II SA/Wa 1816/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Sędzia WSA Tomasz Szmydt, Asesor WSA Karolina Kisielewicz (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 marca 2021 r. sprawy ze skargi S. K. reprezentowanego przez przedstawicielkę ustawową B. K. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia specjalnego oddala skargę

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez S. K. decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. (nr [...]Prezes Rady Ministrów utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2020 r. (nr [...]o odmowie przyznania skarżącemu renty specjalnej. W uzasadnieniu organ przywołał treść przepisu art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 53) i wyjaśnił, że renta specjalna może być przyznana osobie posiadającej wybitne zasługi w jakiejś dziedzinie aktywności, np. na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej, sportowej, czy politycznej oraz w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Prezes Rady Ministrów podniósł, że B. K. - przedstawiciel ustawowa małoletniego wnioskodawcy, w toku postępowania w tej sprawie nie wykazała, że obecna sytuacja bytowa jej małoletniego dziecka czy zgon jego ojca, są wynikiem zdarzeń losowych o nadzwyczajnym charakterze w rozumieniu art. 82 powołanej ustawy oraz wskazał, że w pismach kierowanych do organu podała, że nie jest w stanie wskazać zasług zmarłego ojca dziecka, który prowadził "normalne" życie. Organ dodał, że trudna sytuacja bytowa osoby wnioskującej o przyznanie świadczenia specjalnego nie stanowi dostatecznej podstawy do uwzględniania wniosku. Świadczenie specjalne nie stanowi alternatywy dla sytuacji, w których organ rentowy odmówił przyznania emerytury lub renty. Świadczenie specjalne nie ma bowiem charakteru świadczenia socjalnego i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby uprawnionej, nawet w sytuacji, gdy te potrzeby są uzasadnione. W związku z tym okoliczność, że małoletniemu skarżącemu nie zostało przyznane prawo do renty rodzinnej po zmarłym ojcu (decyzja Prezesa ZUS z [...] grudnia 2017 r.) oraz prawo do tego świadczenia w drodze wyjątku (decyzja Prezesa ZUS z [...] października 2018 r., utrzymana w mocy decyzją tego organu z [...] stycznia 2019 r.) nie może prowadzić do uwzględnienia jego wniosku o przyznanie renty specjalnej na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Również fakt samotnego wychowywania dziecka przez B. K. i pozostałe wskazane przez nią okoliczności, w tym konieczność spłaty kredytu czy innych wierzytelności, chęć zapewnienia dziecku możliwie najlepszych warunków egzystencji nie stanowią takich okoliczności. S. K. działając przez przedstawiciela ustawowego B. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na tę ostateczną decyzję Prezesa Rady Ministrów z [...] czerwca 2020 r., w której zarzucił, że została wydana z naruszeniem art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 w zw. z art. 77 i art. 81 k.p.a. i wniósł o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji z [...] kwietnia 2020 r. Zdaniem skarżącego Prezes Rady Ministrów nie podjął dostatecznych czynności w celu ustalenia okoliczności faktycznych sprawy i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, nie wziął pod uwagę słusznego interesu strony i w ten sposób naruszył zasadę zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 k.p.a.). Skarżący dodał, że orzecznictwo sądowe "szczególnie uzasadniony przypadek" o którym mowa w art. 82 ust.1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych łączy nie tylko ze szczególnymi osiągnieciami wnioskującego w określonej dziedzinie, ale także ze zdarzeniami losowymi. Prezes Rady Ministrów w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: : Skarga jest nieuzasadniona. Według art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Prezes Rady Ministrów, w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w tej ustawie. Powołany przepis nie zawiera żadnych wskazówek co do treści przesłanki, niemniej przyjmuje się, że jego ratio legis to przede wszystkim stworzenie możliwości uhonorowania osób zasłużonych dla społeczeństwa. Takie rozumienie przez judykaturę nieostrego pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku" podzielił Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 17 października 2006 r., w sprawie o sygn. P 38/05 (OTK-A 2006/9/123) stwierdzając, że art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest zgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 67 ust. 1 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że chodzi tu o uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne, indywidualne, także w znaczeniu "niepowtarzalne" zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności. Należy dodać, że art. 82 ust. 1 ustawy nie odwołuje się do zasług beneficjenta, co wskazuje, że Prezes Rady Ministrów może przyznać świadczenie nie tylko osobom szczególnie zasłużonym, lecz także innym, których sytuacja może zostać zakwalifikowana jako szczególnie uzasadniony przypadek, przy czym nie chodzi tu o szczególnie trudną sytuacją materialną, w jakiej dana osoba się znalazła. Kompetencje przyznane Prezesowi Rady Ministrów w art. 82 ustawy emerytalnej nie plasują tego urzędu jako szczególnej instytucji pomocy społecznej. Zadaniem Prezesa Rady Ministrów nie jest udzielanie wsparcia osobom ciężko poszkodowanym przez los, tym bardziej że nie dysponuje on odpowiednimi instrumentami oceny sytuacji faktycznej. Jako szczególnie uzasadniony przypadek, zasługujący na ingerencję Prezesa Rady Ministrów należałoby rozumieć sytuacje życiowe obywateli, które nie mogą zostać rozwiązane przy zastosowaniu obowiązujących przepisów, z powodu braku odpowiedniej regulacji albo ze względu na osobę beneficjenta, którego sytuacja życiowa znacznie odbiega od jego zasług dla społeczeństwa (por. Jędrasik-Jankowska Inetta, Komentarz do art. 82 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, [w:] Prawo do emerytury z ubezpieczenia i zabezpieczenia społecznego. Komentarz do ustaw z orzecznictwem, wyd. II, WKP 2019). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 września 2015 r. sygn.. akt I OSK 1085/15 (LEX 1985717) stwierdził, że wykładnia językowa i celowościowa art. 82 ust. 1 ustawy prowadzi do wniosku, że jest to unormowanie o charakterze wyjątkowym, mające za zadanie polepszenie sytuacji materialnej osób, których szczególne zasługi dla życia społecznego uzasadniają odstępstwo od ogólnie przyjętych zasad przyznawania tego rodzaju świadczeń. Osoba, której to świadczenie może zostać przyznane, musi znacznie różnić się od innych osób w znaczeniu pozytywnym. Celu ustanowienia emerytury lub renty przyznawanej przez Prezesa Rady Ministrów należy szukać w sferze uhonorowania osób szczególnie zasłużonych, wybitnych. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 sierpnia 2007 r., sygn. akt I OSK 7/07 (LEX nr 447264) podkreślił natomiast, że niedookreślone pojęcie szczególnie uzasadnionych przypadków bez wskazania jakichkolwiek kryteriów i przesłanek oznacza, że ustawodawca pozostawił Prezesowi Rady Ministrów ocenę, czy sytuacja osoby ubiegającej się o świadczenie specjalne nosi znamiona szczególnie uzasadnionego przypadku, przy czym celem przepisu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne indywidualne zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności. Z kolei w wyroku z dnia 12 grudnia 2008 r., sygn. akt I OSK 396/08 (LEX nr 518217) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że świadczenie o którym mowa w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie ma charakteru socjalnego, gdyż wtedy zatraciłoby wyjątkowy charakter przyznania i stałoby się świadczeniem o charakterze powszechnym. Zdaniem Sądu, organ prawidłowo przyjął, że B. K. nie wskazała i nie udokumentowała żadnych zasług i osiągnięć zmarłego ojca skarżącego, które mogłyby stanowić podstawę do przyznania wnioskowanego świadczenia, a także nie wykazała zaistnienia nadzwyczajnych, szczególnych zdarzeń losowych, które mogłyby stanowić o zaistnieniu szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 82 ust. 1 powołanej ustawy. Z tego co już powiedziano wynika, że sama w sobie trudna sytuacja materialna wnioskodawcy nie jest dostatecznym powodem do przyznania świadczenia specjalnego. Świadczenie specjalne nie może zastępować świadczeń o charakterze socjalnym, które są udzielane z tytułu trudnej sytuacji zdrowotnej lub materialnej. Poprawie egzystencji bytowej służą inne świadczenia, przede wszystkim te, które finansowane są ze środków pomocy społecznej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 894/06 (LEX nr 320823). Należy dodać, że decyzja w sprawie przyznania świadczenia specjalnego jest wydawana w ramach uznania administracyjnego co oznacza, że organ ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia w określonym stanie faktycznym. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze przepisem prawa, a ramy uznania określają normy kompetencyjne, przepisy o postępowaniu administracyjnym i przepisy prawa materialnego. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Sąd administracyjny kontrolując decyzję uznaniową jest obowiązany zbadać, czy nie nosi ona cech dowolności, a więc czy jej wydanie było dopuszczalne w świetle prawa, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz czy dostatecznie uzasadnił rozstrzygnięcie i należycie rozważył interes społeczny i słuszny interes obywatela. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie jest dowolna, przekraczająca granice uznania administracyjnego. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie podzielił argumentów zawartych w złożonej skardze i stwierdził, że Prezes Rady Ministrów w sposób prawidłowy zebrał i ocenił okoliczności sprawy mające znaczenie dla rozstrzygnięcia oraz dokonał prawidłowej wykładni art. 82 ust.1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) orzekł, jak w wyroku.