II SA/Wa 1497/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Iwona Malicka po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2017 r. w Warszawie na posiedzeniu niejawnym wniosku R. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi R. J. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności rozkazu personalnego postanawia: 1. odmówić przyznania R. J. prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, 2. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2017 r. oddalił skargę R. J. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności rozkazu personalnego. Skarżący po otrzymaniu odpisu nieprawomocnego wyroku wraz z uzasadnieniem wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. We wniosku podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz ze studiującymi dziećmi. Wskazał, że na dochód rodziny składa się jego emerytura w wysokości 3.013,75 zł oraz dodatek pielęgnacyjny dla córki w wysokości 154 zł. Oświadczył, że posiada ½ domu o wielkości 94 m2, 3.200 zł oszczędności oraz samochód osobowy marki [...] z 2001 r. Do stałych kosztów utrzymania zaliczył koszty utrzymania dzieci na studiach - 1.600 zł miesięcznie, raty zaciągniętego kredytu - 404 zł, opłaty za telefon i internet - 150 zł, zakup lekarstw - 150 zł, uiszczenie składki zdrowotnej w wysokości 295 zł miesięcznie. Nadto wskazał, że podatek od nieruchomości wynosi 600 zł rocznie, opłaty za OC - 800 zł rocznie, za energię elektryczną - 1.600 zł rocznie, za TV - 294 zł rocznie, za wodę i kanalizację - 300 zł kwartalnie, za gaz - 100 zł co drugi miesiąc, za opał w sezonie grzewczym - 4.000 zł. Podniósł, że zaciągnął kredyt na opłacenie studiów dla dzieci, prowadzi działalność gospodarczą, która nie przynosi dochodu. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie skarżący, stosownie do treści art. 239 § 1 pkt 1 lit. d ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie z art. 249a powołanej ustawy, jeżeli (...) rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Skoro zatem skarżący w tej sprawie jest zwolniony z ustawy z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych, to postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, jako zbędne, należało umorzyć. Natomiast art. 262 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, że przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego, mają odpowiednie zastosowanie do stron, korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Stosownie zaś do art. 245 § 1 i 3 tej ustawy, prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie częściowym i obejmować tylko ustanowienie pełnomocnika z urzędu - radcy prawnego lub adwokata. Przyznanie tego prawa osobie fizycznej następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy wtedy, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy stwierdzić, że stosownie do art. 199 powołanej ustawy, generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w uzasadnionych przypadkach. Dlatego też pomoc państwa, wyrażona w przepisach o prawie pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, skierowana jest do osób, które albo mają bardzo niskie dochody, albo ich w ogóle nie posiadają, tj. do osób, które z uwagi na bardzo ciężką sytuację materialną, często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa, z tego względu Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiedzialny za zasadność i legalność ich wydatkowania, ma obowiązek zbadania, czy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy, rzeczywiście spełnia przesłanki do przyznania jej tego prawa. Jak wynika ze złożonego wniosku, skarżący posiada dom (w ½ części), samochód, stały dochód w wysokości ponad 3.000 zł, oszczędności w kwocie 3.200 zł. Uzyskiwane środki są przeznaczane nie tylko na bieżące, podstawowe potrzeby bytowe (codzienne utrzymanie, opłaty za mieszkanie), ale również na inne potrzeby, m.in. utrzymanie samochodu, finansowanie płatnych studiów dla dwójki dzieci, spłatę zaciągniętego kredytu. Należy wskazać, że z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, iż zobowiązania cywilnoprawne (m.in. raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, publ. jw.). Nadto przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa (por. Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05 dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl). Powyższe okoliczności pozwalają na stwierdzenie, że wnioskodawca nie wykazał w niniejszej sprawie, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 262, art. 249a w zw. z art. 239 § 1 pkt 1 lit. d i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono, jak w sentencji.