzw. media, środków czystości, pomocy szkolnych itp., nie licząc innych doraźnie występujących, jak zakup odzieży, obuwia, kosztów leczenia, i całkowicie abstrahując od pozostałych, obejmujących m.in. utrzymanie i eksploatację pojazdów mechanicznych, a przede wszystkim prowadzenie inwestycji budowlanych. Z tych względów, brak ujawnienia przez skarżącego wysokości w/w wydatków, w szczególności związanych z bieżącym utrzymaniem, nie pozwala przyjąć, że mają one pokrycie w deklarowanych dochodach, a tym samym uznać, że wraz z członkami rodziny cierpi niedostatek i jednorazowe poniesienie kosztów sądowych będzie wiązało się dla nich z jakimkolwiek uszczerbkiem, nie tylko w utrzymaniu koniecznym. Wątpliwości potęgują bardzo ogólnikowe, a jednocześnie wzajemnie sprzeczne informacje co do prowadzenia gospodarstwa rolnego, gdzie z jednej strony wskazuje się je jako podstawowe źródło utrzymania (wniosek PPF), a następnie – w dodatkowym oświadczeniu – deklaruje minimalne, na granicy opłacalności dochody z produkcji rolnej (bez wskazania dopłat z ARiMR, jednak z zastrzeżeniem, że są one przeznaczane na jego prowadzenie). Mimo nie budzącej wątpliwości treści wezwania, wnioskodawca nie ustosunkował się także do takich kwestii, jak wskazanie źródeł finansowania prac budowlanych prowadzonych od 2010 r. przy budynku młyna w T. i uiszczeniem w kwietniu 2014 r. opłaty legalizacyjnej z tytułu jego samowolnej nadbudowy i rozbudowy (mimo jego sugestii, trudno uznać, że związane z tym wydatki zostały sfinansowane z odszkodowania "powodziowego", co do którego nawet nie wiadomo, jakiej nieruchomości dotyczyło, a przeciwko czemu przemawia także kilkuletnia rozbieżność czasowa). Ogólny obraz sytuacji związany z brakiem po stronie skarżącego woli i chęci współpracy w wyjaśnieniu okoliczności mających istotne znaczenie dla ustalenia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy dopełnia brak informacji (dokumentów) dot. faktycznej dochodowości wynajmowanej na cele mieszkalne nieruchomości (określonej jako "kamienica") oraz brak przedłożenia za wskazane okresy deklaracji podatkowych i wyciągów z rachunków bankowych. Ewidentne uchylanie się przez skarżącego od wykonania wezwania nie może być w tej sytuacji interpretowane na jego korzyść i uzasadniać pozytywnego załatwienia jego wniosku. Stałoby to bowiem w sprzeczności z wyjątkowym charakterem prawa pomocy, które z racji finansowania ze środków publicznych, może być przyznawane tylko osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, a które bez stosownego wsparcia, pozbawione zostałyby prawa do sądu. Odmowa lub faktyczny brak udzielenia informacji rzutujących na rozpoznanie wniosku powoduje, że strona musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie jego załatwieniem; zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 6 czerwca 2011 r. II FZ 227/11, niezastosowanie się do wezwania wystosowanego w oparciu o art. 255 P.p.s.a. wyklucza przyznanie prawa pomocy. Stosownie do powyższego, z braku wykazania przesłanek warunkujących przyznanie skarżącemu prawa pomocy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3, art. 255 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.