II SA/Wr 531/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Adam Habuda (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Olga Białek Asesor WSA Marta Pawłowska po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 marca 2023 r. sprawy ze skargi O. L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 10 czerwca 2022 r. Nr SKO 4181/2/2022 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie udzielenia repatriantowi pomocy ze środków budżetu państwa oddala skargę w całości.

Zaskarżonym postanowieniem nr SKO 4181/2/2022 z dnia 10 czerwca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu (dalej także jako SKO, Kolegium) odmówiło O. L. (dalej jako skarżąca) przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Wałbrzycha z dnia 17 września 2021 r. orzekającej o nieprzyznaniu O. L. pomocy ze środków budżetu państwa na częściowe pokrycie poniesionych udokumentowanych kosztów związanych z remontem, adaptacją lub wyposażeniem lokalu mieszkalnego będącego własnością wnioskodawcy w miejscu osiedlenia się repatrianta (dalej decyzja Prezydenta). Decyzja Prezydenta zawierająca pouczenie o prawie i terminie do wniesienia odwołania została doręczona skarżącej w dniu 21 września 2021 r. Termin na wniesienie odwołania wynosił 14 dni od daty doręczenia decyzji. Odwołanie od decyzji Prezydenta O. L. wniosła dnia 7 października 2021 r. składając je w Urzędzie Miejskim w Wałbrzychu. W piśmie z dnia 14 grudnia 2021 r. O. L. złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu powołała się na pobyt w dzieckiem w szpitalu w dniach 15 września - 24 września 2021 r. oraz na wizyty lekarskie, które musiała odbywać po opuszczeniu szpitala. Skarżąca załączyła do wniosku dokumenty medyczne. Do rozpoznania odwołania Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2022 r. wyznaczył Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu. Uzasadniając odmowę przywrócenia terminu SKO przywołało i wyjaśniło art. 58 - 58 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej k. p. a.). Kolegium uznało, że skarżąca nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Pobyt w szpitalu nie jest okolicznością wskazującą na brak winy w niedochowaniu terminu, a w konsekwencji nie przemawia za przywróceniem terminu do wniesienia odwołania, podobnie jak późniejsze wizyty lekarskie. Fakt pobytu w szpitalu niewątpliwie ogranicza aktywność życiową, nie wyklucza jednak sporządzenia i wniesienia odwołania w terminie. SKO podkreśliło, że termin na wniesienie odwołania upływał dnia 5 października 2021 r. zaś skarżąca opuściła szpital w dniu 24 września 2021 r. Tak więc po wyjściu ze szpitala strona dysponowała jeszcze 11 dniami na złożenie odwołania. W ocenie Kolegium wskazane przez skarżącą przeszkody we wniesieniu odwołania skonfrontowane z obiektywnym miernikiem staranności prowadzą do wniosku, że zarówno pobyt w szpitalu jak i późniejsze wizyty lekarskie nie świadczą o niemożliwości przezwyciężenia przeszkody w zachowaniu terminu do dokonania czynności procesowej. SKO uznało, że brak winy zachodzi jedynie w sytuacji, gdy wnioskodawca nie mógł przezwyciężyć przeszkody w zachowaniu terminu, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W podsumowaniu Kolegium stwierdziło, że strona w żaden sposób nie uprawdopodobniła, iż uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jej winy, jak też nie wykazała swojej staranności w tym zakresie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zarzucono naruszenie art. 7 w związku z art. 77§1 w związku z art. 78§1 k. p. a. poprzez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego i nieustalenie wszystkich okoliczności faktycznych. Uzasadniając skargę wskazano na trudną sytuację życiową uzasadniającą pomoc dla repatriantów, pobyt w szpitalu i późniejsze wizyty lekarskie, a także przekazanie listu (korespondencji z Urzędu) skarżącej przez domowników dopiero po powrocie ze szpitala, w związku z czym nie znała ona dokładnej daty doręczenia przesyłki. Skarżąca wniosła o przywrócenie terminów, zwolnienie od kosztów i ustanowienia adwokata/radcy