II SA/Wa 2529/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), , Protokolant sekretarz sądowy Marcin Rusinowicz-Borkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi M. G. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] lipca 2019 r. nr: [...] w przedmiocie odmowy zakwalifikowania do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego z zasobu mieszkaniowego [...] oddala skargę

Zarząd Dzielnicy [...] w dniu [...] lipca 2019 r. podjął uchwałę nr [...] o odmowie wyrażenia zgody na umieszczenie M. G. na liście osób zakwalifikowanych do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego z mieszkaniowego zasobu m.st. Warszawy. W podstawie prawnej uchwały wskazano § 6 pkt 8 uchwały Nr XLVI/1422/2008 Rady m.st. Warszawy z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie przekazania dzielnicom m.st. Warszawy do wykonywania niektórych zadań i kompetencji m. st. Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2016 r. poz. 6725) oraz § 12, § 22 ust 5 i § 24 ust. 1 uchwały nr LVIII/1751/2009 Rady m.st. Warszawy z dnia 9 lipca 2009 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu m.st. Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. Nr 132, poz. 3937, z poźn. zm.). Do wydania powyższej uchwały Zarządu Dzielnicy [...] doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. M. G. wystąpiła [...] kwietnia 2019 r. z wnioskiem o najem lokalu socjalnego z mieszkaniowego zasobu m.st. Warszawy. Zainteresowana od lutego 2015 r. zamieszkuje w lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...], którego najemcami są jej brat i jego była żona. Lokal ten składa się z 2 pokoi, kuchni i łazienki - powierzchnia użytkowa wynosi 76,34 m2, powierzchnia mieszkalna wynosi 50,88 m2. W lokalu zameldowane są 4 osoby - byli małżonkowie i ich dzieci. W złożonym wniosku ww. oświadczyła, że w lokalu zamieszkuje tylko z bratem. Zainteresowana podała, że czyni starania o najem socjalny lokalu, ponieważ była żona jej brata nie zgadza się na jej dalsze zamieszkiwanie w lokalu. Brat zainteresowanej w 2015 r. złożył wniosek o bezpłatne użyczenie lokalu na rzecz siostry, ale nie otrzymał zgody z uwagi na zaległość czynszową. Po spłaceniu zaległości najemca lokalu nie czynił ponownych starań w celu zalegalizowania pobytu siostry w przedmiotowym lokalu. M. G. w latach 2000-2004 zamieszkiwała w lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...] (Dzielnica [...]), którego właścicielami był jej brat wraz z małżonką. Lokal ten w 2004 r. został zamieniony w drodze zamiany między stronami na lokal komunalny nr [...] przy ul. [...] w [...] i służył do zamieszkiwania rodzinie brata wnioskodawczyni. W latach 2004-2015 zainteresowana wg złożonego oświadczenia zamieszkiwała i była zameldowana w lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...] (Dzielnica [...]). W związku z konfliktem z byłą bratową opuściła ww. lokal i zamieszkała z bratem. Zainteresowana posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Do akt sprawy zostało dołączone zaświadczenie lekarskie z 2015 r. świadczące o przewlekłej chorobie strony. Średni miesięczny dochód wnioskodawczyni wynosi 670,95 zł. Komisja Mieszkaniowa zaopiniowała negatywnie wniosek uznając, że stan zdrowia zainteresowanej nie pozostaje w związku z jej obecnymi warunkami mieszkaniowymi, a lokal w którym zamieszkuje (bez zgody właściciela lokalu, tj. m.st. Warszawy) zabezpiecza jej potrzeby mieszkaniowe. Zarząd Dzielnicy [...] rozstrzygnął wniosek negatywnie z uwagi na fakt, że w lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...] nie występuje zagęszczenie poniżej 6 m2 powierzchni mieszkalnej na osobę. Nie znaleziono podstaw do zastosowania zwolnienia z kryterium metrażowego, bowiem stan zdrowia skarżącej nie pozostaje w związku z obecnymi warunkami mieszkaniowymi skarżącej. M. G. pismem z 14 października 2019 r. skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...], wnosząc o jej uchylenie i zakwalifikowanie skarżącej do zawarcia z nią umowy najmu lokalu z mieszkaniowego zasobu Miasta st. Warszawy oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Wnosząca skargę zarzuciła zaskarżonej uchwale naruszenie przepisów postępowania art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem skarżącej, organ dokonał niewłaściwej wykładni § 12 uchwały nr LVIII/1751/2009 Rady m.st. Warszawy z dnia 9 lipca 2009 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu m.st. Warszawy, co skutkowało wadliwym rozstrzygnięciem wniosku i odmową zakwalifikowania jej do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. Skarżąca stwierdziła, że jest w istocie osobą bezdomną. W lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...] zamieszkuje bez tytułu prawnego i, co wskazał sam organ, bez zgody właściciela, tj. m.st Warszawy. Z przedłożonych organowi dokumentów wynika, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, co nie pozwala jej na wynajęcie lokalu na wolnym rynku. Jest osobą w podeszłym wieku, niepełnosprawną i nie ma w związku z tym żadnych szans na poprawę swojej sytuacji materialnej, np. poprzez podjęcie dodatkowego zatrudnienia. W piśmie procesowym z dnia 18 lutego 2020 r., wnosząca skargę podtrzymała dotychczasowe stanowisko i dodatkowo wskazała, że zaskarżona uchwała nr [...] Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] lipca 2019 r. narusza: - § 12 w zw. z § 5 ust. 2 pkt 3 w zw. z § 4 pkt 1 Uchwały nr LVIII/1751/2009 Rady m.st. Warszawy z dnia 9 lipca 2009 r. poprzez jego niezastosowanie i niezakwalifikowanie skarżącej do umieszczenia na liście osób zakwalifikowanych do najmu lokalu socjalnego, podczas gdy skarżąca pozostaje w związku z warunkami mieszkaniowymi w wyjątkowo trudnej sytuacji zdrowotnej, bowiem jest osobą zmagającą się od prawie 20 lat z przewlekłą chorobą [...], co potwierdza załączone do wniosku orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2002 r. oraz zaświadczenie Poradni Zdrowia [...] dla Dorosłych. Choroba ta pogarsza się w związku z brakiem własnego miejsca zamieszkania. Skarżąca mieszka w jednym mieszkaniu z bratem, z którym nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, a mieszkanie to stanowi przedmiot postępowania o podział majątku wspólnego brata i jego byłej żony. Ponadto znajduje się w niedostatku, co potwierdza także przyznanie jej zasiłku stałego od dnia [...] marca 2019 r. bezterminowo w kwocie 115,33 zł miesięcznie. Lokal, w którym obecnie zamieszkuje, znajduje się na trzecim piętrze bez windy. Skarżąca, jako osoba starsza, schorowana, ma problemy z wchodzeniem po schodach. Jest to dla skarżącej ogromny wysiłek fizyczny. Fakt ten powoduje, że nie ma siły wychodzić z mieszkania, co dodatkowo pogarsza jej stan zdrowia i pogłębia chorobę [...]. Zmiana warunków mieszkaniowych, a przede wszystkim posiadanie tytułu prawnego do lokalu, zdecydowanie miałoby wpływ na poprawę jej stanu zdrowia; - § 7 pkt 8 ww. Uchwały poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy przepis ten stanowi podstawę do pierwszeństwa zawarcia umowy najmu osobom pozostających w związku z warunkami mieszkaniowymi w wyjątkowo trudnej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej lub społecznej, które to przesłanki skarżąca spełnia, bowiem jest osobą niepełnosprawną, nie posiada tytułu prawnego do lokalu oraz znajduje się w niedostatku; - art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego, polegającą na uznaniu, że lokal, w którym skarżąca przebywa, zabezpiecza jej potrzeby mieszkaniowe, podczas gdy organ nie uwzględnił złożonej sytuacji życiowej skarżącej, która przemawia za umieszczeniem skarżącej na liście osób zakwalifikowanych do najmu lokalu socjalnego. Zdaniem wnoszącej skargę, przedstawione okoliczności w