II SA/Wr 803/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Olga Białek (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis Sędzia WSA Wojciech Śnieżyński po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi R. T. na postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 8 września 2025 r. nr GK-ONG.7221.30.2025.AZ w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie sprostowania błędów w ewidencji gruntów i budynków I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie pierwszej instancji; II. zasądza od Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego na rzecz skarżącego kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Postanowieniem z dnia 24 lipca 2025 r. Starosta Z., działając na podstawie art. 61a, art. 123 k.p.a. w związku z art. 20 ust.1 i ust. 2 pkt 1, art. 24 ust. 2a pkt 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U z 2024 r. po. 1151 ze zm.) dalej jako p.g.k. – po rozpatrzeniu wniosku R. T. (dalej także jako skarżący) z dnia 24 czerwca 2025 r. o sprostowanie błędów w ewidencji gruntów i budynków - odmówił wszczęcia postępowania W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że skarżący wystąpił z wnioskiem o: 1."Sprostowanie oczywistych błędów w ewidencji gruntów i budynków dotyczących działki nr [...] położonej w obrębie R., gmina S.; 2. przywrócenie przebiegu granic działki nr [...] zgodnie z dokumentacją geodezyjną z 1959 r. tj. planem sytuacyjnym pełniącym funkcję pierworysu mapy ewidencyjnej, sporządzonym przez geodetę R. K. w dniu 20 kwietnia 1959r., rejestrem pomiarowym oraz orzeczeniem Prezydium GRN z dnia 30.07.1959r. (Rej. [...]), które były podstawą założenia księgi wieczystej; 3. usunięcie z ewidencji danych wynikających z mapy z 1958r sporządzonej przez J. K. która nie została zatwierdzona zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami i której wykorzystanie stanowi naruszenie prawa." Jednocześnie oświadczył, że: działa "we własnym imieniu jako strona postępowania (...) jako faktyczny posiadacz działki nr [...]". Odnosząc się do powyższego wniosku organ I instancji, po przywołaniu przepisów art. 24 ust.2a p.g.k w związku z art. 20 ust.1 pkt 1 ww. ustawy, wyjaśnił, że procedura sprostowania błędnych informacji w ewidencji gruntów i budynków ma sformalizowany charakter a ww. przepisy, wyraźnie precyzują, kiedy i pod jakimi warunkami ta czynność może być wykonana. Wynika z nich, między innymi, że informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji z urzędu lub na wniosek podmiotów o których mowa art. 20 ust. 2 pkt 1 p.g.k lub władających gruntami na zasadach samoistnego posiadania. Mając na względzie przywołane regulacje, Starosta stwierdził, że wnioskodawca nie jest właścicielem działki nr [...], która stanowi własność innej osoby fizycznej, posiada uregulowany stan prawny i założoną księgę wieczystą prowadzoną przez Sąd Rejonowy V Wydział Ksiąg Wieczystych. Zdaniem organu, wnioskodawca nie wykazał także, że jest posiadaczem samoistnym działki co zgodnie z art.24a ust.2a pkt 2 p.g.k jest konieczne, jeżeli nie jest on nie jest właścicielem działki. Posiadaczem samoistnym jest ta osoba, która włada rzeczą jak właściciel. Tymczasem wnioskodawca potwierdził, że właścicielem przedmiotowej działki jest jego brat, a sam określa się jako "posiadacz faktyczny" co wskazuje, że jest on posiadaczem zależnym. Z art.24 ust.2a pkt. 2 p.g.k wynika zaś, że posiadacz zależny nie ma interesu prawnego do wszczęcia postępowania w sprawie aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków. Biorąc powyższe pod uwagę organ odmówił wszczęcia postępowania uznając, że R. T. nie może być wnioskodawcą o sprostowanie błędu w ewidencji gruntów i budynków działki, której nie jest właścicielem. Opisane postanowienie zostało oprotestowane przez skarżącego w drodze zażalenia, w którym zarzucił, że organ błędnie ustalił, że nie jest on posiadaczem samoistnym. Skarżący podał bowiem we wniosku, że faktycznie włada nieruchomością i prowadzi na niej gospodarstwo rodzinne we własnym imieniu, co mieści się w definicji posiadania samoistnego. Zgodnie z art. 22 p.g.k wniosek może złożyć także inny podmiot władający nieruchomością niż właściciel. Dodatkowo, art. 63 § 1 k.p.a. przyznaje każdemu prawo do złożenia żądania w sprawie, w której wykaże interes prawny. Wnioskodawca uważa, że wykazał interes prawny w ujawnieniu zgodnego z dokumentami urzędowymi stanu ewidencyjnego. Nadto – co organ pominął – wniosek dotyczy oczywistego błędu administracyjnego, który może być sprostowany niezależnie od wpisu w dziale I księgi wieczystej. Powyższe zażalenie zostało uzupełnione pismem z dnia 4 sierpnia 2025 r. zawierającym argumentację zarzutów merytorycznych. Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego (dalej jako DWINGiK) postanowieniem z dnia 8 września 2025 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 24 ust. 2a pkt 2 p.g.k, uprawnienie do wnioskowania o aktualizację informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków w zakresie konkretnej działki ewidencyjnej przysługuje jedynie podmiotom, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1, tj. właścicielom nieruchomości (a w przypadku nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego - innym podmiotom, w których władaniu lub gospodarowaniu znajdują się te nieruchomości) lub władającym gruntami na zasadach samoistnego posiadania. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca nie jest właścicielem działki nr [...] położonej w obrębie R. gminy S. Informację tą potwierdza wydruk z księgi wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości przez Sąd Rejonowy w Z.(1) Wnoszący nie przedłożył również organowi pełnomocnictwa do występowaniu w imieniu właściciela przedmiotowej nieruchomości. Jednocześnie wskazał we wniosku, że "działając jako faktyczny posiadacz działki nr [...], na podstawie art. 28 k. p. a, wnoszę niniejszy wniosek we własnym imieniu jako strona postępowania". Z powyższego organ II instancji wywiódł, że wnioskodawca - nie będąc właścicielem lub władającym gruntem oznaczonym jako działka ewidencyjna nr [...] - nie posiada legitymacji do wszczęcia postępowania w zakresie aktualizacji przebiegu granic tej działki. Organ podkreślił, że Prawo geodezyjne i kartograficzne ogranicza – w stosunku do art. 28 k.p.a. - krąg podmiotów mających uprawnienie do wszczęcia postępowania dotyczącego aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków wyłącznie do właścicieli danej nieruchomości lub władających nią na zasadach samoistnego posiadania. W tym przypadku nie następuje zatem badanie interesu prawnego lub obowiązku wnioskodawcy. Art. 61 § 1 k.p.a. jako jedną z przesłanek odmowy wszczęcia postępowania wyszczególnia "inne uzasadnione przyczyny". W rozpatrywanej sprawie zaistniała wskazana przesłanka, bowiem ze względu na treść art. 24 ust. 2a pkt 2, w związku z art. 20 ust. 2 pkt 1 p.g.k. przedmiotowe postępowanie nie może być wszczęte. Odnosząc się do zarzutów zażalenia organ wyjaśnił, że są one niezasadne. Po pierwsze: zgodnie z art. 172 § 1 k.c. posiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem nabywa własność jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny chyba, że uzyskał posiadanie w złej wierze (zasiedzenie). Wnioskodawca nie jest podmiotem wpisanym w bazie danych ewidencji gruntów i budynków jako właściciel. Nie udokumentował także w żaden sposób swoich praw właścicielskich jako posiadacz samoistny. Zdaniem organu, nie jest on posiadaczem samoistnym, bowiem działka ewidencyjna nr [...] położona w obrębie ewidencyjnym R. gminy S. posiada założoną księgę wieczystą, a zatem jej stan prawny jest uregulowany. Co za tym idzie, postępowanie z jego wniosku nie mogło zostać wszczęte w trybie art. 24 ust. 2a pkt 2 p.g.k. Po drugie: przepis art. 22 ust, 1 p.g.k. został uchylony ustawą z dnia 16 kwietnia 2020r. (Dz.U. z 2020r., poz.782), która weszła w życie 31 lipca 2020r. Natomiast, zgodnie z art. 63 § 1 Kpa, podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia) wnosi się na piśmie za pomocą telefaksu lub ustnie do protokołu. Podania utrwalone w postaci elektronicznej wnosi się na adres do doręczeń elektronicznych łub za pośrednictwem konta w systemie teleinformatycznym organu administracji publicznej. Jeżeli przepisy odrębne nie stanowią inaczej, podania wniesione na adres poczty elektronicznej organu administracji publicznej pozostawia się bez rozpoznania. Jak wynika z akt sprawy, wnioskodawca złożył wniosek na skrzynkę podawczą ePUAP organu, a organ tak złożony wniosek rozpatrzył i wydał postanowienie z dnia 24 lipca 2025r. Po trzecie: jeżeli skarżący nie może być wnioskodawcą w sprawie aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków dotyczącej działki której nie jest właścicielem, a jedynie jak wskazuje "faktycznym posiadaczem", jego wniosek nie mógł zostać rozpatrzony merytorycznie. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniósł R. T. zarzucając: 1/ błędną kwalifikację wniosku - bezzasadne potraktowanie przez organy żądania sprostowania oczywistych błędów (art. 24 ust. 2a pkt 1 lit. d p.g.k.) jako wniosku o aktualizację danych (art. 24 ust. 2a pkt 2 p.g.k); 2/ naruszenie art. 24 ust. 2a pkt 1 lit. d p.g.k. - zaniechanie sprostowania błędów z urzędu mimo ich wykazania; 3/ naruszenie art. 61a § 1 k.p.a. - przez bezpodstawne zastosowanie odmowy wszczęcia postępowania; 4/ naruszenie art. 7, 8 i 77 § 1 k.p.a. – przez pominięcie kluczowych dowodów, w tym operatu geodezyjnego z 1959 r.; 5/ naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. - gdyż uzasadnienie nie odnosi się do meritum sprawy; 6/ błędne utożsamianie mapy K. z pierworysem stanu posiadania; 7/ rażące naruszenie obowiązków organu — przez brak przyjęcia do państwowego zasobu geodezyjnego mapy z 1959 r. i opatrzenia jej klauzulą mimo, że stanowiła podstawę założenia ksiąg wieczystych; 8/ brak nadzoru DWINGiK nad starostą w zakresie prowadzenia zasobu (art. 7a-7b p.g.k). Zarzucając powyższe skarżący wniósł o uchylenie postanowienia I i II instancji oraz o zobowiązanie organu pierwszej instancji do merytorycznego rozpoznania jego wniosku z dnia 24 czerwca 2025r. o sprostowanie błędów w ewidencji gruntów i budynków W uzasadnieniu skargi przedstawiono szeroką argumentację dla zarzutów o charakterze merytorycznym. Nadto podniesiono, że skarżący wnioskował o sprostowanie oczywistego błędu polegającego na posługiwaniu się nieważnym materiałem źródłowym, a nie o "aktualizację danych na wniosek strony" w rozumieniu art 24 ust. 2a pkt 2 p.g.k. Skarżący stwierdził, że nie żądał wprowadzenia zmian według własnego uznania lecz poinformował organ o istnieniu błędu i przedstawił dowody potwierdzające jego wystąpienie. W takiej sytuacji organ miał obowiązek podjąć działania z urzędu na podstawie art. 24 ust. 2a pkt 1 lit. d p.g.k, który nakłada na organ prowadzący ewidencję gruntów obowiązek niezwłocznego sprostowania oczywistych błędów ujawnionych w operacie ewidencyjnym. Zaniechanie wszczęcia postępowania w tym trybie stanowi naruszenie prawa i niedopełnienie obowiązków służbowych, zwłaszcza w kontekście art. 7 i 77 § 1 k.p.a., które nakazują organowi podejmowanie czynności z urzędu w celu wyjaśnienia i usunięcia błędów w danych urzędowych. Zdaniem skarżącego, organ błędnie powiązał także art. 61 § 1 k.p.a. z przepisami ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne, które nie określają przesłanek odmowy wszczęcia postępowania, lecz jedynie zakres danych ewidencji gruntów oraz tryb ich aktualizacji. Przepisy art. 20 ust. 2 pkt 1 i art. 24 ust. 2a pkt 2 ww. ustawy nie mogą zatem stanowić "innej uzasadnionej przyczyny" w rozumieniu art. 61 § 1 k.p.a., ponieważ nie dotyczą dopuszczalności wszczęcia postępowania, lecz sposobu jego prowadzenia. Klauzula "innych uzasadnionych przyczyn" ma charakter wyjątkowy i może być stosowana wyłącznie w sytuacjach, gdy wszczęcie postępowania byłoby bezprzedmiotowe lub sprzeczne z prawem (np. gdy sprawa została już prawomocnie rozstrzygnięta lub gdy brak kompetencji organu). Nie dotyczy natomiast przypadków, w których organ jedynie ocenia, że żądanie strony jest niezasadne - w takiej sytuacji organ ma obowiązek wszcząć postępowanie i rozstrzygnąć sprawę merytorycznie (por. wyrok NSA z 13 czerwca 2019 r., I OSK 2346/17; wyrok WSA w Łodzi z 5 lipca 2018 r, II SA/Łd 390/18). Skarżący zauważył także, że organ w sposób dorozumiany odwołuje się do art. 61 § 1 pkt 1 k.p.a., uznając, że wniosek pochodzi od osoby niebędącej stroną. W jego ocenie stanowisko to również jest bezzasadne. Skarżący - jako posiadacz samoistny działki nr [...] w obrębie R. - w świetle art. 28 k.p.a. posiada bezpośredni interes prawny w żądaniu sprostowania oczywistego błędu w ewidencji gruntów, ponieważ błąd ten dotyczy nieruchomości którą faktycznie włada, na której prowadzi gospodarstwo rolne, ponosi związane z tym koszty i uzyskuje przychody z tytułu jej posiadania. W orzecznictwie sądów administracyjnych (m.in. NSA z 14 września 2017 r., I OSK 2062/15; WSA w Olsztynie z 13 października 2022 r., II SA/Ol 435/22) utrwalony jest pogląd, że posiadacz samoistny ma interes prawny w postępowaniu dotyczącym ewidencji gruntów. Tym samym, żaden z warunków odmowy