prawnego dla prowadzenia jej sprawy. W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało wcześniej zajęte stanowisko wnosząc o jej oddalenie. W replice na odpowiedź na skargę skarżąca argumentuje, że brak winy w uchybieniu terminu można przyjąć tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Nie można natomiast poczytać stronie za winę niedopełnienia jakiegoś nadzwyczajnego wysiłku. Skarżąca wskazuje, że uprawdopodobniła okoliczności uniemożliwiające wniesienie odwołania w terminie, ponieważ choroba dziecka wywołuje dla rodziców stres, a pobyt w szpitalu uniemożliwia samodzielny odbiór poczty. Ponadto skarżąca opiekowała się dzieckiem po wyjściu ze szpitala, a korespondencję odebrał członek rodziny skarżącej, który jest osobą w podeszłym wieku i niewłaściwie przekazał skarżącej informację o dacie odbioru listu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej p. p. s. a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta polega na orzekaniu w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Przedmiotem kontroli sądowej jest postanowienie SKO w Wałbrzychu odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Na zasadzie art. 145 §1 pkt 1 p. p. s. a. sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dając podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku braku zajścia wskazanych wyżej przesłanek sąd, na podstawie art. 151 p. p. s. a. oddala skargę. Skarga w niniejszej sprawie nie okazała się zasadna. Zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia przepisów k. p. a. Sąd ocenił jako chybione, i nie zaszły okoliczności uzasadniające przywrócenie terminu. Kwestią prawną przed którą stanął Skład Orzekający jest ocena prawidłowości zastosowania przez organ art. 58 - 59 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. Przepis art. 58 reguluje instytucję przywrócenia terminu i brzmi następująco: § 1. W razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. §2. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Art. 59 stanowi o formie przywrócenia terminu i kompetentnym podmiocie. Przepis stanowi w §1: O przywróceniu terminu postanawia właściwy w sprawie organ administracji publicznej. Od postanowienia o odmowie przywrócenia terminu służy zażalenie. § 2. O przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia. W realiach sprawy mamy do czynienia z postanowieniem SKO w Wałbrzychu, które odmawia przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, będąc właściwym do rozpatrzenia tego odwołania organem administracji publicznej. Uchybienie terminowi procesowemu to niezastosowanie się przez zainteresowanego do czasu, w którym przepis prawny dopuszcza podjęcie pewnego działania. Wniosek o przywrócenie terminu to prośba skierowana do organu, w której zainteresowany zwraca się o restytucję terminu jednocześnie uprawdopodobniając, że nie dotrzymał terminu bez swojej winy. Z przepisu art. 58 k. p. a. wynika, że organ administracji ma obowiązek przywrócić termin jeżeli łącznie spełnione są następujące przesłanki: 1) zainteresowany uchybił terminowi procesowemu, 2) zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu, 3) zainteresowany uprawdopodobnił, że uchybił terminowi bez swojej winy, 4) wniosek o przywrócenie terminu wniesiono nie później niż w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny, która spowodowała uchybienie terminowi, 5) wraz w wnioskiem o przywrócenie terminu dokonano czynności, dla której określony był termin. Wnioskując a contrario, jeżeli któraś z przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma kompetencji do przywrócenia terminu. W niniejszej sprawie sedno sporu stanowi ocena uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy skarżącej (zainteresowanej). Innymi słowy Sąd bada, czy okoliczności podane przez skarżąca konweniują z przesłanką ustawową, a w konsekwencji, czy dokonana przez organ ocena odpowiada prawu. Ani przepisy prawa administracyjnego, ani żadnej innej gałęzi prawa nie określają czym jest wina. Semantycznie wina to naruszenie norm postępowania, zlekceważenie możliwych skutków swojego postępowania choć można było je przewidzieć, zamiar naruszenia norm bądź przynajmniej godzenie się z tym (Uniwersalny słownik języka polskiego pod red. S. Dubisza, t. IV, Warszawa 2003). Doktryna prawnicza nazywa winą stosunek psychiczny sprawcy do czynu, nieusprawiedliwioną wadliwość procesu decyzyjnego sprawcy, jest to pewien zamiar wykroczenia poza przepisy prawne, ale także godzenie się na to, wina to niezachowanie stosownej w danych warunkach staranności (zob. Encyklopedia prawa, pod red. U. Kaliny-Prasznic, Warszawa 2007, s. 940, T. Grzegorczyk, W. Jankowski, M. Zbrojewska: Kodeks wykroczeń: Komentarz. Warszawa 2013). Orzecznictwo sądowoadministracyjne odnosząc się do braku winy rygorystycznie odnosi się do tej przesłanki, obejmując nią sytuacje nagłe i niezależne od wiedzy i woli zainteresowanego, bliskie pojęciu siły wyższej (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 kwietnia 2018 r. sygn. II OSK 2401/17, Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach, CBOIS); brak winy zachodzi w przypadku, gdy spóźnione dokonanie czynności procesowej wynika z trudnej do przezwyciężenia przeszkody, np. powodzi, pożaru, nagłej i ciężkiej choroby, przerwy w komunikacji. Dopuszczenie się w tej mierze choćby lekkiego niedbalstwa wskazuje na niedołożenie należytej staranności i w konsekwencji stanowi podstawę do negatywnego załatwienia wniosku o przywrócenie terminu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 2017 r. sygn. II OSK 94/17, CBOIS). Przy ocenie winy należy przyjąć pewien obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2017 r. sygn. II GSK 1503/15, CBOIS). W piśmiennictwie z zakresu postępowania administracyjnego podkreśla się, że przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, a osoba zainteresowana ma uprawdopodobnić brak swojej winy, czyli powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu (zob. B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2008, s. 343-346). Wniosek o przywrócenie terminu może być skutecznie złożony w terminie siedmiodniowym od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dokonanie czynności, dla której termin był przewidziany. Ustanie przeszkody należy wiązać ze zmianą sytuacji podmiotowej zainteresowanego w ten sposób, że uzyskuje lub odzyskuje on możność podjęcia aktywności procesowej (zob. J. Wegner (w:) Z. Kmieciak, J. Wegner, M. Wojtuń, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2023, uwagi do art. 58, pkt 6, s. 396). Wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu należy – zgodnie z przepisem art. 58 § 2 zdanie drugie – dopełnić czynności, dla której określony był termin. Jeżeli naruszony termin dotyczył podania, powinno ono zostać dołączone do wniosku. Brak wskazanego załącznika stanowi brak formalny wniosku, który podlega uzupełnieniu na wezwanie organu do usunięcia braków podania na zasadach ogólnych, zgodnie z przepisem art. 64 § 2 (tak wyrok NSA z 2.08.2000 r., sygn. SA/Bk 142/00, OSP 2002/5, poz. 72). Konsekwencją nieuzupełnienia tego braku w wyznaczonym terminie jest pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia. Przyczyną uchybienia terminu wskazaną w skardze jest przebywanie w szpitalu z dzieckiem w okresie 15 - 24 września 2021 r., po tym okresie konieczność odbywania wizyt lekarskich, a także przekazanie skarżącej pisma z Urzędu przez jej domowników po opuszczeniu szpitala. Podnosi także skarżąca, że skoro osobiście nie odbierała listu, to data doręczenia go nie była jej wiadoma. W świetle przywołanych wyżej przepisów prawnych i wytworzonej na ich bazie wiedzy prawniczej w przedmiotowej sprawie nie sposób uznać, że nastąpiła sytuacja nagła, niezależna od skarżącej, która miałaby uniemożliwić jej dochowanie terminu. Skoro skarżąca opuściła szpital w dniu 24 września 2021 r. (ów dzień wypadał w piątek), to uwzględniając zwyczajowe okoliczności faktyczne związane z powrotem do domu, uzasadnione jest oczekiwanie, że chcąc skorzystać z prawa do odwołania się, skarżąca rozpocznie czynności związane z wystosowaniem stosownego pisma niezwłocznie