II SAB/Op 29/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Ewa Janowska – spr. po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. P. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 8 czerwca 2018 r., sygn. akt II SAB/Op 29/18 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi E. P. na przewlekłe prowadzenie postępowania Wójta Gminy Branice w przedmiocie ustawienia znaku drogowego zakazu postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 8 czerwca 2018 r. w ten sposób, że zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w całości oraz ustanowić skarżącemu radcę prawnego.

Skarżący E. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta Gminy Branice, w przedmiocie ustawienia znaku drogowego. Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę, jako niedopuszczalną. Następnie, skarżący w dniu 2 maja 2018 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego do wniesienia skargi kasacyjnej. Wskazał, że jest osoba starszą i mieszkającą samotnie, utrzymuje się jedynie z renty z ZUS w wysokości 878,12 zł miesięcznie, a także leczy się u [...] z uwagi na [...]. Skarżący oświadczył, że posiada niskie dochody, ma trudności w pisaniu pism, co uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podał, że jedyny majątek jaki posiada to nieruchomość rolna o powierzchni [...] ara, którą otrzymał w drodze darowizny, a nieruchomość ta położona w miejscowości [...]. Została oddana w dzierżawę, bowiem skarżący nie jest w stanie jej utrzymać. Miesięczne stałe wydatki jakie skarżący wykazał, to koszty zakupu butli z gazem w wysokości 50 zł, opłata za energię elektryczną - 3,95 zł, ubezpieczenie na życie - 18,57 zł, spłata raty karty kredytowej - 50 zł, wydatki na leki - 47,30 zł i na telefon - 32,10 zł. Skarżący wyjaśnił, że zmuszony był wziąć kredyt w ramach karty kredytowej, gdyż brakowało mu pieniędzy na podstawowe utrzymanie. Skarżący przesłał w załączeniu rachunki za gaz, z apteki, dowód spłaty zadłużenia karty kredytowej w A S.A., dowód opłaty ubezpieczenia na życie. Na skutek zarządzenia referendarza skarżący został wezwany do uzupełnienia braku formalnego wniosku, a także do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez przedłożenie dodatkowych wyjaśnień i stosownych dokumentów. Skarżący odpowiedział na wezwania pismem z dnia 24 maja 2018 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej), w którym wskazał, że wnosi o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wyjaśnił, że za butlę gazową nie otrzymuje rachunku, korzysta z zakupu u sprzedawcy obwoźnego, a za dostawę wody czasami pomaga mu płacić brat, któremu skarżący oddaje dług, gdy posiada środki. Ponadto, skarżący załączył do akt decyzję ZUS o waloryzacji renty z marca 2018 r., fakturę za prąd, kopię legitymacji emeryta-rencisty. Skarżący wyjaśnił także, że nie ma żadnego samochodu, a jedynie stary rower. Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2018 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Powołując się na treść art. 246 § 1 pkt 1 i 2 i art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, referendarz uznał, że skarżący nie wykazał swego prawa do przyznania pomocy sądowej, zwłaszcza wobec okoliczności, że pomimo wezwania referendarza – skarżący nie przedłożył żądnych dokumentów. Referendarz podniósł, że w przedmiotowej sprawie główne wątpliwości wzbudził fakt, że skarżący, który - jak wynika z jego wyjaśnień - korzysta z karty kredytowej w banku, a także zwraca pieniądze wspierającemu go bratu ze środków z rachunku bankowego, nie przesłał wydruków z rachunku bankowego. Natomiast w ocenie referendarza, brak rachunków bankowych powoduje, że nie można prześledzić w jaki sposób kształtują się dochody skarżącego i jego wydatki bieżące, i czy rzeczywiście nie posiada żadnych środków, na chociażby częściowe pokrycie kosztów postępowania sądowego. Ostatecznie referendarz stwierdził, że brak pełnych danych uniemożliwił zbadanie, czy sytuacja majątkowa skarżącego wypełnia określone w art. 246 § 1 pkt 1 lub pkt 2 P.p.s.a. przesłanki, których zaistnienie skutkowałoby uwzględnieniem jego wniosku i przyznaniem prawa pomocy w żądanym lub chociażby mniejszym zakresie. Odpis powyższego postanowienia z dnia 8 czerwca 2018 r. został doręczony skutecznie skarżącemu - do rąk dorosłego domownika, w dniu 18 czerwca 2018 r., co obrazuje pocztowe potwierdzenie odbioru przesyłki (por. k-63 akt sądowych). Pismem procesowym z dnia 21 czerwca 2018 r., nadanym przesyłką pocztową w tym samym dniu (data stempla na kopercie), skarżący złożył sprzeciw od zapadłego w dniu 8 czerwca 2018 r. orzeczenia o odmowie przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie wskazał, że nie posiada żadnego rachunku bankowego, a jedynie kartę kredytową i w jej ramach spłaca miesięcznie należność. W jego ocenie, został błędnie zrozumiany przez referendarza, bowiem w poprzednim piśmie z dnia 24 maja 2018 r. (k-50 akt, przyp. Sądu) omyłkowo nie dopisał, że rachunku bankowego nie posiada. Zestawienie tekstu w tym piśmie mogło natomiast sugerować, że jeżeli skarżący posiada wolne środki – to oddaje je bratu z rachunku bankowego. Wobec powyższego, skarżący ponownie podkreślił, że nie posiada