wszczęcia postępowania z art. 61 § 1 k.p.a. nie został spełniony a decyzja o odmowie wszczęcia postępowania narusza zarówno prawo materialne, jak i zasady art. 7 i 77 § 1 k.p.a. które nakładają na organ obowiązek merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Odnosząc się do fragmentu uzasadnienia w którym organ oceniał sposób wniesienia wniosku i powołał art. 63 § 1 k.p.a., autor skargi uznał, że twierdzenia te są sprzeczne z faktami wynikającymi z akt sprawy. Wniosek z dnia 24 czerwca 2025r. został bowiem złożony przez skarżącego osobiście w siedzibie Starostwa, w formie pisemnej, natomiast pismo złożone za pośrednictwem platformy ePUAP miało charakter jedynie uzupełniający i nie dotyczyło samego żądania wszczęcia postępowania. Tym samym, przywołanie art. 63 § 1 k.p.a. w uzasadnieniu postanowienia nie znajduje żadnego zastosowania i służy jedynie pozornemu uzasadnieniu odmowy. Wniosek został wniesiony prawidłowo i skutecznie, a organ przyjmując go do rozpoznania - był zobowiązany do jego merytorycznego rozpatrzenia w trybie art. 24 ust. 2a pkt 1 lit. d p.g.k. W końcowej części skargi opisano żądanie uzupełnienia przez organ akt sprawy o wskazane dowody oraz załączone do skargi fotografie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 8 grudnia 2025 r. skarżący podtrzymał w całości skargę oraz odniósł się do argumentacji zawartej w odpowiedzi organu. W tym względzie zaakcentował, że nie żąda ustalenia nowej granicy lecz przywrócenia w ewidencji danych zgodnych z przedstawionymi przez niego dokumentami źródłowymi. Próba zakwalifikowania jego wniosku jako sporu o granice jest nieuprawniona i prowadzi do obejścia obowiązku sprostowania z urzędu błędnych danych wynikającego z art. 24 ust.2a pkt 1 lit d p.g.k. Skarżący dodał także, że włada działką faktycznie i nieprzerwanie wykonując wszystkie czynności typowe dla właściciela, co mogą potwierdzić świadkowie – te okoliczności organ powinien potwierdzić przed wydaniem postanowienia, podobnie jak winien odnieść się do tego, że wniosek może być złożony nie tylko przez właściciela ale także przez posiadacza samoistnego (na co sam zwrócił uwagę). Na koniec skarżący stwierdził, że jego status (posiadacza samoistnego, czy właściciela) pozostaje bez znaczenia, skoro organ miał obowiązek aktualizacji operatu z urzędu i usunięcia błędnych danych niezależnie od tego kto je zgłosił. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2026r. poz. 143, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie - niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. Należy również wskazać, że na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3). W razie nieuwzględnienia skargi podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Działając w tak zakreślonych granicach kontroli Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli sądowej jest postanowienie DWINGiK utrzymujące w mocy postanowienie Starosty o odmowie wszczęcia postępowania wydane po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o sprostowanie błędów i ewidencji gruntów i budynków. W tym miejscu uzupełniająco wyjaśnić należy, że ze względu na przedmiot zaskarżenia jakiem jest postanowienie organu administracji, stosownie do art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 p.p.s.a. Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. W takim przypadku skierowanie skargi do rozpoznania w trybie uproszczonym nie zostało uzależnione od stosownego wniosku strony w tym zakresie. Jako podstawę wydanego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał art. 61a k.p.a. w związku z art. 20 ust.1 i ust.2 pkt 1 oraz art. 24 ust.2a pkt 2 przywołanej już wcześniej ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne. Zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a. – który to przepis w istocie został zastosowany przez organ I instancji (art. 61a § 2 dotyczy bowiem środka zaskarżenia) - organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy żądanie jego wszczęcia (o którym mowa w art. 61 k.p.a.), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Przepis ten wskazuje zatem na dwie samodzielne przesłanki odmowy wszczęcia postępowania. Pierwsza ma wymiar podmiotowy - wniesienie podania przez osobę niebędącą stroną, a druga przedmiotowy - zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Wystąpienie którejkolwiek z tych przesłanek uniemożliwia procedowanie w