II SA/Wa 1244/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Koziarski (spr.), Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Asesor WSA Anna Pośpiech–Kłak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego oddala skargę

Decyzją z dnia [...] maja 2025 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "Prezes ZUS"), działając na podstawie art. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1051), odmówił J. J. (dalej "skarżąca") przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 3 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym Prezes ZUS może przyznać rodzicielskie świadczenie uzupełniające matce, która spełnia łącznie następujące warunki: - urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci, - zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiada po ukończeniu 16 roku życia centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), o którym mowa w art. 3 ust. la pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przez okres co najmniej 10 lat, - jest obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej lub posiadającym prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelem państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej lub cudzoziemcem legalnie przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, - osiągnęła wiek 60 lat, - nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania, - nie jest uprawniona do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury. Organ wyjaśnił, że wszystkie wyżej wymienione przesłanki powinny być spełnione łącznie, a niespełnienie którejkolwiek z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Dalej Prezes ZUS podał, że pojęcie niezbędnych środków utrzymania - jako przesłanka do przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego - nie jest zdefiniowane w ustawie o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2025 r. wynosi 1 878,91 zł brutto, tj. 1 709,81 zł netto. Organ podniósł, że z akt sprawy wynika, że dochód skarżącej, o którym mowa w art. 2 pkt. 2 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym wynosi: średnio 4 328,93 zł netto, tj. 797,89 zł netto z tytułu pobieranej emerytury oraz średnio 3 531,04 zł netto z tytułu zatrudnienia na umowę zlecenia. Zdaniem Prezesa ZUS wykazany dochód może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych skarżącej, jednakże trudno uznać, że nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych, zatem nie można uznać, że skarżąca pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Końcowo organ stwierdził, że w związku z powyższym nie znajduje podstaw do przyznania skarżącej rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego na podstawie wyżej wymienionej ustawy. Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżąca zarzucił organowi naruszenie art. 3 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym poprzez odmowę przyznania jej przedmiotowego świadczenia z uwagi na to, że osiągany przez nią dochód pozwala na zaspokojenie jej niezbędnych potrzeb, podczas gdy umowa zlecenia, na podstawie której jest zatrudniona, jest umową na czas określony, tj. do dnia 31 października 2025 r. Skarżąca wyjaśniła, że po upływie tego terminu jej jedynym źródłem utrzymania będzie emerytura w wysokości 797, 89 zł. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. Ponadto organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Ponadto Prezes ZUS wskazał, że wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 ust 3 i art. 7 ust. 2 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, gdyż dokonał prawidłowej wykładni przesłanki nie posiadania dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania, której spełnienie jest niezbędne do przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Organ podkreślił, że stan prawny i stan faktyczny sprawy są rozpatrywane zarówno przez organ jak i przez sądy administracyjne według stanu na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Jeżeli stan faktyczny sprawy, np. w zakresie osiąganych dochodów, ulegnie istotnej zmianie, to należy rozważyć możliwość złożenia kolejnego wniosku o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. W piśmie procesowym z dnia 14 grudnia 2025 r. pełnomocnik skarżącej zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie: 1. przepisów prawa materialnego, a to art. 3 ust. 3 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniających, poprzez jego błędną wykładnię, która skutkowała wydaniem decyzji o odmowie przyznania skarżącej rodzicielskiego świadczenia uzupełaniającego; 2. przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, a to art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i dowolną jego ocenę, a w szczególności poprzez brak ustalenia okoliczności przemawiających za tym, że skarżąca spełnia warunki do przyznania jej rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm.), dalej "p.p.s.a." Zgodnie z powołaną regulacją, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, skarżąca zaś w piśmie procesowym z dnia 20 sierpnia 2025 r. wyraziła zgodę na rozpoznanie sprawy w tym trybie. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 3 ust. 1 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, zgodnie z którym świadczenie może być przyznane matce, która urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci lub ojcu, który wychował co najmniej czworo dzieci, w przypadku śmierci matki dzieci albo porzucenia dzieci przez matkę lub w przypadku długotrwałego zaprzestania wychowywania dzieci przez matkę. Świadczenie może być przyznane osobom, o których mowa w ust. 1, zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiadającym po ukończeniu 16 roku życia centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), o którym mowa w art. 3 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 10 lat, jeżeli są: obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej lub posiadającymi prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelami państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej, lub cudzoziemcami legalnie przebywającymi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 2). Świadczenie może być przyznane matce po osiągnięciu wieku 60 lat albo ojcu po osiągnięciu wieku 65 lat, w przypadku gdy nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania (ust. 3). Świadczenie przysługuje pod warunkiem zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w trakcie jego pobierania (ust. 4). Zgodnie natomiast z art. 3 ust. 9 ww. ustawy świadczenie nie przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury. Z treści tych przepisów wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie matce dzieci przedmiotowego świadczenia i jednocześnie wyznaczające granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, matka musi urodzić i wychować co najmniej czworo dzieci; po drugie, musi posiadać określony związek z krajem; po trzecie, musi osiągnąć określony wiek oraz po czwarte, nie posiadać dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania, przy czym nie może ona być uprawniona do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury. Ustawa uzależnia przyznanie ww. świadczenia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech przesłanek. Jak wynika z uzasadnienia do projektu ustawy o uzupełniającym świadczeniu rodzicielskim, podstawowym celem tej regulacji jest zapewnienie środków utrzymania osobom, które zrezygnowały z zatrudnienia lub go nie podjęły ze względu na wychowywanie dzieci w rodzinach wielodzietnych. W projekcie wskazano na ważną, z punktu widzenia rozwoju kraju, funkcję społeczną pełnioną przez rodziców, w większości kobiety, związaną z wychowaniem dzieci. Ustawa miała być uhonorowaniem osób, które wychowały co najmniej czworo dzieci i z tytułu długoletniego zajmowania się potomstwem nie wypracowały emerytury w wysokości odpowiadającej co najmniej kwocie najniższej emerytury, nie zapewniając sobie określonych środków po osiągnięciu wskazanego w ustawie wieku. Z uzasadnienia projektu ustawy wynika, że świadczenie ma charakter świadczenia nieskładkowego, pozaubezpieczeniowego, które jest powiązane z ryzykiem starości. Świadczenie ma za zadanie przeciwdziałać ubóstwu grupy osób, które w przypadku kobiet przekroczyły 60 lat, w przypadku mężczyzn 65 lat. W ocenie Sądu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany materiał dowodowy, organ prawidłowo wywiódł, że nie zostały spełnione przesłanki, określone w art. 3 ust. 3 ustawy, gdyż na dzień wydania zaskarżonej decyzji skarżąca posiadała dochód zapewniający niezbędne środki utrzymania. Na dochody skarżącej składała się bowiem emerytura w wysokości 797,89 zł oraz dochód z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenie w wysokości średnio 3 531,04 zł. Łączny dochód skarżącej na dzień wydania zaskarżonej decyzji wynosił zatem 4 328, 93 zł. Fakt, iż umowa zlecenia, z której skarżąca uzyskiwała dochody, zawarta została na czas określony, tj. do dnia 31 października 2025 r., nie mógł mieć wpływu na wynik sprawy. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji skarżąca uzyskiwała bowiem dochody z tego tytułu, więc organ zobowiązany był do ich uwzględnienia. Prawidłowo organ zinterpretował kryterium "niezbędnych środków utrzymania" w odniesieniu do kwoty najniższej emerytury, która od 1 marca 2025 r. wynosi 1 878,91 zł brutto, tj. 1 709,81 zł netto. W przepisie art. 3 ust. 3 ustawy jest mowa o osobach, które osiągnęły określony wiek i nie posiadają dochodu zapewniającego niezbędne - a nie niewystarczające - środki utrzymania. Pojęcia tego nie należy więc odnosić się do subiektywnych odczuć i potrzeb wnioskodawcy, a do okoliczności o charakterze możliwie najbardziej obiektywnym. Skoro bowiem ustawodawca, ustalając najniższą emeryturę uznał, że wystarczy ona dla zaspokojenia człowiekowi egzystencji, uprawnionym jest badanie przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego właśnie przez pryzmat wysokości najniższej emerytury. Ponadto taka ocena jest najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się skalą bądź przeznaczeniem wydatków (choćby najbardziej uzasadnionych). Znajduje ona także potwierdzenie w treści art. 3 ust. 9 ustawy, wedle którego świadczenie nie przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 czerwca 2025 r., sygn. akt III OSK 219/25, orzeczenie.nsa.gov.pl). Podsumowując, Sąd oceniając legalność zaskarżonej decyzji na dzień jej wydania uznał, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Podniesione w skardze oraz w piśmie procesowym z dnia 14 grudnia 2025 r. zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie. Zaznaczyć również należy, że w przypadku, gdyby doszło do zmiany wysokości osiąganych przez skarżącą dochodów, możliwe jest wystąpienie z ponownym wnioskiem o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji.