II SA/Wa 1294/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Paulina Paczkowska po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata z urzędu w sprawie ze skargi T. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy sfinansowania kosztów studiów podyplomowych postanawia: 1. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.

T. D. (dalej jako "skarżąca", "strona") wnioskiem z dnia 4 października 2017 r., złożonym na urzędowym formularzu, wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że jest osobą bezrobotną. Do 1 października 2017 r. była zarejestrowana jako osoba bezrobotna w Urzędzie Pracy, natomiast od 3 października 2017 r. jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca pracy. Skarżąca wskazała, że jedynym źródłem jej dochodu jest zasiłek okresowy z CPS w wysokości 320 zł. Ma orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu lekkim. Ze względu na liczne schorzenia ma ograniczone możliwości zdobycia pracy, jednak mimo tych schorzeń oraz wieku skarżąca stara się aktywnie poszukiwać pracy i w miarę możliwości dostosowywać się do potrzeb rynku pracy. Wskazała, że nie może uzyskać żadnej pomocy od rodziny. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i uzyskiwanych dochodach wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Posiada ¼ domu 60m2 o wartości 100.000 zł, oraz 1 ha gruntów rolnych. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada innego majątku, w tym oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Skarżąca wskazała, że jej miesięczny dochód stanowi kwota 320 zł z tytułu zasiłku okresowego. Jako zobowiązania i stałe wydatki skarżąca wymieniła czynsz najmu w kwocie 300 zł. Z uwagi na fakt, że dane zwarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF okazały się niewystarczające dla oceny wniosku, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 10 października 2017 r. na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") wezwano skarżącą do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: - wyciągów wszystkich posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, z wyszczególnieniem operacji dokonywanych na tych rachunkach w tym okresie i aktualnych sald rachunków lub oświadczenia o ich nieposiadaniu, - oświadczenia, czy skarżąca otrzymuje dopłaty do gruntów rolnych z funduszy Unii Europejskiej, jeśli tak, to w jakiej wysokości, - nadesłanie dokumentu, z którego wynika ponoszenie przez skarżącą kosztów najmu mieszkania oraz jego wysokości. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżąca w piśmie z dnia 10 listopada 2017 r. oświadczyła, że nie otrzymała żadnej dopłaty do gruntów rolnych. Do pisma skarżąca załączyła: - historię rachunku bankowego – lokaty standardowej – z której wynika, że w dniu 1 września 2017 r. dokonano przelewu środków z lokaty w kwocie 11.893,54 zł; - historię rachunku pieniężnego (brokerskiego) wystawionego przez Biuro Maklerskie, z którego wynika, że w dniu 1 września 2017 r. nastąpiło obciążenie rachunku brokerskiego na kwotę 43,75 zł, zaś saldo końcowe rachunku wynosi 0,00 zł, - kserokopię oświadczenia M. R., z którego wynika, że w dniu 5 września 2017 r. T. D. przekazała na jego ręce kwotę 11850,00 PLN tytułem zwrotu zapłaconych przez niego wynajmującemu mieszkanie w W. przy ul. D. w W. zaległości czynszowych T. D. – dopłata za rok 2015 oraz całości za rok 2016; - kserokopię umowy najmu lokalu mieszkalnego w Warszawie przy ul. D. zawartego pomiędzy skarżącą a L. C., z którego wynika, że czynsz najmu mieszkania wynosi 950 zł i jest płatny przelewem na rachunek bankowy wynajmującego do ostatniego dnia każdego miesiąca. Ponadto najemca zobowiązuje się pokrywać koszty eksploatacji lokalu opłaty za energię elektryczną, wodę, gaz, płatne w formie ryczałtu w kwocie 150 zł miesięcznie na rachunek bankowy wynajmującego. Umowa została zawarta w dniu 2 stycznia 2015 r. na czas określony do dnia 30 czerwca 2016 r. i po upływie tego okresu przestaje obowiązywać. W umowie wskazano, że może ona zostać przedłużona na kolejny okres za pisemnym porozumieniem stron. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje. W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie zaś z art. 245 § 1-3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Jednocześnie wskazać należy, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2). W myśl natomiast art. 249a powołanej ustawy, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W rozpoznawanej sprawie skarżąca zwolniona jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy. Zwolnienie to wynika z przepisu art. 239 § 1 pkt 1 lit. "b" p.p.s.a., zgodnie z którym, strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Rozpoznawanie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych stało się więc zbędne i postępowanie w tym zakresie podlega umorzeniu, stosownie do treści art. 249a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Odnosząc się natomiast do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika stwierdzić trzeba, że brak jest przesłanek uzasadniających uwzględnienie wniosku we wskazanej części. Instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce wyjątkowo, w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Każdy występując na drogę postępowania sądowego powinien natomiast mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinien uprawdopodobnić, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia złożonego w tym przedmiocie wniosku. Stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 p.p.s.a. jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. W przedmiotowej sprawie powyższy warunek dopuszczalności przyznania prawa pomocy nie został spełniony. W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego jednoznacznie zobowiązano skarżącą do nadesłania wyciągów wszystkich rachunków bankowych, dokumentujących operacje na tych rachunkach w okresie ostatnich trzech miesięcy. T. D. złożyła do akt sprawy wyciągi z rachunku brokerskiego oraz lokaty standardowej. Z przedstawionej historii lokaty standardowej wynika, że w dniu 1 września 2017 r. dokonano przelewu środków z lokaty w kwocie 11.893,54 zł. Opis transakcji co prawda nie zawiera informacji, na jaki rachunek dokonano przelewu środków, jednak sformułowanie "przelew" oznacza, że środków tych nie wypłacono lecz zostały przelane na inny rachunek bankowy. Ponadto, za przelew tych środków nie została pobrana żadna opłata co oznacza, że przelew został dokonany na rachunek właściciela lokaty, z którego dokonano wpłaty środków na lokatę. Natomiast z załączonego wydruku historii rachunku brokerskiego wynika, że w dniu 1 września 2017 r. nastąpiło obciążenie tego rachunku na kwotę 43,75 zł (bez wskazania z jakiego tytułu nastąpiło obciążenie), jednak w historii transakcji nie znalazło się potwierdzanie wpływu środków z lokaty. Powyższe wskazuje, że skarżąca posiada co najmniej jeszcze jeden rachunek bankowy, którego wyciągu nie przedstawiła. Wobec nieprzedstawienia historii wszystkich rachunków bankowych oraz w związku z posiadaniem przez skarżącą oszczędności, które zostały przelane z rachunku lokaty standardowej w dniu 1 września 2017 r., nie można przyjąć, że skarżąca przedstawiła swoją sytuację majątkową w sposób wiarygodny. Z akt sprawy wynika, że skarżąca jest osobą długotrwale bezrobotną (ostatnie zatrudnienie zakończyła w 1999 r., zaś od 26 października 2012 r. do 23 kwietnia 2003 r. odbywała jedynie staż). Ponadto we wniosku oświadczyła, że nie może liczyć na pomocy rodziny. Budzi zatem uzasadnione wątpliwości posiadanie przez skarżącą oszczędności na lokacie oraz posiadanie rachunku brokerskiego w sytuacji, gdy skarżąca rzekomo utrzymuje się jedynie ze świadczeń pomocy społecznej. Wątpliwości budzą także podane przez skarżącą informacje o wysokości obciążeń budżetu domowego oraz o źródłach ich finansowania. Z oświadczenia skarżącej zawartego w formularzu wniosku PPF wynika, że ponosi koszty najmu mieszkania w kwocie 300 zł miesięcznie, podczas gdy z załączonej umowy najmu mieszkania wynika, że skarżąca była zobowiązana do opłacenia czynszu najmu w wysokości 950 zł oraz 150 zł z tytułu ryczałtu za media. Co prawda umowa obowiązywała do dnia 30 czerwca 2016 r., a skarżąca pomimo wezwania do nadesłania dokumentu, z którego wynika ponoszenie przez skarżącą kosztów najmu mieszkania oraz jego wysokości nie nadesłała aktualnej umowy najmu mieszkania, jednak trudno przyjąć, aby nawet w sytuacji przedłużenia umowy, czynsz najmu wynosił jedynie 300 zł w sytuacji, gdy w poprzednim roku koszt najmu łącznie z mediami wynosi 1100 zł. Powyższe wskazuje, że deklarowany przez skarżącą dochód jest zdecydowanie niższy, niż stałe koszty utrzymania. Nawet w sytuacji, gdyby skarżąca rzeczywiście płaciła czynsz najmu w kwocie 300 zł (co nie zostało udokumentowane pomimo wezwania), to kwota pozostała z zasiłku tj. 20 zł, nie byłaby wystarczająca dla pokrycia kosztów bieżącego utrzymania takich jak żywność, leki, środki higieny itp. Wskazać należy, że nie jest rolą orzekającego przeprowadzanie dochodzeń w celu ustalenia faktycznych możliwości finansowych skarżącej. To na stronie spoczywa obowiązek przedstawienia swojej sytuacji materialnej w sposób jasny i przejrzysty, by nie było wątpliwości co do dochodów i obciążeń gospodarstwa domowego. W rozpoznawanej sprawie w złożonym wniosku T. D. nie wyjaśniła swojej sytuacji materialnej w sposób jednoznaczny, który pozwalałby na uznanie, że skarżąca jest osobą ubogą, którą stać na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb mieszkaniowo-bytowych. Skarżąca nie załączyła wyciągów z wszystkich rachunków bankowych oraz nie nadesłała dokumentów, z których wynikałoby, że skarżąca ponosi koszty najmu mieszkania w kwocie 300 zł. Ponadto skarżąca utrzymuje, że jedyny jej dochód stanowi zasiłek w kwocie 320 zł, a pomimo pozostawania przez okres 18 lat osobą bezrobotną, zgromadziła oszczędności. Powyższe okoliczności rzutują na wiarygodność złożonego wniosku. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające uwzględnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W tej sytuacji, na podstawie art. 249a w zw. z art. 239 § 1 pkt 1 lit. b) oraz art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.