pełni uzasadniają zastosowanie § 5 ust. 2 pkt 3 Uchwały. Skarżąca jest osobą niepełnosprawną, co z całą pewnością ma związek z warunkami mieszkaniowymi. Skutkiem tego ma pierwszeństwo w uzyskaniu umowy najmu. Organ błędnie zatem uznał, że skarżąca nie pozostaje w związku z warunkami mieszkaniowymi w wyjątkowo trudnej sytuacji zdrowotnej. Zawnioskowano o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości i stwierdzenie, że nie podlega wykonaniu w całości; ewentualnie uznanie zaskarżonej uchwały za nieważną oraz wyznaczenie dla skarżącej tłumacza języka [...], z uwagi na fakt, iż nie włada biegle językiem polskim. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Przedmiotem zaskarżonej uchwały Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] jest odmowa wyrażenia zgody na umieszczenie skarżącej na liście osób zakwalifikowanych do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego z mieszkaniowego zasobu m.st. Warszawy. Uchwała ta rozstrzyga więc kwestię możliwości udzielenia skarżącej pomocy w zakresie zaspokojenia jej potrzeb mieszkaniowych z wykorzystaniem lokali mieszkalnych znajdujących się w mieszkaniowym zasobie gminy. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu (uchwały) oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej uchwały stanowił § 12, § 22 ust. 5 i § 24 ust. 1 uchwały nr LVI 11/1751/2009 Rady m.st. Warszawy z dnia 9 lipca 2009 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu m.st. Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. Nr 132, poz. 3937 z późn. zm.). Uchwała ta – jako prawo miejscowe – określa zasady, na jakich są wynajmowane mieszkańcom Warszawy lokale, znajdujące się w dyspozycji Miasta. Przepisy tej uchwały, określając tryb rozpoznawania i załatwiania wniosków o zakwalifikowanie do zawarcia umowy najmu lokalu, regulują również sposób poddania tego rodzaju spraw kontroli społecznej. Zgodnie z § 12 ww. uchwały, umowa najmu lokalu socjalnego, z zastrzeżeniem art. 14 ust. 1 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (który nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie), może być zawarta z osobą, która nie posiada tytułu prawnego do lokalu i spełnia warunki określone w § 4 pkt 1, z zastrzeżeniem § 5 ust. 2, oraz znajduje się w niedostatku. Natomiast w myśl § 4 pkt 1 ww. uchwały, lokale z mieszkaniowego zasobu mogą być wynajmowane osobom, które są bezdomne albo pozostają w trudnych warunkach mieszkaniowych, przy czym za trudne warunki mieszkaniowe uznaje się zamieszkiwanie w lokalu, w którym na osobę przypada nie więcej niż 6 m2 powierzchni mieszkalnej, a także zamieszkiwanie w pomieszczeniach nienadających się na stały pobyt ludzi w rozumieniu przepisów prawa budowlanego. Zgodnie natomiast z art. 6 pkt 8 ustawy z dnia 12 maja 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm.), przez osobę bezdomną rozumie się osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Definicja osoby bezdomnej, określona ww. przepisie, przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Drugi dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów, przesłanki muszą występować kumulatywnie. Definicja osoby bezdomnej, zawarta w art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, koncentruje się zatem na kwestii możliwości zaspokajania potrzeb życiowych połączonej z zamiarem pobytu. Z akt sprawy wynika, że w dacie wydawania zaskarżonej uchwały skarżąca nie była osobą bezdomną w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, gdyż zamieszkiwała w lokalu mieszkalnym nr [...] położonym przy ul. [...] w [...], do którego tytuł prawny, jako najemca posiada jej brat i prowadzi tam swoje gospodarstwo domowe. Skarżąca nie pozostawała również w trudnych warunkach mieszkaniowych, o których mowa w § 4 pkt 1 uchwały nr LVIII/1751/2009 Rady m.st. Warszawy z dnia 9 lipca 2009 r., bowiem na dwie osoby zamieszkałe w lokalu nr [...] przy ul. [...] przypada 76,34 m2 powierzchni użytkowej, a 50,88 m2 powierzchni mieszkalnej. Podkreślić należy, że ww. uchwała odnosi pojęcie "trudne warunki mieszkaniowe" wyłącznie do wielkości powierzchni mieszkalnej na osobę zamieszkującą w lokalu, nie uwzględnia natomiast innych kryteriów, jak np. piętro, na jakim znajduje się lokal. Zaznaczyć również trzeba, iż z akt sprawy nie wynika, aby wobec skarżącej miało miejsce wyłączenie zastosowania § 4 pkt 1 ww. uchwały, z przyczyn wymienionych w § 5 ust. 2, obejmujących w szczególności przypadki określone w pkt 3, ponieważ w żaden sposób nie zostało wykazane, że skarżąca pozostaje w związku z warunkami mieszkaniowymi w wyjątkowo trudnej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej lub społecznej w szczególności wymienionych w pkt a, b i c. Bezsporne jest, że skarżąca jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, jednak nie można uznać, że pozostaje w związku z warunkami mieszkaniowymi w wyjątkowo trudnej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej lub społecznej, skoro ma możliwość zaspokojenia swoich potrzeb mieszkaniowych przy pomocy najbliższych. Skarżąca zamieszkuje w lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...] od roku 2015 r. z bratem i według zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] marca 2015 r. wymaga pomocy osób drugich. Zaś lokal, w którym zamieszkuje, posiada pełne wyposażenie techniczno-sanitarne. Jeśli zaś chodzi o kwestię nie wyrażenia zgody przez właściciela lokalu (m.st. Warszawa) na jej zamieszkiwanie w przedmiotowym lokalu, w związku z zaległościami czynszowymi, to zwrócić należy uwagę, że po uregulowaniu zaległości brat skarżącej nie występował ponownie z wnioskiem o jej zameldowanie. Odnośnie zaś toczącego się postępowania o podział majątku wspólnego brata i jego byłej żony, w tym także prawa do lokalu, w którym aktualnie zamieszkuje skarżąca i związanej z tym niepewności, co do przyszłości, która negatywnie wpływa na jej stan psychiczny, należy stwierdzić, że kwestia ta nie mogła zostać uwzględniona w rozpoznawanej sprawie, z tego względu, że organ rozpatrywał sprawę na podstawie stanu faktycznego istniejącego w dacie orzekania, a nie na podstawie stanu hipotetycznego, obejmującego przewidywaną przez skarżącą konieczność opuszczenia lokalu mieszkalnego. W tej sytuacji organ musiał odnieść się do tych warunków mieszkaniowych, w jakich skarżąca się znajdowała na dzień wydania zaskarżonej uchwały. Reasumując stwierdzić należy, że w przedstawionych wyżej okolicznościach sprawy brak było podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku. Skarżąca nie spełniła bowiem przesłanek umożliwiających zawarcie umowy najmu lokalu socjalnego, o których mowa w § 12 uchwały nr LVIII/1751/2009 Rady m.st. Warszawy z dnia 9 lipca 2009 r. Postępowanie w sprawie przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami określonymi w § 22 ust. 2 oraz § 24 ust. 1 ww. uchwały. Należy wyjaśnić, że w przedmiotowej sprawie nie miał i nie mógł mieć zastosowania § 7 pkt 8 uchwały, ponieważ skarżąca nie ubiegała się o przydział lokalu z zasobów m.st. Warszawy na podstawie § 4, czy § 5 ww. Uchwały, lecz na podstawie § 12, tj. o najem lokalu socjalnego. Sąd nie uwzględnił wniosku o przyznanie tłumacza dla skarżącej. W przedmiotowej sprawie działa pełnomocnik z urzędu. Wyznaczona w sprawie pełnomocnik nie wskazywała na brak możliwości skutecznego porozumienia się ze skarżącą, a jedynie na fakt nieposługiwania się biegle językiem polskim. Sąd, przyznając w tych okolicznościach prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, zapewnił stronie możliwość udziału w postępowaniu sądowym, celem obrony swych praw. Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając, skargę za niezasadną, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.