rachunku bankowego, a jedynie kartę kredytową, którą spłaca co miesiąc. W dalszej części sprzeciwu skarżący odniósł się do meritum sporu wskazując, że jego skarga wynika z braku dostępu do jego nieruchomości i konieczności postawienia znaku zakazu wjazdu na drodze do jego domu. Jednocześnie, skarżący dołączył do akt sprawy wynik badania okulistycznego oraz zestawienia transakcji i operacji z rachunku karty kredytowej z dnia 9 maja 2018 r. i z dnia 8 czerwca 2018 r. Wynika z nich, że termin spłaty kolejnej raty upływa odpowiednio w dniach: 4 czerwca 2018 r. i 2 lipca 2018 r., a minimalna kwota spłaty to 50 zł, natomiast aktualna zaległość wynosi 881,55 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.) - zwanej dalej jako: "P.p.s.a.", od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Rozpatrując sprzeciw od tego rodzaju postanowienia sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka zatem jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a przepis art. 260 § 2 P.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 P.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Odpis postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, został doręczony w niniejszej sprawie w dniu 18 czerwca 2018 r., a sprzeciw został wniesiony w dniu 21 czerwca 2018 r. Tym samym zachowany został ustawowo wskazany termin siedmiu dni dla skutecznego wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza. Zgodnie z art. 243 § 1 i art. 245 § 1 P.p.s.a. właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. osobie fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do utrwalonego w orzecznictwie sądowowadministracyjnym poglądu (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 147/08 i z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 732/08 – obydwa umieszczone na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl), użyte w powołanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że strona powinna przekonać rozpoznających wniosek (sąd bądź referendarza sądowego), że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także jeżeli zajdzie taka potrzeba, przedłożyć na wezwanie wydane w trybie art. 255 P.p.s.a., dodatkowe wyjaśnienia czy dokumenty, potwierdzające wykazywane we wniosku okoliczności. W ocenie Sądu, który uwzględnił całość materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym dokumenty zebrane w trybie art. 255 P.p.s.a. i wyjaśnienia wynikające ze złożonego sprzeciwu, skarżący nie posiada możliwości zgromadzenia środków pieniężnych niezbędnych do uiszczenia wymaganych kosztów sądowych i kosztów pełnomocnika z wyboru. Zaprezentowana ocena sytuacji materialnej skarżącego została podyktowana okolicznością, że utrzymuje się on jedynie ze świadczenia rentowego z ZUS w wysokości 878,12 zł, a okoliczność otrzymywania świadczenia w takiej wysokości skarżący potwierdził stosowną dokumentacją. Skarżący z podanego dochodu zobowiązany jest ponosić co miesiąc niezbędne wydatki lokalowe i na zakup leków, w wysokości łącznej ok. 102 zł, a rodzaj wykazanych przez skarżącego wydatków – w ocenie Sądu, nie budzi wątpliwości, że stanowią one niezbędne potrzeby utrzymania człowieka. Dodatkowo, skarżący w celu zapewnienia prawidłowej egzystencji jest zmuszony ponosić wydatki na żywność, zakup ubrania i obuwia, czy środków czystości, jakich to wydatków skarżący wprawdzie nie określił, ale co do wysokości których Sąd orzekający w niniejszym składzie, posiada wiedzę czerpiąc z doświadczenia życiowego. Podkreślenia wymaga, że skarżący uprawdopodobnił także podnoszony przez siebie argument o posiadaniu jedynie konta w ramach karty kredytowej, w celu spłaty zadłużenia. Tym samym prawdopodobne staje się twierdzenie skarżącego o braku posiadania przez niego typowego rachunku bankowego, rozliczeniowo-oszczędnościowego. W szczególności wskazuje na to samo oświadczenie złożone przez skarżącego w tej kwestii, ale również przedłożone przez niego przy sprzeciwie zestawienia transakcji i operacji z karty kredytowej. Przedstawiony w zestawieniach słowniczek ważnych pojęć, definiując wyraz "rachunku" podaje, że "[...] jest to rachunek karty, na którym rozliczane są wszystkie płatności i wypłaty dokonywane kartą oraz opłaty, prowizje i odsetki z tytułu wykorzystanego kredytu". Przywołana definicja, a także historia transakcji zaprezentowana w zestawieniach, gdzie odnotować można jedynie spłatę kwot z tytułu zadłużenia, odsetek i prowizji (przy braku jakiekolwiek wpływu środków pieniężnych), uprawdopodabniają twierdzenie, że skarżący w ramach karty kredytowej dokonuje jedynie spłaty zadłużenia. Zdaniem Sądu, podane okoliczności sprawy wskazujące na niski dochód skarżącego i brak zgromadzonych oszczędności, przy konieczności ponoszenia wydatków na utrzymanie, uwiarygodniają twierdzenie skarżącego o braku środków do poniesienia należności sądowych. Tym samym Sąd uznał, że E. P. spełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., dające podstawę przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, czyli żądanym przez skarżącego. Wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wobec powyższego, Sąd działając na zasadzie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.