sprawie, tj. merytoryczne rozpatrzenie wniosku. Podkreślić przy tym należy, że przyczyny o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a., muszą być oczywiste, dostrzegalne prima facie, obiektywne, co oznacza, że ich ustalenie i wskazanie nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego przez organ. Jeżeli natomiast kwestia ta wymaga poczynienia szerszych ustaleń, zwłaszcza w kontekście argumentów podawanych przez wnioskodawcę, bądź jest nieoczywista, to w takich sytuacjach organ zobowiązany jest wszcząć postępowanie celem wyjaśnienia zaistniałych wątpliwości i w zależności od wyniku przeprowadzonych czynności bądź orzec merytorycznie co do zasadności wniosku, bądź też w przypadku stwierdzenia wystąpienia przesłanki bezprzedmiotowości postępowania umorzyć postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. (por. wyroki NSA z dnia 20 grudnia 2020 r., II OSK 2579/20; z dnia 14 października 2020 r., II OSK 1622/20; wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 czerwca 2020 r., VII SA/Wa 714/20; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 18 marca 2021 r., II SA/Sz 324/20; dostępne w CBOSA). W rozpoznawanej sprawie skarżący pismem z dnia 24 czerwca 2025 r. wystąpił do organu I instancji z wnioskiem o sprostowanie oczywistych błędów w ewidencji gruntów i budynków dotyczących działki nr [...] - przywrócenia granic tej działki zgodnie z dokumentacją z 1959 r. oraz usunięcie z ewidencji danych wynikających z mapy sporządzonej w 1958 r. Jednocześnie skarżący akcentował, że jako faktyczny posiadacz działki wnioskuje, we własnym imieniu jako strona postępowania, gdyż faktycznie to on włada i władał nieruchomością której dotyczą błędy. Jako osoba której prawa i obowiązki są bezpośrednio związane z ujawnionymi nieprawidłowościami żądał usunięcia tych błędów. Podkreślił także, że wniosek nie jest żądaniem aktualizacji danych ewidencyjnych lecz naprawienia ewidentnych błędów ujawnionych w ewidencji. Z treści opisanego pisma oraz zawartych w nim sformułowań jasno wynika, że skarżący domagał się od organu podjęcia czynności polegających na sprostowaniu błędów w ewidencji gruntów odnośnie przebiegu granicy działki nr [...] ze względu na swój interes prawny, który wywodził z faktu władania przedmiotową nieruchomością. W związku z powyższym wskazać należy, że zgodnie z art. 20 ust.1 pkt 1 p.g.k. ewidencja gruntów i budynków obejmuje między innymi, informacje dotyczące gruntów - ich położenia, granic, powierzchni, rodzajów użytków gruntowych oraz ich klas bonitacyjnych, oznaczenia ksiąg wieczystych lub zbiorów dokumentów, jeżeli zostały założone dla nieruchomości, w skład której wchodzą grunty. Informacje tworzące ewidencję gruntów i budynków podlegają aktualizacji, która następuje poprzez wprowadzenie zmian wynikających z dokumentów stanowiących podstawę wpisu którymi mogą być akty normatywne, prawomocne orzeczenia sądowe, decyzje administracyjne, akty notarialne, materiały zasobu, wpisy w innych rejestrach publicznych oraz dokumentacja architektoniczno-budowlana. Procedura aktualizacji danych ewidencyjnych ma sformalizowany charakter i przede wszystkim obejmuje wymianę (uaktualnienie) danych ewidencyjnych, polegającą na wprowadzeniu nowych informacji wynikających z dokumentów źródłowych. W pojęciu aktualizacji mieści się również - co należy podkreślić - usuwanie (prostowanie) błędnych wpisów znajdujących się w bazie danych ewidencyjnych, przy czym chodzi o wpisy, które w świetle złożonych dokumentów geodezyjnych lub innych materiałów dowodowych, mają charakter oczywistych omyłek. Chodzi przy tym o błędy dostrzegalne nie wymagające przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego (por. art. 22 ust. 2, art. 23 i art. 24 ust.2a pkt 1 p.g.k.). Mając powyższe na uwadze uznać należy, że skoro skarżący w piśmie z dnia 24 czerwca 2025 r. żądał sprostowania błędnych wpisów w ewidencji gruntów, to tym samym określił przedmiot sprawy, którym w istocie jest aktualizacja ewidencji gruntów i budynków. W efekcie, za niezasadne uznać należy zarzuty, że organy błędnie uznały żądanie skarżącego dotyczące sprostowania błędów w ewidencji gruntów - jako mieszczące się w szerszym pojęciu – za wniosek o aktualizację ewidencji gruntów i budynków. Zdaniem Sądu organy trafnie przyjęły, że pismo z dnia 24 czerwca 2025 r. zawiera wniosek skarżącego o wszczęcie postępowania a nie informację, która miałby być