II SA/Wa 1813/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska (spr.), Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 marca 2021 r. sprawy ze skargi E. W. i M. W. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów uchyla zaskarżoną decyzję

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] lipca 2020 r. nr [...], na podstawie art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2019 r. poz. 288, z późn. zm.); zwanej dalej ustawą zaopatrzeniową, odmówił wyłączenia stosowania wobec E. W. i M. W. art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że E. W. i M. W., beneficjentki renty rodzinnej po zmarłym W. W., wnioskiem z [...] września 2017 r. wystąpiły do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o zastosowanie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej. Strony postępowania podały, że W. W. podjął pracę w Służbie Bezpieczeństwa jako młody człowiek i pełnił ją w tej instytucji przez krótki czas. Podkreśliły, że jako były funkcjonariusz został poprawnie zweryfikowany w 1990 r. i przyjęty do służby w nowopowstałej Policji, a praca w tej formacji była jego pasją. Organ ustalił, że W. W. został zwolniony ze służby w Komendzie Wojewódzkiej Policji w B. [...] lipca 2001 r. Beneficjentkami renty rodzinnej, ustalonej z uwzględnieniem art. 24a ustawy zaopatrzeniowej, pobieranej po ww. są E. W. oraz M. W. . Z pisma z [...] marca 2017 r. Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, tj. informacji o przebiegu służby nr [...] wynika, że W. W. pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej w okresie od [...] maja 1988 r. do [...] lipca 1990 r., czyli 2 lata i 3 miesiące. Całkowity okres służby wynosi 13 lat, 2 miesiące i 5 dni (od [...] maja 1988 r. do [...] lipca 2001 r.). Do wysługi lat zaliczono również okres 1 roku, 11 miesięcy i 23 dni zasadniczej służby wojskowej (od [...] października 1983 r. do [...] października 1985 r.). Z kopii akt osobowych przekazanych przez IPN pismem z [...] lutego 2018 r. nie wynika, aby W. W. nierzetelnie wykonywał zadania i obowiązki w okresie pełnienia służby po 12 września 1989 r. Z dokumentów przekazanych przez Komendanta Głównego Policji wynika, że W. W. w toku pełnionej służby po 12 września 1989 r. rzetelnie wykonywał zadania i obowiązki. Z informacji dotyczącej przebiegu jego służby wynika, że w 1993 r. wstrzymano wypłacanie mu dodatku służbowego. Ponadto W. W. w trakcie służby w Policji zajmował kolejne, wyższe stanowiska służbowe, miał podwyższane uposażenie zasadnicze oraz dodatek służbowy, był awansowany w stopniu służbowym. W dokumentacji przekazanej przez Komendanta Głównego Policji wskazano, że ww. otrzymywał nagrody finansowe; nie odnotowano także żadnych kar dyscyplinarnych. Brak jest również dokumentów odnoszących się do czynności służbowych, w trakcie których wystąpiło zagrożenie życia lub zdrowia. Zgodnie z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Przepis ten nakłada na organ obowiązek weryfikacji, czy rozpatrywana sprawa stanowi szczególnie uzasadniony przypadek. Wyłącznie w takiej sytuacji ustawodawca dopuszcza możliwość wyłączenia względem wnioskującego stosowania przepisów ogólnych, to jest art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. Następnie Minister przeanalizował przesłanki krótkotrwałości, rzetelności wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989 r. w szczególności z narażeniem zdrowia i życia oraz szczególnie uzasadnionego przypadku. Organ uznał, że W. W. był świadomy przyjęcia go do służby w Służbie Bezpieczeństwa, o czym świadczy notatka służbowa z dnia [...] marca 1988 r.: [...]