II SAB/Po 208/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor sądowy WSA Jacek Rejman po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. C. na bezczynność Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w przedmiocie ustalenia poziomu potrzeby wsparcia postanawia odrzucić skargę.

M. C., reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność Zespołu do Spraw Orzeckania o Niepełnosprawności w przedmiocie ustalenia poziomu potrzeby wsparcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Wniesiona skarga podlegała odrzuceniu bez jej merytorycznego rozparzenia. Zakres przedmiotowy i podmiotowy dopuszczalności drogi sądowej przed sądami administracyjnymi jest wyznaczony przez pojęcie sprawy sądowoadministracyjnej w rozumieniu art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) - dalej: p.p.s.a. Katalog spraw, w których sąd administracyjny dokonuje kontroli działalności administracji publicznej, został określony w art. 3 § 2-3 p.p.s.a. Kontrola sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie wyłącznie w sprawach ściśle przez ustawę określonych. Badanie merytorycznej zasadności skargi poprzedzone jest każdorazowo analizą jej dopuszczalności, mającą na celu stwierdzenie, czy nie zachodzą podstawy do jej odrzucenia. Dlatego też przystępując do rozpoznania skargi, sąd administracyjny w pierwszej kolejności bada, czy zaskarżony akt lub czynność organu administracji publicznej podlega kontroli tego sądu. Skarga jest dopuszczalna, gdy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu, skargę wniesie uprawniony podmiot, oraz gdy spełnia ona wymogi formalne i została złożona w terminie. Stwierdzenie braku którejkolwiek z wymienionych przesłanek dopuszczalności zaskarżenia uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu, co w konsekwencji prowadzi do jej odrzucenia (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 sierpnia 2020 r. sygn. akt II GZ 174/20, dostępne w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Trzeba mieć na uwadze, że sądy administracyjne zajmują się jedynie kontrolą działalności administracji publicznej, która to kontrola polega m.in. na orzekaniu w sprawach skarg na decyzje, wskazane postanowienia oraz inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej lub na bezczynność organów lub przewlekłe prowadzenie postępowania w takich sprawach. Zakres przedmiotowy skargi na bezczynność i przewlekłość organu administracji publicznej (art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.) wyznaczają postanowienia art. 3 § 2 pkt 1–4 i 4a p.p.s.a., gdyż zaskarżenie bezczynności lub przewlekłości organu administracji publicznej jest dopuszczalne tylko w takim zakresie, w jakim dopuszczalne jest z mocy powyższych przepisów zaskarżenie decyzji, postanowień oraz innych aktów lub czynności w nich wskazanych (por. np. postanowienia NSA z dnia: 9 listopada 2022 r. sygn. akt II OSK 2173/22, 11 listopada 2021 sygn. akt III OSK 4188/21 i 12 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 2617/19 - dostępne jw.). Sądy administracyjne nie są natomiast powołane do rozpoznawania innych spraw niż sprawy sądowoadministracyjne, w szczególności zaś do rozpoznawania spraw, które należą do właściwości sądów powszechnych. W tym miejscu należ wyjaśnić, że do właściwości sądów powszechnych, stosownie do treści art. 1 i art. 2 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U z 2026 r., poz. 468 ze zm.) - dalej: k.p.c., należą sprawy cywilne, o ile przepisy szczególne nie przekazują ich do właściwości sądów szczególnych. Sprawami cywilnymi są sprawy ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych i inne sprawy, do których przepisy Kodeksu postępowania cywilnego stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne). Z przywołanego przepisu wynika, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych przekazane z mocy ustaw szczególnych do kompetencji sądu powszechnego, mające ze swej istoty więcej elementów administracyjnoprawych niż cywilnoprawnych, Kodeks postępowania cywilnego traktuje jako sprawy cywilne, z tym że w odróżnieniu od spraw cywilnych w znaczeniu materialnym, nie ustanawia on w przypadku tych spraw domniemania dopuszczalności drogi sądowej. Musi zatem istnieć przepis szczególny przekazujący tego typu sprawy do właściwości sądu powszechnego, aby ten sąd mógł taką sprawę rozpoznać. Wobec powyższego wyjaśnić należy, że kwestię ustalenia poziomu potrzeby wsparcia normuje ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2026 r., poz. 884) - dalej również: ustawa o rehabilitacji. W myśl art. 6 tejże ustawy powołuje się zespoły orzekające o niepełnosprawności: 1) powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności - jako pierwsza instancja; 2) wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności - jako druga instancja. Zgodnie z art. 6b3 przywołanej ustawy decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia wydaje wojewódzki zespół na wniosek osoby, o której mowa w art. 4b ust. 2, albo na wniosek podmiotu, o którym mowa w art. 6b ust. 1 i 2, dotyczący osoby, o której mowa w art. 4b ust. 2. Z kolei według art. 6b5 ust. 5 tejże ustawy od decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do wojewódzkiego zespołu składany w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Co istotne, od orzeczenia i decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (patrz: art. 6c ust. 8 ustawy o rehabilitacji). Kontrola sądowa w takich sprawach odbywa się zaś w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Stosownie do art. 4778 § 2 pkt 4a k.p.c. sprawy o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia należą do właściwości sądów rejonowych. Z kolei według art. 4779 k.p.c. odwołania od decyzji organów rentowych lub orzeczeń wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności lub decyzji wydanych przez ten zespół, wnosi się na piśmie do organu lub zespołu, który wydał decyzję lub orzeczenie, lub do protokołu sporządzonego przez ten organ lub zespół, w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji lub orzeczenia (§ 1). Organ rentowy lub wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności niezwłocznie, nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym otrzymał odwołanie, przekazuje je wraz z aktami sprawy do sądu. Organ ten lub zespół, jeżeli uzna odwołanie w całości za słuszne, może zmienić lub uchylić zaskarżoną decyzję lub orzeczenie. W tym przypadku odwołaniu nie nadaje się dalszego biegu (§ 2). Natomiast jeżeli organ rentowy lub wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności nie wydał decyzji lub orzeczenia w terminie dwóch miesięcy od dnia zgłoszenia roszczenia w sposób przepisany, odwołanie można wnieść w każdym czasie po upływie tego terminu (§ 4). Co zatem szczególnie istotne, przepis art. 4779 § 4 k.p.c. wprost stanowi, że w przypadku bezczynności organu polegającej na niewydaniu orzeczenia przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w określonym terminie, stronie przysługuje środek obrony w postaci odwołania do sądu powszechnego. Jak zaś wskazuje się w doktrynie, regulacja ta stanowi wyjątek od zasady, że dochodzenie przed sądem prawa do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, które nie było przedmiotem decyzji organu rentowego, jest niedopuszczalne, a treść decyzji, od której wniesiono odwołanie, wyznacza przedmiot i zakres rozpoznania oraz orzeczenia sądu (zob. S. Góźdź [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Art. 1–50539. Tom I, red. O. M. Piaskowska, Gdańsk 2026, art. 4779). Należy przy tym mieć na względzie, że zgodnie z treścią art. 47714 § 3 k.p.c. jeżeli odwołanie wniesiono w związku z niewydaniem decyzji przez organ rentowy lub niewydaniem orzeczenia przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności lub decyzji przez ten zespół, sąd w razie uwzględnienia odwołania zobowiązuje organ lub zespół do wydania decyzji lub orzeczenia w określonym terminie, zawiadamiając o tym organ nadrzędny, albo orzeka co do istoty sprawy. Jednocześnie sąd stwierdza, czy niewydanie decyzji przez organ rentowy nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Wobec powyższego uprawniony jest wniosek, że takie rozstrzygnięcie sądu powszechnego odpowiada w swej istocie treści rozstrzygnięcia przewidzianego w art. 149 p.p.s.a. Podsumowując, jeżeli zatem ustawodawca w omówionej kategorii spraw przewidział szczególny tryb ochrony prawnej przed sądem powszechnym, to tym samym droga sądowoadministracyjna w odniesieniu do tego rodzaju spraw jest niedopuszczalna. W takiej też sytuacji skarga wniesiona do wojewódzkiego sądu administracyjnego powinna zostać odrzucona na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie powołanych przepisów orzekł, jak w sentencji postanowienia.