II SA/Wa 1665/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Danuta Kania, Asesor WSA Lucyna Staniszewska (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi Z. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę

I. Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ,,Prezes ZUS’’, ,,Organ’’) z dnia [...] czerwca 2023 r. nr: [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku dla Z. T. (dalej: ,,skarżący’’) na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504 z późn. zm.). II. Stan faktyczny i prawny sprawy przedstawia się następująco: 1. Skarżący wnioskiem z dnia [...] grudnia 2021 r. zwrócił się do Prezesa ZUS o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, ponieważ nie uzyskał w ostatnim dziesięcioleciu pięciu lat pracy. Skarżącemu zabrakło około 1 roku podlegania oskładkowaniu. Jak wskazał w podaniu wynika to z tego, że skarżący po 1990 r. nie był ubezpieczony, ponieważ pracodawcy nie kwapili się do jego ubezpieczenia, jednakże w okresie komunizmu przepracował około 20 lat. 2. Po rozpatrzeniu wniosku skarżącego z dnia [...] grudnia 2021 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku decyzją z dnia [...] czerwca 2023 r. na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 504 ze zm.) Prezes ZUS odmówił przyznania skarżącemu renty w drodze wyjątku. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Jak wynika z powyższego przepisu przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: 1) wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2) nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, 3) nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4) nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Jednocześnie Organ nadmienił, że warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że skarżący pobiera emeryturę z Polski oraz rentę z [...], zatem nie spełnia przesłanki braku prawa do uzyskania świadczenia ustawowego. W związku z powyższym Prezes ZUS nie znalazł podstaw do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy na podstawie art. 83 w/w ustawy. Ta okoliczność miała wpływ na wydanie decyzji odmownej. III. 1. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie dnia 18 lipca 2023 r. wywiódł Z. T. niezadowolony z decyzji Prezesa ZUS. W piśmie wskazał, że zwraca się do Sądu o przyznanie mu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Decyzja Organu zapadła bowiem po uzyskaniu przez skarżącego emerytury chociaż wniosek złożył kiedy jeszcze świadczenie nie zostało mu przyznane. W ocenie skarżącego gdyby organ nie spóźnił się z wydaniem decyzji ten nie uzyskałaby prawa do świadczenia emerytalnego. 2. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie w całości podkreślając zasadność decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] czerwca 2023 r. (znak:[...]). W odpowiedzi na skargę zawarto wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634). Organ ustosunkował się do argumentów skargi podkreślając, że organ dokonał prawidłowej wykładni art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej oraz dostatecznie i w pełni wyjaśnił stan faktyczny sprawy. Materiał dowodowy został zebrany w sposób wyczerpujący. Z pisma z dnia [...] czerwca 2023 r. Oddziału ZUS w S. - Wydziału Realizacji Umów Międzynarodowych w S. wynika, że postępowanie międzynarodowe z [...] instytucją zakończyło się [...] sierpnia 2022 r. przyznaniem prawa do [...] renty z tytułu niezdolności do pracy skarżącego od [...] stycznia 2020 r., a ponadto Skarżący uzyskał prawo do polskiej emerytury od [...] kwietnia 2022 r. (k. 5 akt ZUS). Przepisy wyżej powołanej ustawy emerytalnej nie przewidują zbiegu tego świadczenia ze świadczeniami ustawowymi przyznawanymi przez organy emerytalno-rentowe (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 04 lipca 2001 r., sygnatura II SA/Wa 388/01, dostępny w LEX nr 55032; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2017 r. sygn. akt: II SA/Wa 1908/16, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). IV. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Na wstępie należy wskazać, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. - Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 . – zwaną dalej ,,p.p.s.a."). Zgodnie z przywołanym art. 119 pkt 2 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Taki wniosek złożył Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę a skarżący wyraził na to zgodę w piśmie z dnia [...] września 2023 r. Zgodnie z art. 120 p.p.s.a., w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. 2. Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. - Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (oraz odpowiednio na postanowienia). Podkreślenia wymaga, że Sąd nie zasądza świadczeń, lecz rozpatruje skargi na działania administracji publicznej określone w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. Sąd zwraca uwagę już na wstępie, że – w przeciwieństwie do sądu powszechnego - nie ma uprawnień do zasądzania określonych świadczeń. Powyższa kontrola dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonego aktu administracyjnego, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. W wyniku takiej kontroli decyzja (postanowienie) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Sprawując kontrolę w oparciu o powołane kryterium zgodności z prawem sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy administracyjnej, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania ocenianej decyzji, nie uwzględniając okoliczności, które zaistniały w okresie późniejszym. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. (Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. (który w nin. sprawie nie ma zastosowania). 3. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów, należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. 4. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1251), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Powyższy przepis stanowi regulację szczególną, umożliwiającą uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym, przewidzianych wskazaną wyżej ustawą. 5. Należy w pełni zgodzić się z Prezesem ZUS, że w przypadku pobierania emerytury na warunkach ustawowych nie można otrzymywać jednocześnie świadczenia w drodze wyjątku. Skarżący pobiera świadczenie rentowe z tytułu niezdolności do pracy z [...] instytucji zaopatrzenia emerytalno-rentowego co wynika z pisma z dnia [...] czerwca 2023 r. począwszy od [...] stycznia 2020 r., a ponadto Skarżący uzyskał prawo do polskiej emerytury od [...] kwietnia 2022 r. (k. 5 akt ZUS). Świadczenie w drodze wyjątku jest przewidziane, tylko dla osób, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Podkreślić należy, że świadczenie w drodze wyjątku nie jest dodatkiem należnym ze względu na "niepełnosprawność" osoby już pobierającej świadczenie emerytalne i nie może być przyznane w zbiegu z żadnym świadczeniem ustawowym. Stopień niezdolności do pracy bądź orzeczona niezdolność do samodzielnej egzystencji mogą ewentualnie uprawniać do świadczeń pielęgnacyjnych, ale w żadnym razie nie uzasadniają przyznania obok już pobieranej emerytury dodatkowo także renty. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że skarżący jest uprawniona do emerytury w trybie zwykłym co podkreślił w skardze i wynika z akt sprawy. Nie zasługuje na aprobatę zarzut skarżącego związany z przewlekłym rozpoznaniem sprawy o świadczenie w drodze wyjątku co doprowadziło do wydania decyzji odmowne już po uzyskaniu przez niego prawa do emerytury. Sąd dostrzega, że skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku [...] grudnia 2021 r. a Prezes ZUS wydał decyzję odmowną w dniu [...] czerwca 2023 r. a zatem po upływie 18 miesięcy od zainicjowania postępowania. Zwrócić należy uwagę, że przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ,,Prezes ZUS’’, ,,Organ’’) z dnia [...] czerwca 2023 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku dla Z. T., a nie bezczynność Prezesa ZUS w sprawie zainicjowanej wnioskiem z dnia [...] grudnia 2021 r. Z tego względu Sąd nie miał podstaw do tego aby rozstrzygać kwestię ewentualnej bezczynności organu oraz jej charakteru w oparciu o art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a p.p.s.a. Skarżący był uprawniony do wniesienia skargi na bezczynność w toku postępowania administracyjnego, czego nie uczynił. Organ orzeka w sprawie, czyli uwzględnia stan prawny i faktyczny istniejący w chwili wydawania decyzji a w momencie orzekania skarżący posiadał ustalone prawo do świadczeń emerytalnego i rentowego, czego nie kwestionuje. Z tego powodu wnioskowane świadczenie w drodze wyjątku nie mogło zostać mu przyznane, ponieważ art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stanowi, jako jedną z przesłanek, iż ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty może zostać przyznane świadczenie w drodze wyjątku. Takie świadczenie jest skierowane tylko dla osób, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. 6. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.