podstawą podjęcia działań z urzędu. W treści ww. pisma skarżący jasno wskazywał bowiem, że jako faktyczny posiadacz działki wnioskuje, we własnym imieniu jako strona postępowania o sprostowanie błędnych zapisów w ewidencji. Powyższe potwierdza argumentacja zażalenia z 1 sierpnia 2025 r. w której skarżący wywodzi bezzasadność przyjęcia przez organ, że wnioskodawca nie posiada przymiotu samoistnego posiadacza oraz wskazuje, że wykazał swój interes prawny w ujawnieniu zgodnego z dokumentami urzędowymi stanu ewidencyjnego. W związku z powyższym organy zasadnie rozważały, czy skarżący jest podmiotem uprawnionym do wnioskowania o sprostowanie błędu w ewidencji (tak organ I instancji) czy też szerzej rzecz ujmując – o aktualizację informacji zawartych w ewidencji (tak organ II instancji). Według organu I instancji należało odmówić wszczęcia postępowania, gdyż skarżący nie spełnia kryteriów podmiotowych uprawniających do żądania wszczęcia postępowania jako, że nie jest właścicielem nieruchomości oraz nie wykazał, że jest posiadaczem samoistnym działki (wg. organu jest on posiadaczem zależnym). Natomiast organ II instancji uznał, że należało odmówić wszczęcia postępowania ze względu na wystąpienie "innej uzasadnionej przyczyny". Organ wywiódł, że postępowanie nie może być wszczęte ze względu na treść art. 24 ust.2a pkt 2 w związku z art. 20 ust. 2 pkt 1 p.g.k. Skarżący nie udokumentował w żaden sposób swoich praw właścicielskich również jako posiadacz samoistny. Nie został on wpisany w prowadzonej przez Starostę ewidencji gruntów i budynków jako właściciel. Nie może być także uznany za posiadacza samoistnego, gdyż działka nr [...] posiada księgę wieczystą, zatem jej stan prawny jest uregulowany. Tym samym postępowanie z jego wniosku nie mogło być wszczęte w trybie art. 24 ust.2a pkt 2 p.g.k. W ocenie Sądu stanowiska organów nie uprawniało jednak do odmowy wszczęcia postępowania z wniosku skarżącego. Mając na uwadze akcentowane kryteria podmiotowe przypomnieć należy, przyczyną odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego jest okoliczność złożenia podania przez osobę niebędącą stroną. Trzeba mieć zatem na uwadze, że postępowanie w sprawie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków jest postępowaniem administracyjnym prowadzonym na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego z uwzględnieniem przepisów szczególnych zawartych w ustawie z dnia 17 maja 1989r. Prawo geodezyjne i kartograficzne. Jeżeli postępowanie w tego rodzaju sprawie ma być wszczęte na wniosek zainteresowanego podmiotu, to obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest weryfikacja posiadania przez wnioskodawcę interesu prawnego. Przesłankę przyznania jednostce statusu strony postępowania w sprawie administracyjnej określono w art. 28 k.p.a., zgodnie z którym, stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes prawny, do którego odnosi się art. 28 k.p.a. jest kategorią normatywną, mającą swe źródło w przepisach regulujących sposób załatwienia sprawy i stanowiących podstawę prawną jej rozstrzygnięcia, ściśle związaną z przedmiotem postępowania. Ocena posiadania przez wnioskodawcę statusu strony wymaga zatem dokonania wykładni przepisów prawa mających zastosowanie w danej sprawie i oceny, czy z przepisów tych wynika, że interes danej osoby może zostać zakwalifikowany jako interes prawny - przy uwzględnieniu okoliczności faktycznych sprawy. Niekiedy jednak ustawodawca wprost wskazuje podmioty uprawnione do wszczęcia postępowania w sprawach danego rodzaju. W takiej sytuacji, jedynie podmioty wskazane w przepisach posiadają interes prawny w sprawach danego rodzaju i jedynie one są uprawnione do żądania wszczęcia postępowania w tych sprawach. Inne podmioty nie posiadają wówczas interesu prawnego w sprawach danego rodzaju, nawet jeżeli za uznaniem posiadania przez nie interesu prawnego przemawiają ważne względy. Do tego rodzaju przepisów należy zaliczyć art. 24 ust.2 a pkt 2 w związku z art. 20 ust. 2 pkt 1 p.g.k. Według art. 24 ust. 2a pkt 2 p.g.k. informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji na wniosek podmiotów o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1, lub władających gruntami na zasadach samoistnego posiadania. W art. 20 ust. 2 pkt 1 p.g.k. wskazani zostali właściciele nieruchomości, a w przypadku: a) nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego - oprócz właścicieli