Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

II SA/Wa 1554/24

II SA/Wa 1554/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2025-03-19

Wynik

Uchylono decyzję I i II instancji

Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia
19 marca 2025
Prawomocne
tak

Treść rozstrzygnięcia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), Sędzia WSA Iwona Maciejuk, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 marca 2025 r. sprawy ze skargi A.B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...]

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS", "organ") z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr [....] w przedmiocie odmowy przyznania A. B. (dalej: "Skarżąca") renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia [...] marca 2024 r. Skarżąca zwróciła się do Prezesa ZUS o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku "w związku z orzeczeniem wydanym przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w dniu 13 lutego 2024 r. w sprawie III OSK 228/23". Wskazała, że z treści uzasadnienia ww. wyroku wynika, iż spełnia ona kryteria do ubiegania się o rentę w drodze wyjątku. Podniosła, że o ile na dzień wydania decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] marca 2022 r. posiadała ona niezbędne środki utrzymania, to po dacie wydania ww. decyzji doszło do zmiany jej sytuacji materialnej, co wskazywała już na etapie postępowania sądowego. Mianowicie, na skutek śmierci ojca rodzina utraciła dochód z tytułu otrzymywanego przez niego świadczenia emerytalnego. Skarżąca wskazała, że aktualnie prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe. Pozostaje na wyłącznym utrzymaniu matki. Sama nie uzyskuje żadnych dochodów, nie otrzymuje też żadnego wsparcia instytucjonalnego. Matka Skarżącej, poza świadczeniem emerytalnym w wysokości 2371,54 zł brutto, nie uzyskuje żadnych innych dochodów. Dochód na osobę w rodzinie wynosi 1.079,05 zł. Matka opłaca za Skarżącą dobrowolnie składkę zdrowotną w wysokości ok. 700,00 zł. Pozostała kwota nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W wyniku rozpatrzenia wniosku, decyzją z dnia [...] czerwca 2024 r. znak: [...] Prezes ZUS, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1251 ze zm.) dalej: "ustawa o emeryturach i rentach z FUS", odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując w uzasadnieniu, że w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia. Pismem z dnia 1 lipca 2024 r. Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy przedstawiając argumentację zbieżną z argumentacją zawartą we wniosku z dnia [...] marca 2024 r. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr [...] Prezes ZUS, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572) dalej: "k.p.a.", utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ powołał art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wskazał, że przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy na podstawie ww. przepisu jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności; nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Organ podkreślił, że warunki określone w ww. przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Powołując się na dokumentację znajdującą się w aktach rentowych organ stwierdził, że na przestrzeni 45 lat życia Skarżąca udokumentowała jedynie 3 lata, 10 miesięcy i 25 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych, w tym 3 lata, 5 miesięcy i 18 dni okresów składkowych oraz 5 miesięcy, 7 dni okresów nieskładkowych. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Ponadto ustalono, że w okresach od dnia [...] stycznia 2001 r. do dnia [...] sierpnia 2008 r., od dnia [...] czerwca 2013 r. do dnia [...] września 2014 r., tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy, wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez Skarżącą pracy podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W ocenie Prezesa ZUS, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia spowodowanych stanem zdrowia, bowiem w ww. przerwach wobec Skarżącej nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została ustalona u Skarżącej dopiero od dnia [...] września 2014 r. a zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia. Nie zostały również udokumentowane inne zdarzenia zewnętrzne, niezależne od woli Skarżącej, których nie można było przewidzieć i którym nie można było zapobiec. Istniejąca od dnia [...] listopada 2002 r. częściowa niezdolność do pracy mogła ograniczać, ale nie uniemożliwiała świadczenia pracy. Końcowo organ wskazał, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty w drodze wyjątku podlegała również sytuacja materialna, jednakże nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Wnioskowane świadczenie nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Pismem z dnia [...] sierpnia 2024 r. Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] sierpnia 2024 r. zarzucając: 1) naruszenie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez błędną subsumpcję tegoż przepisu do zastanego stanu sprawy i uznanie, że Skarżąca nie spełniła łącznie warunków uzyskania renty w drodze wyjątku, choć w rzeczywistości spełnia wszystkie kryteria, tj. była ubezpieczona, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności związanych ze stałą niezdolnością do pracy, nie może podjąć pracy, nie ma niezbędnych środków utrzymania, 2) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia sprowadzający się do uznania, że Skarżąca nie predestynuje do pozyskania świadczenia rentowego w drodze wyjątku ponieważ mogła pracować, ma wystarczające środki na utrzymanie, podczas gdy w rzeczywistości nie mogła świadczyć pracy, zaś środkami na utrzymanie nie dysponuje w związku z leczeniem się matki a także w związku z tym, że matka Skarżącej opłaca za nią składkę zdrowotną naliczaną od przeciętnego wynagrodzenia. Uwzględniając powyższe Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, a także o załączenie i zbadanie akt postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2024 r. sygn. akt III OSK 228/23. W uzasadnieniu skargi Skarżąca podniosła argumenty zbieżne z argumentacją zawartą we wniosku z dnia [...] marca 2024 r. Wskazała nadto, że orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] ustalono, że jest całkowicie niezdolna do pracy w okresie od dnia [...] września 2014 r. do dnia [...] grudnia 2025 r. oraz że była częściowo niezdolna do pracy w okresie od dnia [...] listopada 2002 r. do dnia [...] sierpnia 2014 r. Podniosła, że po ukończeniu szkoły średniej nie przystąpiła do egzaminu dojrzałości. Uczyniła to 2 lata później, jednak egzaminu nie zdała. W 2000 r., w wieku 21 lat, podjęła pracę w szwalni, gdzie pracowała przez 3 miesiące. Umowy nie przedłużono z powodu jej stanu zdrowia. Od 2002 r. Skarżąca rozpoczęła leczenie w poradni psychiatrycznej w S., co uniemożliwiało jej podjęcie pracy zarobkowej. Brak było zakładów pracy chronionych, w których mogłaby podjąć zatrudnienie, zaś pracodawcy - co do zasady - boją się zatrudniać osoby leczące się psychiatrycznie. Skarżąca zaznaczyła, że będąc częściowo niezdolną do pracy wypracowała 3 lata, 10 miesięcy i 25 dni łącznych okresów składkowych, w tym 5 miesięcy i 7 dni okresów nieskładkowych. Po ostatnim długotrwałym leczeniu w szpitalu psychiatrycznym w W. została wykreślona z urzędu pracy gdzie miała opłacaną składkę zdrowotną. Od maja 2021 r. składkę tę zmuszona jest opłacać jej matka ze swojej emerytury. Dalej Skarżąca wskazała, że ma 45 lat, od 22 lat choruje i cierpi na [...] oraz nadciśnienie tętnicze. Nie spełnia warunków do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie z powodu szczególnych okoliczności. Nie ma środków utrzymania, nie pobiera świadczeń socjalnych. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprawa została rozpoznana na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024r. poz. 935 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.". Przepis ten stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie natomiast z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie Prezes ZUS wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a strona skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2492 ze zm.), dalej: "p.u.s.a." oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2). Rozpatrując skargę wedle powyższych kryteriów Sąd stwierdził, że zasługuje ona na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018, poz. 1270 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru roszczeniowego, jest finansowane z budżetu państwa, a jego przyznanie następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego. Możliwość orzekania według uznania administracyjnego nie oznacza pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej swobody w tym zakresie. Z przepisu art. 83 ust. 1 ww. ustawy wynikają przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego, przy czym dopiero łączne spełnienie wszystkich przesłanek może stanowić podstawę przyznania przedmiotowego świadczenia. Zgodnie z art. 124 ww. ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w postępowaniach w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku Prezes ZUS ma obowiązek stosować przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Zatem podejmując decyzję organ jest związany rygorami procedury administracyjnej w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Oznacza to, że podstawowym obowiązkiem organu jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. W tym celu organ powinien respektować podstawowe zasady postępowania administracyjnego, tj. zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) oraz zasadę zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.), a w związku z tym winien wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz starannie uzasadnić podjęte rozstrzygnięcie - zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Podkreślić należy, że uzasadnienie decyzji wydanej w oparciu o uznanie administracyjne, ma istotne znaczenie z punktu widzenia zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zasada ta stanowi, iż organy administracji publicznej powinny wyjaśnić stronom przesłanki faktyczne i prawne jakimi kierują się przy załatwianiu indywidualnej sprawy administracyjnej. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie Prezes ZUS uchybił wskazanym powyżej obowiązkom procesowym, bowiem nie rozpatrzył w sposób pełny i wnikliwy zgromadzonego materiału dowodowego w świetle art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zaskarżona decyzja została więc wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., bez należytego rozważenia okoliczności faktycznych mogących mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie jest kwestią sporną, że Skarżąca jest osobą ubezpieczoną w rozumieniu art. 83 ust. 1 ww. ustawy i ze względu na całkowitą niezdolność do pracy (ustaloną od dnia 1 września 2014 r.) nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Nie posiada również niezbędnych środków utrzymania, bowiem na jedną osobę w rodzinie przypada miesięcznie kwota 1329,49 zł brutto, a więc niższa od wysokości najniższej emerytury i renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, której wysokość w dacie orzekania przez organ wynosiła 1780,96 zł brutto (zgodnie z Komunikatem Prezesa ZUS z dnia 14 lutego 2024 r. w sprawie kwoty najniższej emerytury i renty (...); M.P. poz. 133). Zatem ustalenia i oceny organu wymagało to, czy powodem, dla którego Skarżąca nie nabyła świadczenia w zwykłym trybie nie były "szczególne okoliczności" w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Na potrzeby stosowania ww. przepisu za "szczególną okoliczność" uznaje się zdarzenie bądź trwały stan, które ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych, przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli danej osoby. Co istotne, pojęcie "szczególnych okoliczności" jest klauzulą generalną, której stosowanie ma charakter ocenny i indywidualny. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe w przypadku, gdy ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od niego okoliczności, nie spełnia wymagań do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym i z tego powodu przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym jest zasadne. Konieczne jest zatem wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności (por. wyrok NSA z dnia 21 lipca 2023 r., sygn. III OSK 1831/22; CBOSA). Jak wynika z akt sprawy Skarżąca od dnia [...] września 2014 r. jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Całkowita niezdolność do pracy Skarżącej powstała, gdy miała 35 lat. W okresie wcześniejszym, tj. od dnia [...] listopada 2002 r. do dnia [...] sierpnia 2014 r., Skarżąca była częściowo niezdolna do pracy - częściowa niezdolność do pracy Skarżącej powstała, gdy miała 23 lata. Do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy Skarżąca udokumentowała 3 lata, 5 miesięcy i 18 dni okresów składkowych i 5 miesięcy, 7 dni okresów nieskładkowych. Z akt sprawy wynika, że Skarżąca do czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy podejmowała zatrudnienie - pracowała przez 3 miesiące, w okresie od dnia [...] października 2000 r. do dnia [...] grudnia 2000 r. Skarżąca pracowała również przez ponad dwa lata w okresie częściowej niezdolności do pracy, tj. od dnia [...] listopada 2009 r. do dnia [...] grudnia 2011 r. i od dnia [...] grudnia 2011 r. do dnia [...] czerwca 2020 r. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 lutego 2024 r. sygn. akt 228/23, który zapadł w sprawie z wniosku Skarżącej o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku z dnia 10 maja 2021 r., "(...) w kontekście powołanych faktów (powyżej przedstawionych - uwaga tut. Sądu) trzeba wyeksponować, że w sprawie o świadczenie w drodze wyjątku stan całkowitej niezdolności do pracy ustawodawca połączył z przesłanką niemożności podjęcia pracy lub innej działalności, którą ocenia się na dzień wydania decyzji. Przesłanka "braku spełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty z powodu szczególnych okoliczności" nie została skorelowana z niezdolnością do pracy. Niewątpliwie całkowita niezdolność do pracy wyłącza zatrudnienie i przez to możliwość kumulowania okresów składkowych i nieskładkowych niezbędnych do uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie "zwykłym". Przedmiotowy wniosek nie upoważnia jednak do stawiania tezy z przeciwieństwa (a contrario), że brak orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy oznacza, iż niespełnienie warunków do uzyskania tego świadczenia nie wynika ze szczególnych okoliczności. Wystąpienie szczególnych okoliczności może mieć różne podłoże przyczynowe, niekoniecznie umocowane w niezdolności do pracy. Rzeczą organu jest ad casum poczynić w tym zakresie stosowne ustalenia oraz sformułować na ich podstawie adekwatne oceny prawne". NSA podkreślił nadto, że "organy administracyjne są związane treścią orzeczenia lekarskiego, ale tylko co do faktu i charakteru niezdolności do pracy, natomiast datą jej powstania - tylko w sprawach, w których ta kwestia należy do ustawowych przesłanek, np. przyznania renty w trybie zwykłym, wówczas bowiem niezdolność do pracy i data jej powstania wpływają na uzyskanie określonego uprawnienia. Wobec tego trudno przyjąć pełne związanie datą powstania niezdolności do pracy w sprawach o świadczenie nadzwyczajne. W tych sprawach data powstania niezdolności do pracy nie mieści się wśród ustawowych przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Możliwość jej wcześniejszego powstania może być jednym z czynników skutkujących niemożnością wypracowania renty zwykłej z powodu niemożności zatrudnienia. Trzeba też zważyć, że data powstania niezdolności do pracy to kwestia natury medycznej, podczas gdy w niniejszej sprawie chodzi o analizę przesłanek prawnych - tak NSA w wyroku z dnia 17 stycznia 2013 r., sygn. I OSK 2701/12". Dalej NSA wskazał, iż "w sprawie istotna pozostaje (...) okoliczność, że Skarżąca od 2002 r. leczy się na [...]