II SA/Wa 74/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Iwona Malicka po rozpoznaniu w dniu 27 października 2017 r. w Warszawie na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od zażalenia oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia prawa do dodatku za wysługę lat postanawia: 1. odmówić przyznania J. K. prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, 2. umorzyć postępowanie w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od zażalenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 lipca 2017 r. oddalił skargę J. K. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej w przedmiocie ustalenia prawa do dodatku za wysługę lat, a następnie postanowieniem z dnia 28 września 2017 r. odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku. Skarżący wnioskiem z dnia 12 października 2017 r. wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od zażalenia oraz ustanowienia adwokata, podnosząc, że nie posiada środków finansowych na odpłatne skorzystanie z pomocy prawnej. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i synem (ur. w 1997 r.), a na dochód rodziny składa się wynagrodzenie jego oraz jego żony z tytułu stosunku służbowego, w łącznej wysokości 8.080 zł netto. Podniósł, że do stałych kosztów utrzymania rodziny należą: spłata rat zaciągniętych kredytów, zapłata 4.400 zł należności za pomoc prawną udzieloną przez pełnomocnika z wyboru, spłatę roszczeń Komendanta [...] Straży Granicznej w kwocie 45.000 zł wraz z odsetkami oraz roszczeń Dyrektora ZER MSW - około 4.900 zł wraz z odsetkami oraz bieżące wydatki związane z codziennym utrzymaniem. Oświadczył, że posiada mieszkanie o powierzchni 31,4 m2 i miejsca postojowe (współwłasność małżeńska), dwa samochody z 2007 r. - [...], około 23.000 zł oszczędności oraz papiery wartościowe na kwotę 14.000 zł. Do wniosku dołączył wyciągi z konta swojego i żony. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie skarżący, stosownie do treści art. 239 § 1 pkt 1 lit. d ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Skarżący przedmiotowy wniosek złożył w sprawie ze stosunku służbowego (ustalenie prawa do dodatku za wysługę lat), dlatego zgodnie z art. 249a powołanej ustawy, jeżeli (...) rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Skoro zatem skarżący w tej sprawie jest zwolniony z ustawy z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych, to postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, jako zbędne, należało umorzyć. Natomiast zgodnie z art. 262 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego, mają odpowiednie zastosowanie do stron, korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Stosownie zaś do art. 245 § 1 i § 3 tej ustawy, prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie częściowym i obejmować tylko ustanowienie pełnomocnika - radcy prawnego lub adwokata. Przyznanie tego prawa osobie fizycznej następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy wtedy, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy wskazać, że dzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Stosownie do art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Dlatego też pomoc państwa, wyrażona w przepisach o prawie pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, skierowana jest do osób, które albo mają bardzo niskie dochody, albo ich w ogóle nie posiadają, tj. do osób, które z uwagi na bardzo ciężką sytuację materialną, często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych (granice ubóstwa). Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiedzialny za zasadność i legalność ich wydatkowania, ma obowiązek zbadania, czy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy, rzeczywiście spełnia przesłanki do przyznania jej tego prawa. Ze złożonego w niniejszej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy, wynika, że wnioskodawca posiada wraz z żoną stałe dochody w łącznej wysokości 8.080 zł netto miesięcznie, a także oszczędności w wysokości około 23.000 oraz papiery wartościowe na kwotę około 14.000 zł. Fakt, że skarżący oprócz bieżących kosztów utrzymania ponosi również inne usprawiedliwione wydatki, które wyczerpują dochody gospodarstwa domowego nie oznacza, że spełnia on przesłanki do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Tym bardziej, że posiada oszczędności w kwocie przekraczającej 20.000 zł. Należy również wskazać, co było już podnoszone we wcześniejszych orzeczeniach odmawiających stronie przyznania prawa pomocy, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, publ. jw.). Przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa (por. Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05 dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl). Z powyżej wskazanych względów - w ocenie referendarza sądowego - wnioskodawca nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednak, jak już wyżej wskazano, skarżący w niniejszej sprawie jest zwolniony z ustawy z ponoszenia kosztów sądowych, nie ma więc obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia w wysokości 100 zł, a sporządzenie zażalenia od postanowienia Sądu w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie jest objęte przymusem radcowsko-adwokackim i może zostać sporządzone przez stronę. Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 262, art. 249a w związku z art. 239 § 1 pkt 1 lit. d i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono, jak w sentencji.