inne podmioty, w których władaniu lub gospodarowaniu, w rozumieniu przepisów o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa, znajdują się te nieruchomości, b) gruntów, dla których ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić ich właścicieli - osoby lub inne podmioty, które władają tymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania. W świetle przywołanych przepisów uznać należy, że wniosek o aktualizację ewidencji gruntów może złożyć wyłącznie podmiot o którym mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1, lub władający gruntami na zasadach samoistnego posiadania - w odniesieniu do tej nieruchomości, której jest właścicielem lub samoistnym posiadaczem albo w przypadkach szczególnych którą włada lub gospodaruje. Stwierdzenie, że wszczęcia postępowania aktualizacyjnego żąda podmiot który nie zalicza się do podmiotów wskazanych w art. 24 ust. 2a pkt 2 prawa geodezyjnego i kartograficznego, oznacza natomiast, że wnioskodawca taki nie jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a. (por. NSA w wyroku z dnia 18 sierpnia 2022 r. I OSK 1698/19, CBOSA). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się bowiem, że normy zawarte w powołanych wyżej przepisach określają autonomicznie krąg podmiotów mających legitymację procesową w inicjowaniu takiego postępowania, co oznacza, że nie ma w tych sprawach zastosowania art. 28 k.p.a. Przepis art. 24 ust. 2a pkt 2 p.g.k. stanowi zatem przepis szczególny wobec art. 28 k.p.a. wyłączając go jako podstawę wyznaczającą zakres podmiotowy postępowania aktualizacyjnego. Zakres podmiotowy legitymacji do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania dotyczy więc wyłącznie właściciela lub samoistnego posiadacza nieruchomości co do której formułowane jest żądanie zaktualizowania w tym zakresie operatu ewidencyjnego (por. wyrok NSA sygn. akt I OSK 765/16, I OSK 1011/19 i I OSK 2140/19 – CBOSA). W tym kontekście, dla porządku tylko zauważyć można, że ewentualną przyczyną odmowy wszczęcia postępowania mogłaby być przesłanka podmiotowa (tj okoliczność, że wniosek nie pochodzi od strony postępowania) a nie wskazywana przez organ odwoławczy "inna uzasadniona przyczyna". Kwesta ta pozostaje jednak bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy z przyczyn niżej podanych. Występując z wnioskiem o sprostowanie błędów w ewidencji gruntów skarżący wprost wskazywał, że jest faktycznym posiadaczem przedmiotowej nieruchomości. Ma to znacznie o tyle, że jak już wyjaśniano, zgodnie z art. 24 ust. 2a pkt 2 p.g.k. podmiotem uprawnionym do wnioskowania o aktualizację informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków jest nie tylko właściciel nieruchomości ale także podmiot władający na zasadzie samoistnego posiadania. Według organu I instancji skarżącego nie można uznać za posiadacza samoistnego a jedynie za posiadacza zależnego, gdyż gospodaruje on gruntami stanowiącymi własność jego brata. W związku z powyższym zauważyć trzeba, że zgodnie z art. 336 k.c. posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten kto rzeczą faktycznie włada jak właściciel. Natomiast posiadaczem zależnym jest ten, kto rzeczą faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą. W przypadku posiadania zależnego ustawodawca posługuje się zatem szeroką listą praw podmiotowych, z którymi łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą. Analiza akt sprawy wykazuje jednak, że organ I instancji nie wyjaśniał i nie badał w jaki sposób (w oparciu o jakie prawa) skarżący włada nieruchomością. Zaważyć przy tym należy, że co prawda stan faktyczny (posiadanie) często idzie w parze z tytułem prawnym do rzeczy (własność), jednak można być posiadaczem samoistnym, nie będąc równocześnie właścicielem rzeczy. Ważna jest sama wola władania rzeczą we własnym imieniu, a nie tytuł prawny do niej. Ta okoliczność także nie była przez organ wyjaśniana. Z kolei organ II instancji stwierdził, że skarżący nie może być uznany za posiadacza samoistnego, gdyż działka nr [...] posiada księgę wieczystą, zatem jej stan prawny jest uregulowany. Z tym stanowiskiem – opartym na brzmieniu art. 20 ust. 2 pkt 1 lit.b p.g.k - także nie można się zgodzić. Zasady aktualizacji operatu ewidencji gruntów określone bowiem zostały w art. 24 ust. 2 a p.g.k. w którym wprost wskazano, że aktualizację dokonuje się na wniosek podmiotów o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1 