. Doświadczenie życiowe uczy, że objawy tej choroby nie czynią z danej osoby pełnowartościowego pracownika, co wyklucza normalne jego zatrudnienie. Na ten aspekt zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 maja 2011 r., sygn. I OSK 167/11, dostrzegając skutki zdrowotne w zakresie możliwości (całkowitej bądź częściowej) zatrudnienia osoby, która nie legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do pracy. Jak trafnie wywiódł NSA w powołanym wyroku szczególne okoliczności to nie tylko zdarzenia o charakterze siły wyższej, ale wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy, pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców; również i takie, kiedy osoba nie jest zdolna pod względem zdrowotnym do świadczenia pracy, choć nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, ale jej stan zdrowia w poszukiwaniu pracy stawia ją na pozycji dużo gorszej, niż osobę zdrową. W tej sytuacji "szczególną okolicznością", o której mowa w powołanym przepisie będzie nie tylko całkowita niezdolność do pracy osoby ubiegającej się o świadczenie. Wykładnia pojęcia "szczególnych okoliczności" w konkretnej sprawie wymaga zatem uwzględnienia wszelkich aspektów jej stanu faktycznego. [...] jest niewątpliwe chorobą mogącą mieć zmienną dynamikę przebiegu pod względem nasilenia objawów, które niejednokrotnie wykluczają chorego z normalnego funkcjonowania w społeczeństwie. Osoba chora na [...] z pewnością może być całkowicie wykluczona z rynku pracy, bądź mieć poważne ograniczenia w możliwości podjęcia zatrudnienia - na charakter [...] w kontekście "szczególnych okoliczności" w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS zwrócił uwagę NSA w wyrokach: z dnia 25 stycznia 2006 r., sygn. I OSK 1139/05; z dnia 25 stycznia 2006 r., sygn. I OSK 1145/05; z dnia 5 stycznia 2017 r., sygn. I OSK 1088/16. Jest bezsporne, że Skarżąca od 2002 r. pozostaje w stałym leczeniu. Fakt podjęcia przez nią zatrudnienia w okresie częściowej niezdolności do pracy przez okres ponad 2 lat nie przesądza o tym, że w pozostałym okresie również mogła pracować. W toku całego postępowania Skarżąca konsekwentnie podkreślała, że z uwagi na chorobę nie jest w stanie skutecznie ubiegać się o zatrudnienie już od 2002 r. Organ tych twierdzeń nie podważył i nie wyjaśnił w uzasadnieniu decyzji, jaki wpływ na brak zatrudnienia we wskazanych okresach miał stan zdrowia Skarżącej". Rozważań i wyjaśnień w tym zakresie organ nie przedstawił ani w zaskarżonej decyzji, ani w decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] czerwca 2024 r., pomimo tego, że Skarżąca podkreślała, iż od 20 lat choruje na [...], zaś od 10 lat jest całkowicie niezdolna do pracy. Nadto Skarżąca wielokrotnie zwracała uwagę na pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w ww. wyroku z dnia 13 lutego 2024 r., który organ w istocie całkowicie pominął, a który ma przesądzające znaczenie w zakresie wykładni przesłanki "szczególnych okoliczności" w okolicznościach sprawy Skarżącej, w szczególności dotyczących jej stanu zdrowia, które w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie uległy zmianie. Zmianie uległa jedynie sytuacja materialna Skarżącej w ten sposób, iż w dniu rozstrzygania przez organ nie posiadała ona niezbędnych środków utrzymania. Błędna wykładnia ww. przesłanki szczególnych okoliczności z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz zaniechanie rozważenia i wyjaśnienia jaki wpływ na brak zatrudnienia przed dniem 1 września 2014 r. miał stan zdrowia Skarżącej, skutkujące naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., prowadziło do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] czerwca 2024 r. Rozpatrując sprawę ponownie organ uwzględni przedstawioną ocenę prawną. W razie potrzeby uzupełni zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a następnie podda go wnikliwej analizie i ocenie w kontekście przesłanki "szczególnych okoliczności" w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, z powodu których Skarżąca nie wypracowała wymaganego ustawowo stażu ubezpieczeniowego. Organ uwzględni przy tym pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku z dnia 13 lutego 2024 r. sygn. akt III OSK 228/23. Rozważy, czy powstanie całkowitej niezdolności do pracy Skarżącej z dniem 1 września 2014 r. nie wykluczało, że w okresie wcześniejszym, z uwagi na chorobę, również nie była ona zdolna do podjęcia zatrudnienia. Końcowo, mając na względzie wnioski skargi Sąd zauważa, że w przesłanych do Sądu aktach administracyjnych sprawy znajdowały się akta postępowania administracyjnego z wniosku Skarżącej z dnia 10 maja 2021 r. oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 700/22 i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2024 r. sygn. akt III OSK 228/23, które to akta Sąd uwzględnił rozpoznając skargę na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] sierpnia 2024 r. Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Informacje o sprawie

Data wpływu
24 września 2024
Symbol z opisem
650 Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Sędziowie
Andrzej Góraj /przewodniczący/ Danuta Kania /sprawozdawca/ Iwona Maciejuk

Powołane przepisy

Inne orzeczenia w tej sprawie

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny