II SA/Wa 1671/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), Sędzia WSA Danuta Kania, Sędzia WSA Joanna Kube, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 marca 2021 r. sprawy ze skargi A. J. reprezentowanego przez opiekuna E. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...], na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 53), odmówił przyznania A. J. reprezentowanemu przez opiekuna – E. B. renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wskazał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia wszystkich warunków określonych w art. 83 ust. 1 ustawy, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych warunków przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny osoby zmarłej. Organ wskazał, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że udokumentowano jedynie 7 lat, 10 miesięcy i 27 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych matki dziecka, która zmarła w wieku 35 lat. W 10-leciu przypadającym przed dniem śmierci matki dziecka, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym -udokumentowano tylko 2 lata, 1 miesiąc i 20 dni tych okresów. Prezesa ZUS stwierdził, że nie bez znaczenia pozostaje, że matka dziecka nie wykonywała zatrudnienia lub innej działalności objętej, ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. W ocenie organu w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec matki dziecka nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane żadne inne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Organ wskazał, że przez pojęcie szczególnych okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. Wskazał, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna. Prezes ZUS wskazał, że z dołączonej do wniosku dokumentacji rentowej wynika, że z tytułu umieszczenia małoletniego A. J. kubowskiego w rodzinie zastępczej, wnioskodawczyni otrzymuje pomoc pieniężną z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi A. J. reprezentowanego przez opiekuna – E. B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1. naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 107 § 3 k.p.a., które miało istotne znaczenie dla rozpoznania sprawy, poprzez niewystarczające wskazanie jakie fakty organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł i którym odmówił wiarygodności, 2. naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 7, art. 77 § 1 oraz art 80 k.p.a., które miało istotne znaczenie dla rozpoznania sprawy, poprzez nie przeprowadzenie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, braku zebrania materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, a nadto nie rozpoznanie całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności przez: a) przyjęcie, iż nie zaistniały po stronie zmarłej matki dziecka okoliczności nadzwyczajne przemawiające za przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku, pominięciem faktu, że zmarła ona w bardzo młodym wieku (35 lat), urodziła w bardzo młodym wieku dziecko, co miało wpływ na utrudnienia ze znalezieniem pracy i późniejszym wejściem na rynek pracy, a nadto pominięciem faktu, że pomimo tych okoliczności posiadała ona prawie 8 letni okres składkowy i nieskładkowy, b) przyjęcie, że sytuacja materialna małoletniego jest dobra, podczas gdy prawidłowa analiza powinna doprowadzić do odmiennych wniosków. W uzasadnieniu skargi podniesiono m.in., że nie sposób zgodzić się z rozstrzygnięciem organu, gdyż postępowanie administracyjne było obarczone licznymi wadami proceduralnymi, a w konsekwencji nie doszło do zgromadzenie wszelkich niezbędnych dowodów i wydania decyzji w oparciu o nie, a dowody zgromadzone w sprawie zostały zinterpretowane w sposób całkowicie dowolny. E. B. wskazała, że w przypadku jej córki zachodziły okoliczności szczególne. Podniosła, że zaszła ona w ciąże w bardzo młodym wieku. Oczywistym zaś jest, że jako bardzo młoda osoba, wchodząca dopiero w dorosłość, rozpoczynająca drogę zawodową, miała znacznie utrudnioną sytuację. Jako młoda osoba, bez doświadczenia zawodowego, samotnie wychowująca dziecko byłą osobą nieatrakcyjną na rynku pracy. Wskazała, że pracodawcy preferują osoby z doświadczeniem zawodowym i albo bezdzietne, albo z dorosłymi dziećmi, aby pracownik nie zaskakiwał ich nagłymi zwolnieniami. Wskazała, że posiadanie dziecka w młodym wieku czyni daną osobę nieatrakcyjną dla pracodawcy jeżeli jest to pracownik niedoświadczony i bez kwalifikacji. Podniosła, że sytuacja jej córki na rynku pracy była bardzo trudna od samego początku drogi zawodowej. Zdaniem strony jest to sytuacja szczególna. E. B. wskazała też, że udokumentowane 8 lat okresów składkowych i nieskładkowych stanowi znaczny okres. Wskazała, że córka przed śmiercią zamieszkiwała za granicą. Podła, że miała z nią utrudniony kontakt i nie wie, czy podejmowała tam jakąś aktywność zawodową, jakie były trudności na tamtejszym rynku pracy, a nadto czy nie miała jakichś schorzeń, które utrudniały podjęcie jej pracy. Wskazała, że nie dysponuje wiedzą na temat dokładnego stanu zdrowia córki przed śmiercią, zaś okoliczność ta może mieć znaczenie dla ustalenia prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Podniosła, że wydaje się, że w świetle k.p.a. to organ powinien takich ustaleń dokonać. Podała też, że A. J. ma 17 lat, uczęszcza do technikum pojazdów samochodowych i z uwagi na wiek nie może jeszcze podjąć zatrudnienia. Wskazała na sytuację materialną. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, reprezentowany przez radcę prawnego, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wskazał, że nie można zgodzić się z zarzutami zawartymi w skardze, gdyż w sprawie został zebrany materiał dowodowy w sposób wyczerpujący. Dokonano wnikliwej analizy i rozpoznano całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego. Pełnomocnik podniósł, że nie została przez skarżącą przedstawiona żadna dokumentacja podważająca ustalenia dokonane przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie podlegała uwzględnieniu. W ocenie Sądu, postępowanie przeprowadzone zostało przez organ zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku jest – w stanie faktycznym tej sprawy – prawidłowe. Zaskarżona decyzja Prezesa ZUS nie narusza ani prawa materialnego, ani prawa procesowego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. W sprawie niniejszej organ zasadnie stwierdził, iż nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły matce małoletniego dziecka nabycie uprawnień w trybie zwykłym. Ocena organu w tym zakresie jest prawidłowa. Organ nie naruszył przy tym przepisów postępowania administracyjnego, w tym wskazanych w skardze: art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Za szczególne okoliczności w sprawach z zakresu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uznaje się jakieś konkretne z darzenie lub trwały stan, które mogą powodować niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty, czyli wykluczać aktywność zawodową osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Sama trudna sytuacja materialna nie może stanowić wyłącznej przyczyny uzasadniającej przyznanie świadczenia. Świadczenie, o którym mowa w ww. przepisie nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione. Organ w uzasadnieniu decyzji wskazał, że matka dziecka nie wykonywała zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi w latach 2002-2006, 2010-2012, 2014-2019. Podniósł też, że w tych okresach nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane w postępowaniu administracyjnym żadne inne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem. Jednocześnie udokumentowano 7 lat, 10 miesięcy i 27 dni okresów składkowych i nieskładkowych, w tym w 10-leciu 2 lata, 1 miesiąc i 20 dni. Ustalenia te nie zostały podważone. Choć w skardze wskazano, że matka dziecka przed śmiercią mieszkała za granicą, to jednocześnie strona podniosła, że nie wie, czy jej córka podejmowała zatrudnienie za granicą i jaki był stan jej zdrowia. Z akt administracyjnych wynika, że organ podjął działania w celu ustalenia, czy wykazano okresy ubezpieczenia matki dziecka za granicą (wniosek ZUS o udostępnienie danych z Europejskiego Systemu Informacji Online [...] Ubezpieczenia Emerytalno-Rentowego (EOA)). Z ZUS Oddziału w O. Wydział Realizacji Umów Międzynarodowych w O. organ uzyskał odpowiedź wystosowaną e-mailem, że nie zarejestrowano [...] ustawowych okresów ubezpieczenia A. J., dlatego udzielenie informacji nie jest możliwe. Zasadnie organ stwierdził, że akta sprawy nie wskazują, aby w przerwach w zatrudnieniu i opłacaniu składek istniały przeciwwskazania ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiły kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Z akt sprawy nie wynikają żadne okoliczności, które można byłoby zakwalifikować jako szczególne w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, które nie pozwoliły na wypracowanie świadczenia w trybie zwykłym. Podnoszone w skardze okoliczności dotyczące młodego wieku, samotnego wychowywania dziecka, niedoświadczenia pracownika i braku kwalifikacji nie stanowią na gruncie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS okoliczności szczególnych. Jak wskazano w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 2176/13, za szczególne okoliczności w sprawach z zakresu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uznaje się jakieś konkretne zdarzenie lub trwały stan, które mogą powodować niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty, czyli wykluczać aktywność zawodową osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Strona nie przedstawiła żadnych informacji, czy dokumentów które pozwalałyby organowi na przyjęcie, że mogły istnieć obiektywne i niezależne od woli matki dziecka okoliczności, które uniemożliwiały wykonywanie zatrudnienia, czy innej działalności objętej ubezpieczeniami. W postępowaniu administracyjnym w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku strona obowiązana jest współdziałać z organem w zakresie gromadzenia dokumentacji niezbędnej do rozpatrzenia sprawy. Organ nie może domyślać się, co mogło być przyczyną niewypracowania świadczenia w trybie zwykłym. Wskazanie konkretnych okoliczności, faktów, zdarzeń należy do wnioskodawcy. Organ w przypadku wątpliwości co do podniesionych okoliczności podejmuje działania mające na celu pełne wyjaśnienie stanu faktycznego. Jednakże, gdy wnioskodawca żadnych faktów, zdarzeń nie wskazuje, nie przedstawia żadnych dokumentów, Prezesowi ZUS nie można zarzucić, że nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego. Ustalenia zasadnicze mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy organ poczynił. Powoływane w skardze okoliczności nie stanowią samoistnej podstawy do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Ocena dokonana przez organ w tej sprawie nie była dowolna i zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem C0VID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.), orzekł jak w wyroku. Sąd nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania, albowiem nie wykazano poniesionych kosztów. Na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. e ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżący nie miał obowiązku uiszczania kosztów sądowych.