po powrocie do domu, respektując biegnący termin i jego granice. Skarżąca musiała przecież mieć świadomość toczenia się postępowania prawnego w sprawie przyznania środków materialnych, które sama zainicjowała. Takiego zachowania należy oczekiwać od osoby pilnującej swojej pozycji prawnej i chcącej skorzystać ze swoich praw. Z akt sprawy wynika, że termin na wniesienie odwołania kończył się w dniu 5 października 2021 r. Nawet uwzględniając przychylną dla skarżącej interpretację opartą na przyjęciu, że powrót ze szpitala z dzieckiem wymaga pewnej aklimatyzacji do spraw “domowych", nie sposób przyjąć, że okres pomiędzy 25 września 2021 r. (dzień następujący po powrocie ze szpitala do domu), a 5 października 2021 r., czyli 11 dni, był niewystarczający dla sporządzenia i wniesienia odwołania. Dokumentacja sprawy nie ilustruje, że zaszło zdarzenie nagłe, niemożliwe do przewidzenia, które pozbawiłoby skarżącą możliwości działania w swojej sprawie. Wniosku takiego nie podważa konieczność odbywania wizyt lekarskich, ponieważ w świetle doświadczenia życiowego trudno przyjąć, jakoby całkowicie wykluczały one możliwość prowadzenia swoich spraw życiowych, w tym związanych z kwestiami prawnymi. Sąd zważył przy tym, że sam fakt pobytu z dzieckiem w szpitalu może niekiedy uzasadniać przywrócenie terminu, to jednak nie wolno tego automatycznie przenosić na okres rekonwalescencji poszpitalnej. Zasadnie Sąd Naczelny wskazywał, że okoliczność korzystania ze zwolnienia lekarskiego nie uzasadnia sama przez się wniosku, że wnoszący o przywrócenie terminu nie był w stanie w tym okresie dochować terminu, jednak wówczas wyjaśnienia wymaga, czy okoliczność ta była – dla zachowania terminu – nie do przezwyciężenia i czy strona dołożyła wysiłku by przeszkoda ta nie doprowadziła do naruszenia terminu" (zob. wyrok NSA z 18.10.2016 r., II GSK 2047/16, CBOIS). Skarżąca nie usprawiedliwia się zwolnieniem lekarskim, i nie wskazuje na jakieś wyjątkowe, szczególne okoliczności uniemożliwiające wniesienie odwołania po wyjściu ze szpitala, także z pomocą innych osób, poprzestając na stwierdzeniu, że “musiała chodzić z synem do lekarzy". W ocenie Sądu nie oznacza to wykazania okoliczności uniemożliwiającej wniesienie odwołania w oznaczonym terminie. Z przytoczonych wyżej powodów nie można uznać, że nastąpiło zdarzenie nagłe, nieprzewidziane, uniemożliwiające wniesienie odwołania w terminie. O ile sam fakt znalezienia się w szpitalu można za takie zdarzenie uznać, to jednak nie są takim zdarzeniem poszpitalne wizyty lekarskie, ponieważ skarżąca nie przedstawiła wystarczających argumentów, że wykluczyły one możliwość dopilnowania spraw urzędowych. Co więcej, sam pobyt w szpitalu nie musi być okolicznością, która przekłada się na niemożność dokonania przez zainteresowanego pewnych czynności, bowiem nie w każdym przypadku wyłącza on aktywność, która jest potrzebna do wniesienia odwołania. W realiach sprawy odwołania nie wniesiono jeszcze przez znaczny okres po opuszczeniu zakładu leczniczego. Dlatego niewniesienie odwołania w ciągu 11 dni, jakie nastąpiły po wyjściu ze szpitala Sąd potraktował jako niedbałość, brak należytej troski o swoje interesy, a mając na względzie podane judykaty nawet lekka niedbałość uzasadnia nieuwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu. Ponadto skarżąca nie wykazuje przekonująco, że przeszkoda do wniesienia odwołania trwała cały czas, aż do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Okoliczności braku precyzyjnej komunikacji pomiędzy domownikami, co miało przyczynić się do uchybienia terminowi, mają wyłącznie charakter faktyczny, i nie znajdują odbicia w przepisach prawnych. Nie są okolicznościami nagłymi, niemożliwymi do przewidzenia. Tym samym nie wpisują się w przesłanki przywrócenia terminu. Z powyższych powodów, na zasadzie art. 151 p. p. s. a. Sąd zdecydował o oddaleniu skargi. Końcowo należy wyjaśnić, że wniosek w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, stosownie do art. 258 § 2 pkt 8 p. p. s. a., zostanie rozpoznany przez referendarza sądowego.