II SA/Wa 1713/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. M. na orzeczenie Centralnej Komisji Lekarskiej z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie zdolności do służby, uznania funkcjonariusza zwolnionego ze służby za inwalidę lub uznania go za niezdolnego do samodzielnej egzystencji, jak również ustalenia związku inwalidztwa ze służbą postanawia odrzucić skargę.

Centralna Komisja Lekarska (CKL) podległa ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych, działając na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. o komisjach lekarskich podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 398 ze zm.; dalej ustawa o komisjach lekarskich) po rozpatrzeniu odwołania J. T. (skarżąca) od orzeczenia [...] Rejonowej Komisji Lekarskiej (RKL) z [...] listopada 2022 r., nr [...] , orzeczeniem z [...] maja 2023 r., nr [...], uchyliła orzeczenie RKL w części, wydając orzeczenie na podstawie dokumentacji orzeczniczo-lekarskiej RKL, dodatkowej konsultacji i badania własnego. Jak wynika z akt sprawy, orzeczenie RKL wydane zostało na podstawie analizy dokumentacji medycznej i skierowania z [...] września 2022 r. wystawionego przez Dyrektora ZER MSWiA, celem uznania funkcjonariusza, funkcjonariusza zwolnionego ze służby za inwalidę lub uznania go za niezdolnego do samodzielnej egzystencji, jak również ustalenia związku inwalidztwa ze służbą. CKL w uzasadnieniu orzeczenia wskazała między innymi, że w stosunku do funkcjonariuszy i byłych funkcjonariuszy tryb i forma orzekania o ewentualnym inwalidztwie jest nierozerwalnie związana i uzależniona od stwierdzenia niezdolności do służby. Nie ma możliwości stwierdzenia inwalidztwa bez określenia niezdolności do służby. W niniejszej sprawie, w oparciu o dostępną dokumentację medyczną, ustalono, że obecny stan zdrowia skarżącej nie sięga granic inwalidztwa. CKL stwierdziła, że uchylenie w części wynika ze zmiany treści rozpoznania i zmiany treści uzasadnienia, po zapoznaniu się z dodatkową dokumentacją przedstawioną przez skarżącą w trakcie badania. Skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego, wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. orzeczenie CKL z [...] maja 2023 r., zarzucając naruszenie art. 39 ust. 5 ustawy o komisjach lekarskich oraz przepisów postępowania, w postaci art. 7, 77 i 107 § 3 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 4 ustawy o komisjach lekarskich. Wniosła o uchylenie orzeczenia CKL i zwrot sprawy do ponownego rozpoznania. CKL w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie. Sąd zważył, co następuje. Skarga podlega odrzuceniu stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634; dalej p.p.s.a.) ze względu na brak właściwości sądu administracyjnego. Skarżąca w niniejszej sprawie przedmiotem kontroli uczyniła orzeczenie CKL z [...] maja 2023 r. Zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie sądowym (tak m.in. wyrok NSA o sygn. akt I OSK 1203/04), orzeczenia komisji lekarskich dotyczące osób, pełniących służbę w formacjach mundurowanych, dzielą się na dwie grupy. Pierwsza dotyczy rozstrzygnięć w zakresie przyjęcia funkcjonariusza do służby, przeniesienia na inne stanowisko służbowe czy zwolnienia ze służby. Akty takie są wiążące dla organów rozstrzygających w tych kwestiach. Orzeczenia te rozstrzygają istotę sprawy i podlegają kognicji sądów administracyjnych. Druga grupa obejmuje orzeczenia, gdzie stwierdzono istnienie określonego schorzenia i jego związek ze służbą, co ma stanowić niezbędną przesłankę do ustalenia praw odszkodowawczych, rentowych albo związanych z zaopatrzeniem emerytalnym. Orzeczenia te podlegają kontroli sprawowanej przez sądy powszechne w toku rozpoznawanych odwołań od decyzji organów w zakresie przyznania konkretnego świadczenia. Orzeczenia komisji lekarskich mają wówczas charakter rozstrzygnięcia wstępnego - stanowią jedną z przesłanek do wydania decyzji w danej sprawie. Orzecznictwo sądów administracyjnym jednoznacznie stoi na stanowisku, że do zakresu kognicji sądów administracyjnych nie należy rozpatrywanie skarg na orzeczenia komisji lekarskich stwierdzających związek choroby lub inwalidztwa ze służbą (uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 27 października 1999 r., sygn. akt III ZP 9/99, Państwo i Prawo 2000/5 s. 114, postanowienie siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 listopada 2000 r. sygn. akt OSA 1/100, ONSA 2001/2/47). Orzecznictwo sądów administracyjnym jednoznacznie stoi na stanowisku, że do zakresu kognicji sądów administracyjnych nie należy rozpatrywanie skarg na orzeczenia komisji lekarskich stwierdzających związek choroby lub inwalidztwa ze służbą - tak uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 27 października 1999 r. (sygn. akt III ZP 9/99, opubl. Państwo i Prawo 2000/5 str. 114), postanowienie siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 listopada 2000 r. (sygn. akt OSA 1/100, opubl. ONSA 2001/2/47). Zaskarżone w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie należy w części do grupy orzeczeń komisji lekarskich wymienionych jako druga. Dotyczy m.in. występowania u skarżącej schorzeń, inwalidztwa i jego w związku ze służbą, co jest istotne z perspektywy uprawnień emerytalnych czy rentowych. Orzeczenie w danym zakresie stanowi formę rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego i jako takie nie ma charakteru samodzielnego. Podlega ono następczej kontroli sprawowanej przez sądy powszechne, które - zgodnie z art. 177 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) - sprawują wymiar sprawiedliwości - z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów. Nie ma wątpliwości, że ten rodzaj rozstrzygnięć komisji lekarskich nie podlega kognicji sądów administracyjnych. O specyfice rozpoznawanej sprawy stanowi jednak to, że orzekając w sprawie komisje lekarskie obu instancji wypowiedział się również w przedmiocie zdolności skarżącej do służby. Jak już skazano, orzeczenia w danym zakresie generalnie należą do kognicji sądów administracyjnych, jednakże Sąd doszedł do przekonania, że reguła poddawania kontroli sądów orzeczeń w przedmiocie zdolności do służby, nie dotyczy rozpoznawanej sprawy. Sąd miał na względzie dwie przesłanki. Przede wszystkim orzeczenie w zakresie zdolności skarżącej do służby wobec jej aktualnej sytuacji - zwolnienia ze służby przed kilku laty (od 2021 roku) - nie kreuje w istocie po jej stronie nowej sytuacji prawnej w danym zakresie. Nie wyrażało bowiem woli ponownego podjęcia służby. Po wtóre kognicja sądów administracyjnych jest z kolei niewątpliwie ograniczona wyłącznie do kwestii zdolności do pełnienia służby, pomimo że w rozpatrywanym przypadku ocena w tym zakresie pozostaje w bezpośrednim związku z ewentualnym ustaleniem inwalidztwa skarżącej. Oznacza to, że gdyby nawet Sąd - po zbadaniu sprawy - uznał, że orzeczenie w zakresie oceny zdolności do służby jest wadliwe, mógłby wyeliminować rozstrzygnięcie organu administracji z obrotu jedynie w danym zakresie, zaś wyrok w tym przedmiocie nie byłby prawomocny. O ile orzeczenie w sprawie uprawomocniłoby się, organy wyspecjalizowane – komisja bądź komisje lekarskie (gdyby uchylono orzeczenia w obu instancjach) – byłyby obowiązane rozpoznawać ponownie sprawę tylko w kwestii zdolności skarżącej do służby. Jej wolą jest zaś w istocie poddanie merytorycznej ocenie, czy jest inwalidą i pozostaje to w związku ze służbą. Determinuje to bowiem jej uprawnienia do świadczeń. Wobec wskazanych uwarunkowań formalnoprawnych należy skonstatować, że także w przypadku jak rozpoznawany, sąd administracyjny nie jest właściwy do kontroli legalności orzeczenia komisji lekarskiej w zakresie zdolności do służby. Takie rozumienie regulacji determinuje wzgląd na zapewnienie realnych i skutecznych środków ochrony sądowej osobom, znajdującym się w sytuacji prawnej i faktycznej, jak skarżąca. Jednocześnie też – według powołanych wcześniej reguł konstytucyjnych – domniemywa się właściwość sądów powszechnych. Odrzucenie skargi nie ogranicza prawa skarżącej do ochrony uzasadnionych interesów. Wyrażone w zaskarżonym orzeczeniu stanowisko CKL (w tym co do zdolności do służby) nie będzie mieć charakteru bezwzględnie wiążącego dla sądów – może podlegać ocenie po zakończeniu postępowań w kwestii ustalenia praw skarżącej do doświadczeń, w myśl przepisów ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2022 r. poz. 1626 ze zm.). Merytoryczna kontrola orzeczenia komisji lekarskiej może mieć miejsce po wydaniu decyzji w zakresie zaopatrzenia rentowego lub emerytalnego skarżącej. Kompetencję do takiej kontroli – w razie wniesienia odwołania od stosownego orzeczenia – ma sąd pracy i ubezpieczeń społecznych. Obejmuje ona nie tylko treść decyzji, ustalającej istnienie lub nie uprawnień, ale również merytoryczne przesłanki jej wydania. Wywodząc, jak wyżej, Sąd podtrzymuje stanowisko wyrażone w prawomocnym postanowieniu o sygn. akt II SA/W 1308/22 (dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W związku z tym skarga podlega odrzuceniu. Orzeczenie, które nią objęto, nie podlega bowiem kontroli sądu administracyjnego. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.