p.g.k. lub "władających gruntami na zasadach samoistnego posiadania". Już zatem sama wykładnia językowa wskazuje, że przepis art. 24 ust.2 a pkt 2 p.g.k. określając zakres podmiotów legitymowanych do złożenia wniosku aktualizacyjnego, odwołuje się do przepisu art. 20 ust. 2 pkt 1, przesądzając, że legitymację posiadają kategorie podmiotów tam wymienionych, a więc również samoistni posiadacze ujawnieni już w ewidencji - w przypadku gruntów, dla których ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić ich właścicieli (art. 20 ust. 2 pkt 1 lit. b) ale także dodatkowo wskazuje na samoistnych posiadaczy (art. 24 ust. 2a pkt 2 in fine). Gdyby miało chodzić tu wyłącznie o posiadaczy samoistnych ujawnionych już w ewidencji (w sytuacji gruntów dla których brak jest księgi wieczystej) to dodatkowe wskazanie na osoby władające gruntami na zasadzie samoistnego posiadania zawarte w art. 24 ust. 2a pkt 2 in fine, byłoby zupełnie zbędne. Zatem przepis art. 24 ust. 2a pkt 2 in fine tworzy nową jakość, nową autonomiczną podstawę, dającą szczególne uprawnienie podmiotom, które twierdzą, że są samoistnymi posiadaczami i nie są wpisane do rejestru - do złożenia wniosku o aktualizację ewidencji (por. NSA w wyroku z dnia 13 lutego 2018 r. I OSK 765/16, CBOSA). W świetle powyższych uwag rozstrzygnięcie o odmowie wszczęcia postępowania na wniosek skarżącego uznać należy za nieuprawnione i naruszające art. 61a § 1 k.p.a. Jak wcześniej zauważono organ I instancji uznał, że skarżący nie posiada przymiotu strony postępowania, pomimo, że stwierdzenie tej okoliczności nie było możliwe tylko na podstawie wstępnej analizy wniosku. Natomiast organ II instancji (pomijając zupełnie ocenę, czy wnioskodawca legitymował się posiadaniem samoistnym nieruchomości) przesądził, że skarżący nie mógł wystąpić z przedmiotowym wnioskiem, gdyż w księdze wieczystej ujawniony był właściciel nieruchomości, który miał w tym zakresie pierwszeństwo. Tymczasem, w rozpatrywanej sprawie przesądzenie o tym, czy skarżącemu we wnioskowanym przez niego postępowaniu przysługiwał (czy też nie przysługiwał) status strony, mogło nastąpić, ale dopiero w toku postępowania administracyjnego. Po pierwsze dlatego, że nie było możliwe ustalenie w postępowaniu wstępnym, czy skarżący był posiadaczem samoistnym nieruchomości (co wymagało dokonania szeregu ustaleń faktycznych w tym zakresie) po drugie dlatego, że skoro, jak wyżej wykazano, z literalnej wykładni przepisów prawa materialnego wynika, że zarówno właściciel jak i posiadacz samoistny danej nieruchomości, mogą wnioskować o dokonanie w ewidencji stosownych wpisów, to zastosowanie innej wykładni niż gramatyczna ww. przepisów – co w istocie uczynił organ drugiej instancji - nie mogło mieć miejsca niejako poza postępowaniem administracyjnym (por. NSA w wyroku z dnia 8 listopada 2024 r. I OSK 1423/21, CBOSA). W związku z powyższym zarówno wyjaśnienie okoliczności związanych posiadaniem samoistnym skarżącego, a w przypadku spełnienia tej przesłanki, ustalenie, czy ze względu na figurujący w księdze wieczystej wpis właściciela, skarżący mógł skutecznie wystąpić z wnioskiem aktualizacyjnym, wymagało wszczęcia zawnioskowanego postępowania. Jak bowiem wskazuje się w orzecznictwie istnienie samoistnego posiadania jako okoliczność faktyczna dotycząca określonej nieruchomości, musi być ustalona przez organ w toku prowadzonego postępowania z zastosowaniem się do wymogów art. 7, art. 77§ 1 i 107§ 3 k.p.a. (zob. NSA w wyroku z dnia 11 października 2017 r. I OSK 3069/15, z dnia 13 lutego 2018 r. I OSK 765/16 oraz z dnia 29 stycznia 2025 r. I OSK 1161/23 CBOSA). W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie jak też poprzedzające je postanowienie organu I instancji wydane zostały z naruszeniem art. 61a § 1 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji winien wszcząć postępowanie objęte wnioskiem skarżącego i w jego toku zbadać przedstawione wyżej okoliczności dokonując stosownej wykładni przepisów prawa materialnego. W zależności od poczynionych ustaleń organ wyda odpowiednie rozstrzygnięcie merytoryczne albo orzekanie o umorzeniu postępowania. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny działając zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c. p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach zawarte w pkt II swoje wsparcie znajduje w art. 200 oraz art. 210 § 2 p.p.s.a.