. Zmarły w pełni utożsamiał się z ustrojem totalitarnym, co nie pozostaje bez znaczenia w kontekście dokonywania przez organ oceny, czy sprawa byłego funkcjonariusza stanowi szczególnie uzasadniony przypadek, umożliwiający zastosowanie wobec stron przedmiotowego postępowania przepisu. W. W. do końca zmian ustrojowych pozostawał w Służbie Bezpieczeństwa oraz: [...] (karta [...] sygn. akt. IPN [...]). Ponadto w trakcie pełnienia służby w Organach Bezpieczeństwa ukończył on: Kurs Szkolenia Politycznego Funkcjonariuszy Resortu Spraw Wewnętrznych w Pierwszym Roku Służby Przygotowawczej (karta [...] akt IPN [...]) oraz "Zasady etyki obyczajów funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej PRL" (karta [...] akt IPN [...]). Podsumowując organ stwierdził, że w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej. Charakter służby W. W. przed dniem [...] lipca 1990 r., a także przyjęta przez byłego funkcjonariusza określona postawa wobec ówczesnego sytemu państwowego i zaangażowanie w służbę na rzecz Służby Bezpieczeństwa, w ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, nie kwalifikują przedmiotowej sprawy jako szczególnie uzasadnionego przypadku, pozwalającego na skorzystanie z uprawnień wynikających z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, skutkujących wyłączeniem stosowania względem wnioskodawczyń art. 15c, art. 22a i art. 24a tejże ustawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E. W. i M. W. zakwestionowały opisaną wyżej decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wnosząc o jej uchylenie. Skarżące wskazały, że zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sygn. akt II SA/Wa/1782/19 z dnia 23.01.2020 r. W. W. przepracował w okresie "totalitarnego państwa" tylko 10 miesięcy tj. od [...].09.1989 do [...].07.1990. Nie utożsamiał się z ustrojem totalitarnym, zatrudnienie podjął ze względów finansowych, aby utrzymać rodzinę. Nadto skarżące powołały się na własną, trudną sytuację finansową W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Przede wszystkim podkreślenia wymaga, że organ orzekał w sprawie ponownie, będąc związany wskazaniami, zawartymi w wyroku tutejszego Sądu z dnia 9 stycznia 2020r., wydanym w sprawie II SA/Wa 1782/19. Związanie to wynika z treści art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W uzasadnieniu powołanego wyroku Sąd zobowiązał organ do dokonania "wyczerpującej oceny co do tego, czy sprawa beneficjentek po zmarłym funkcjonariuszu stanowi szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Wyrażając ocenę w tym zakresie organ powinien przywołać fakty dotyczące służby W. W., jego postawy, charakteru służby, warunków jej pełnienia i odnieść powyższe do ustawowej przesłanki "rzetelności pełnienia służby". Musi również dokonać przedmiotowej oceny w kontekście krótkotrwałej służby przed 12 września 1989 r., w szczególności biorąc pod uwagę stosunek okresu służby na rzecz totalitarnego państwa, ale też i charakter pełnionej służby. Dopiero wnikliwa ocena przebiegu służby W. W. w zestawieniu z krótkotrwałością jej pełnienia w strukturach bezpieczeństwa PRL powinna stanowić punkt wyjścia do rozważań, czy w sprawie mamy do czynienia ze szczególnie uzasadnionym przypadkiem pozwalającym pozytywnie załatwić wniosek strony". Zdaniem Sądu, ponownie orzekającego w sprawie, organ nie wypełnił ciążących na nim z mocy art.153 p.p.s.a. obowiązków. Sąd poprzednio orzekający w sprawie przesądził, że służba W. W. była krótkotrwała, organ ponownie przyjął jednak odmienną ocenę. Na s. 6 decyzji wyraźnie stwierdził, że okres służby w.w. na rzecz totalitarnego państwa nie może być oceniony jako krótkotrwały. Następnie na podstawie notatek służbowych organ przyjął, że zmarły w pełni utożsamiał się z ustrojem totalitarnym, co wydaje się zbyt daleko posuniętym wnioskowaniem, tak samo zresztą jak fakt przynależności zmarłego funkcjonariusza do Związku Socjalistycznej Młodzieży Polskiej (sam przez się). Sąd orzekający w niniejszej sprawie podkreśla, że organ nie przeprowadził rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy pod kątem zastosowania art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, a tym samym naruszył związanie, wynikające z art.153 p.p.s.a., a ponadto naruszył dyspozycję przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a. Nadal aktualne są bowiem powoływane przez Sąd w poprzednio wydanym wyroku poglądy Naczelnego Sądu Administracyjnego na temat krótkotrwałości służby przed dniem 31 lipca 1990 r., nie została też wystarczająco i przekonująco przeanalizowana przez organ podnoszona już poprzednio przez Sąd kwestia charakteru służby pełnionej na rzecz totalitarnego Państwa oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków". Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art.1531 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.