II SA/Wa 2100/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Wojciech Wiktorowski po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. z dnia 1 kwietnia 2014 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata

W treści formularza wniosku skarżąca J. S. oświadczyła, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz córką i wnukiem. Na źródło utrzymania w tym gospodarstwie składają się następujące świadczenia: świadczenie przedemerytalne skarżącej w wysokości 833 zł netto miesięcznie, świadczenie z funduszu alimentacyjnego przyznane na rzecz wnuka w wysokości 350 zł netto miesięcznie oraz przyznany córce skarżącej zasiłek rodzinny w wysokości 77 zł netto miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, iż, w jej ocenie, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata jest konieczne, ponieważ stan majątkowy nie pozwala jej na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Jednocześnie wskazała, że wraz z rodziną nie posiada żadnych oszczędności, a wyłącznym składnikiem majątku jest lokal mieszkalny o pow. 35,71m2. Skarżąca nie dołączyła do wniosku jakichkolwiek dokumentów źródłowych potwierdzających zamieszczone w nim informacje. Z powyższych powodów skarżąca została zobowiązana do złożenie w terminie 14 dni dokumentów źródłowych poświadczających dochody oraz możliwości płatnicze, a mianowicie: wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków w prowadzonym gospodarstwie domowym za ten okres, a także zaświadczeń potwierdzających rodzaj i wysokość świadczeń stanowiących źródło utrzymania. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca złożyła wymagane treścią wezwania dokumenty źródłowe. Z treści tych dokumentów wynika, że skarżącej przyznano świadczenie emerytalne, którego wysokość wynosi obecnie 991, 39 zł brutto (847, 16 zł netto). Natomiast córka skarżącej, w oparciu o decyzje administracyjne Prezydenta O., korzysta ze świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 350 zł netto oraz zasiłku rodzinnego w wysokości 77 zł netto. Średnie miesięczne wydatki w gospodarstwie domowym skarżącej kształtują się na poziomie się co najmniej 1.600 zł. Natomiast z przedstawionych wyciągów z dwóch posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych wynika, że w dniu [...] stycznia 2014 r. na dobro rachunku skarżącej wpłynęła kwota 5.069,64 zł z biura maklerskiego, w dniu [...] lutego 2014 r. przelana kwota od ww. nadawcy wyniosła 2.010,81 zł, a w dniu [...] lutego 2014 r. – 1.093,80zł. Ponadto w okresie od stycznia do kwietnia 2014 r. na rachunek skarżącej wpłynęły kwoty od 373,77 zł do 642,32 zł - łącznie 1.947, 43 zł - przy czym w przypadku trzech przelewów: z dnia [...] stycznia 2014 r., z dnia [...] lutego 2014 r. i z dnia [...] kwietnia 2014 r. nadawcą pozostaje ten sam podmiot. W okresie od stycznia [...] stycznia 2014 r. do [...] kwietnia 2014 r. obroty na rachunku bankowym skarżącej wyniosły odpowiednio: 13.633,36 zł (obrót winien) i 12.836,76 zł (obrót ma). Z ww. rachunku skarżąca, poza bieżącymi płatnościami, dokonuje licznych wypłat gotówkowych. Drugi posiadany przez skarżąca rachunek bankowy służy do spłaty kredytu, z ratą w wysokości 765 zł. Rachunek ten skarżąca zasila przez wpłaty gotówkowe. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, w pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w tym postępowaniu - art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej powoływana jako P.p.s.a. Toteż każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się z koniecznością poniesienia na ten cel wydatków. Wyjątek zaś od tej zasady ustawodawca przewidział w rozdziale 3 działu V powołanej ustawy – "Zwolnienie od kosztów sądowych"- a zwłaszcza w przepisach regulujących instytucję prawa pomocy (art. 243 – 263 P.p.s.a.). Otóż, w myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to zatem, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia: 7 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 332/13, Lex nr 1319048 oraz z dnia 22 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 383/13, Lex nr 1319081). W niniejszej sprawie wykazana sytuacja majątkowa oraz możliwości płatnicze skarżącej nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Otóż, jak wskazano powyżej, skarżąca, poza kwotą świadczenia przedemerytalnego, posiada inne źródła utrzymania, w łącznej wysokości przekraczającej ogólną kwotę podstawowych źródeł utrzymania wymienionych w formularzu wniosku. Posiada zatem środki pieniężne w kwocie wystarczającej na pokrycie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Mając zatem na względzie ustaloną sytuację majątkową skarżącej należy stwierdzić, że prawo pomocy nie może służyć ochronie, czy też wzbogacaniu majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 237/13, Lex nr 1310078). Udzielenie prawo pomocy polega bowiem na pokryciu kosztów postępowania przez Skarb Państwa w miejsce strony pozostającej bez środków na ich pokrycie lub posiadającej środki w wysokości uniemożliwiającej ich pokrycie, nie polega zaś na przeniesienie obowiązku ich wydatkowania na Skarb Państwa, tak aby strona posiadająca wystarczające środki mogła poczynić oszczędności na inne, własne potrzeby. Natomiast w odniesieniu do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy wyjaśnić, że skarżąca w niniejszej sprawie korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a. W myśl tego przepisu nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Niniejsza sprawa dotyczy dodatku mieszkaniowego i mieści się w powyższej kategorii spraw. Ustawowy charakter zwolnienia oznacza, że strona skarżąca działanie organu w tej kategorii spraw nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych już od momentu wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego (wniesienia skargi) poprzez cały tok tego postępowania, zarówno przed sądem pierwszej instancji – wojewódzkim sądem administracyjnym – jak i przed sądem II instancji – Naczelnym Sądem Administracyjnym. Z kolei, zgodnie z art. 262 P.p.s.a., przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W konsekwencji wniosek strony, która korzysta z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, a występuję o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, podlega rozpoznaniu tylko w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego. W pozostałym bowiem zakresie o zwolnieniu od kosztów sądowych rozstrzyga sama ustawa. W odróżnieniu od zwolnienia mocą postanowienia sądu lub referendarza sądowego (zwolnienie podmiotowe zależne od sytuacji majątkowej strony), zwolnienie ustawowe ma charakter przedmiotowy i jest niezależne od sytuacji majątkowej strony i jej możliwości płatniczych. Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji.