II SA/Wr 532/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Adam Habuda (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Olga Białek Asesor WSA Marta Pawłowska po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 marca 2023 r. sprawy ze skargi O. L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 13 czerwca 2022 r. Nr SKO 4181/3/2022 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie odmowy udzielenia repatriantowi pomocy ze środków budżetu państwa oddala skargę w całości.

Zaskarżonym postanowieniem nr 4181/3/2022 z dnia 13 czerwca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu stwierdziło, że odwołanie O. L. (dalej jako skarżąca) z dnia 6 października 2021 r. od decyzji Prezydenta Miasta Wałbrzycha z dnia 17 września 2021 r. orzekającej o nieprzyznaniu O. L. pomocy ze środków budżetu państwa na częściowe pokrycie poniesionych udokumentowanych kosztów związanych z remontem, adaptacją lub wyposażeniem lokalu mieszkalnego będącego własnością wnioskodawcy w miejscu osiedlenia się repatrianta (dalej decyzja Prezydenta) zostało wniesione z uchybieniem terminu określonego w art. 129 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu SKO przywołało regulacje prawne dotyczące wniesienia odwołania zawarte w art. 129 k. p. a. i art. 134 k. p. a. Następnie przywołało decyzję Prezydenta Miasta Wałbrzycha z dnia 17 września 2021 r. orzekającą o nieprzyznaniu O. L. pomocy ze środków budżetu państwa na częściowe pokrycie poniesionych udokumentowanych kosztów związanych z remontem, adaptacją lub wyposażeniem lokalu mieszkalnego będącego własnością wnioskodawcy w miejscu osiedlenia się repatrianta. Kolegium wskazało, że Decyzja Prezydenta zawierająca pouczenie o prawie i terminie do wniesienia odwołania została doręczona skarżącej w dniu 21 września 2021 r. Termin na wniesienie odwołania wynosił 14 dni od daty doręczenia decyzji, co w realiach sprawy oznacza dzień 5 października 2021 r. Odwołanie od decyzji Prezydenta O. L. wniosła dnia 7 października 2021 r. składając je w Urzędzie Miejskim w Wałbrzychu. W piśmie z dnia 14 grudnia 2021 r. O. L. złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu powołała się na pobyt w dzieckiem w szpitalu w dniach 15 września - 24 września 2021 r. oraz na wizyty lekarskie, które musiała odbywać po opuszczeniu szpitala. Skarżąca załączyła do wniosku dokumenty medyczne. Po rozpatrzeniu wniosku Kolegium postanowieniem z dnia 10 czerwca 2022 r. odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. SKO w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia podkreśliło, że termin do wniesienia odwołania określony w art. 129 § 2 k. p. a. jest terminem zawitym, którego upływ organ uwzględnia z urzędu. Stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania nie zależy od uznania organu odwoławczego, ponieważ każde uchybienie tego terminu zobowiązuje organ odwoławczy do wydania postanowienia stwierdzającego jego uchybienie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zaskarżono postanowienie SKO w całości podnosząc naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzucono naruszenie art. 7 w związku z art. 77§1 w związku z art. 78§1 k. p. a. poprzez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego i nieustalenie wszystkich okoliczności faktycznych. Uzasadniając skargę wskazano na trudną sytuację życiową uzasadniającą pomoc dla repatriantów, pobyt w szpitalu i późniejsze wizyty lekarskie, a także przekazanie listu skarżącej przez domowników dopiero po powrocie ze szpitala, w związku z czym nie znała ona dokładnej daty doręczenia przesyłki. Skarżąca wniosła o przywrócenie terminów, i przyznanie prawa pomocy: zwolnienie od kosztów i ustanowienia adwokata/radcy prawnego dla prowadzenia jej sprawy. W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało wcześniej zajęte stanowisko wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej p. p. s. a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta polega na orzekaniu w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Przedmiotem kontroli sądowej jest postanowienie SKO w Wałbrzychu stwierdzające wniesienie odwołania z uchybieniem terminu. Na zasadzie art. 145 §1 pkt 1 p. p. s. a. sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dając podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku braku zajścia wskazanych wyżej przesłanek sąd, na podstawie art. 151 p. p. s. a. oddala skargę. Skarga w niniejszej sprawie nie okazała się zasadna. Zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia przepisów k. p. a. Sąd ocenił jako chybione. Sposób i termin do wniesienia odwołania został uregulowany w art. 129 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej k. p. a.). Zgodnie z § 1 powołanego przepisu odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Według §2 powyższej regulacji odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Spór prawny, jaki zaistniał w kontrolowanej sprawie ma źródło w odwołaniu, które skarżąca wniosła z uchybieniem terminu wskazanego w przepisie art. 129 §2 k. p. a. Uchybienie terminowi jest ewidentne, i stanowi okoliczność bezsporną. Sytuację, w której wniesienie odwołania następuje po terminie ustawodawca uregulował w art. 134 k. p. a. Przepis brzmi: organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. W przytoczonym przepisie uregulowano skutek wniesienia odwołania z uchybieniem terminu (czyli po terminie) oraz formę prawną, jaką powinien zastosować organ administracji reagując na odwołanie wniesione później, niż dopuszczają przepisy prawne. Stosowną formą prawną jest postanowienie. Skutkiem prawnym wniesienia odwołania po terminie jest natomiast stwierdzenie jego niedopuszczalności i zarazem stwierdzenie uchybienia terminu. Stwierdzenia organu w tym zakresie stanowią treść postanowienia. Ustawodawca sformułował przepis art. 134 k. p. a. w formie oznajmującej. Jednoznacznie nakazał organowi stwierdzić okoliczność obiektywną, sprawdzalną, którą jest ustalenie, kiedy złożono odwołanie. Skoro organ ustali, że odwołanie wniesiono z uchybieniem terminu, to jedyną dopuszczalną prawnie drogą jest stwierdzenie niedopuszczalności odwołania. Taka wykładnia nie budzi wątpliwości ani w orzecznictwie, ani w doktrynie (zob. Andrzej Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, Lex/el. 2023, pkt 13 w uwagach do art. 134). W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że uchybienie terminowi jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia o uchybieniu terminowi przewidzianego w art. 134. W związku z tym stwierdzenie uchybienia terminowi wniesienia odwołania nie zależy od uznania organu odwoławczego. Gdy organ II instancji stwierdzi, że środek odwoławczy został wniesiony z uchybieniem terminu, nie może przystąpić do jego merytorycznego rozpoznania, a ma obowiązek zastosować się do dyspozycji art. 134 k.p.a. i nawet nieznaczne przekroczenie terminu wniesienia odwołania zobowiązuje organ do stwierdzenia uchybienia temu terminowi (w nowszym orzecznictwie zob. wyrok NSA z dnia 11 maja 2022 r. sygn. I GSK 1464/21, Lex nr 3356654, a we wcześniejszej judykaturze wyrok NSA w Łodzi z dnia 21.03.1997 r., SA/Łd 2990/95, LEX nr 29079, wyrok NSA w Gdańsku z dnia 29.01.1997 r., I SA/Gd 1482/96, LEX nr 29004, wyrok NSA w Katowicach z dnia 15.11.1995 r., SA/Ka 2111/94, LEX nr 27060, wyrok NSA w Łodzi z dnia 27.11.1996 r., SA/Łd 2665/95, Biul. Skarb. 1997/5, poz. 32). Rozpatrzenie odwołania mimo przekroczenia terminu kwalifikowane jest – jeśli termin ten nie został przywrócony w trybie art. 59 – jako rażące naruszenie prawa, a więc wadliwość skutkująca uruchomieniem sankcji nieważności wobec wydanej przez organ odwoławczy decyzji (tak m.in. w wyroku NSA z dnia 14.04.1999 r., I SA 1823/98, ONSA 2000/2, poz. 70, w literaturze Zbigniew Kmieciak, Joanna Wegner, Maciej Wojtuń, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2023, uwagi do art. 134, pkt. 3). Trzeba ponadto zauważyć, że stwierdzenie przez organ odwoławczy uchybienia terminowi wniesienia odwołania nie może nastąpić przed rozstrzygnięciem w przedmiocie wniosku strony o przywrócenie tego terminu. Przywrócenie go wyłącza bowiem możliwość stwierdzenia uchybienia terminowi (np. wyrok NSA w Warszawie z dnia 23.07.1999 r., I SA 350/98, LEX nr 4857). Przenosząc brzmienie wskazanych przepisów prawnych oraz ich doktrynalną i orzeczniczą wykładnię na grunt sprawy skarżącej należy uznać, że organ II instancji prawidłowo zastosował normę wynikającą z art. 134 k. p. a. stwierdzając w dniu 13 czerwca 2022 r. wniesienie odwołania z uchybieniem terminu. Jak już wyżej wskazano, jest faktem, że odwołanie wniesiono z uchybieniem terminowi. Skarżąca takiego stanu rzeczy nie kwestionuje, wyjaśniając jedynie swoją trudną sytuację życiową i materialną. W sytuacji skarżącej SKO postanowieniem z dnia 10 czerwca 2022 r. odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, i po tym akcie, w dniu 13 czerwca rozstrzygnęło w niniejszej sprawie uchybienia terminowi, będącej przedmiotem kontroli sądowej. Postanowieniem z dnia 12 października 2022 r. (sygn. II SPP/Wr 52/22) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Reasumując, kontrola zaskarżonego postanowienia nie wykazała jego wadliwości. Organ poprawnie zastosował przepis art. 134 k. p. a. w związku z art. 129 §2 k. p. a. co w rezultacie doprowadziło do oddalenia skargi na zasadzie art. 151 p. p. s. a.