II SA/Sz 983/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 marca 2024 r. sprawy ze skargi J. S. reprezentowanego przez opiekuna prawnego T. S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 27 października 2023 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 6 października 2023 r., nr [...]

Decyzją z dnia 6 października 2023 r., nr DSE3-K1025-D20898-4D/23, wydaną na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 2060 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775), zwanej dalej: "K.p.a." Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych umorzył postępowanie administracyjne w sprawie z wniosku J. S. (dalej jako "Strona", Skarżący") z dnia 4 sierpnia 2023 r. (data wpływu do Urzędu) o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych określonych w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 388). Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ wyjaśnił, że w dniu 4 sierpnia 2023 r. do Urzędu wpłynął wniosek Strony o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych określonych w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. W opisie represji Strona wskazała, że podstawą do potwierdzenia ww. statusu miała być utrata oka w wyniku działań wojennych podczas II wojny światowej. Wobec okoliczności podnoszonych przez Stronę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że w świetle przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej nie ma kompetencji do wydania decyzji potwierdzającej przyznanie świadczenia na podstawie przepisów ustawy z dnia 16 listopada 2021 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych (Dz.U. z 2021 r. poz. 1820), realizacją której zajmuje się Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W dniu 5 października 2023 r. Urząd stwierdzając swoją niewłaściwość, opierając się na dyspozycji art. 65 § 1 K.p.a. przekazał wniosek do organu właściwego, tj. do ZUS Inspektoratu w Wałczu, zawiadamiając o tym Stronę wraz z uzasadnieniem podjętej czynności i umorzył postępowanie w sprawie. W dniu 23 października 2023 r. (data wpływu do Urzędu) Strona wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W wyniku rozpoznania złożonego wniosku Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 27 października 2023 r. nr DSE3-K0918-D20898-6/23, wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 105 § 1 K.p.a., po ponownym rozpoznaniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 6 października 2023 r. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ zacytował treści art. 105 § 1 K.p.a. i podniósł, że Szef Urzędu postanowieniem z dnia 5 października 2023 r. stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę do Inspektoratu ZUS w Wałczu, gdyż nie posiada kompetencji do potwierdzania przyznanie świadczenia na podstawie przepisów ustawy z dnia 16 listopada 2021 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych. Brak kompetencji organu administracji publicznej do rozpatrzenia sprawy czyni postępowanie bezprzedmiotowym. Organ odwoławczy podzielił zatem zapatrywanie wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i stwierdził, że w przedmiotowej sprawie postępowanie wszczęte na wiosek Strony stało się bezprzedmiotowe i należało je umorzyć. Z powyższych względów organ utrzymał w mocy decyzję własną o umorzeniu postępowania administracyjnego. Strona, reprezentowana przez opiekuna prawnego T. S., zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie jako wydaną z rażącym naruszeniem prawa. Skarżący podał, że jako dziecko w czasie II wojny światowej w wyniku wybuchu niemieckiej bomby stracił jedno oko. Ponadto przez pięć lat, tj. od 1939 r. do 1945 r. był pod okupacją – niewolą niemiecką. W tej sytuacji, zdaniem Skarżącego, należy mu się status kombatanta i wynikające z tego tytułu odszkodowania i świadczenia. Skarżący podkreślił, że w wyniku utraty oka stracił radość życia jako dziecko, a także możliwości i warunki rozwoju osobistego i zawodowego. Przez całe życie cierpi psychofizycznie z tego faktu. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie oraz utrzymał swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2023 r., sygn. akt II SPP/Sz 167/23 starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie zwolnił Skarżącego od kosztów sądowych w sprawie oraz ustanowił adwokata. W piśmie procesowym z dnia 19 marca 2024 r. pełnomocnik Skarżącego poparł wywiedzioną w niniejszej sprawie skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 j.t.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż sądy administracyjne badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Zakres kontroli wyznacza art.134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej "P.p.s.a", zgodnie z którym, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a (§1). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zarówno zaskarżona, jak i poprzedzająca ją decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania,tj.: art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., polegającym na braku pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe przepisy nakazują organom wyjaśnienie istotnych kwestii po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego oraz kierowanie się przy tym zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, a ww. elementy mają znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Obowiązkiem każdego organu administracji jest bowiem wyczerpujące wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, w szczególności uzasadnienie winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Nieustalenie przez organy w ramach toczącego się postępowania lub pominięcie w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, może stanowić przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, z akt sprawy nie wynika aby postępowanie dowodowe było przeprowadzone w sposób wyczerpujący. Jak już wyżej wywiedziono tylko prawidłowo ustalony stan faktyczny ma znaczenie dla poprawnego, zgodnego z obowiązującym stanem prawnym, rozpoznania sprawy i orzeczenia o prawach i obowiązkach stron. Analiza akt sprawy wskazuje, że Skarżący całkowicie ubezwłasnowolniony – reprezentowany w sprawie przez opiekuna prawnego, pismem procesowym z dnia 10 lipca 2023 r. zwrócił się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej o wskazanie jakie "odszkodowanie" należy mu się z tytułu trwałego kalectwa, bowiem w czasie II wojny światowej w wyniku wybuchu niemieckiej bomby stracił jedno oko. Organ poinformował Skarżącego, że w Jego przypadku możliwe jest skorzystanie z uprawnień, które daje ustawa z dnia 16 listopada 2021 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1820) i aby skorzystać z uprawnień przewidzianych ww. ustawą należy zwrócić się z właściwym wnioskiem do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Wnioskiem z dnia 4 sierpnia 2023 r. (data wpływu do organu) Skarżący wystąpił do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o nadanie mu uprawnień – statusu osoby kombatanta, przysyłając do wiadomości korespondencję wymienioną z Prezesem Instytutu Pamięci Narodowej. Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2023 r., nr DSE3-K1025-D20898-1/23 Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. zawiesił postępowanie w sprawie z wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych i jednocześnie na podstawie art. 100 § 1 K.p.a. wezwał Skarżącego do wystąpienia w terminie 21 dni od otrzymania niniejszego postanowienia do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z wnioskiem o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 388). Pismem z dnia 24 sierpnia 2023 r., w odpowiedzi na wniosek Skarżącego z dnia 11 sierpnia 2023 r., złożony zgodnie z ww. postanowieniem, Dyrektor Biura Prawnego Instytutu Pamięci Narodowej poinformował Skarżącego, że złożył w sprawie niewłaściwy wniosek i w załączeniu przesłał właściwe formularze wniosków. Jednocześnie organ ten zwrócił się do Skarżącego o wyjaśnienie czy podtrzymuje wniosek o wydanie decyzji Prezesa IPN w trybie ustawy o działaczach opozycji. Kolejnym wnioskiem z dnia 31 sierpnia 2023 r. (wpływ do organu) Skarżący zwrócił do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych "o nadanie mu uprawnień" na podstawie ustawy z dnia 16 listopada 2021 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych, a który następnie w dniu 5 października 2023 r. został przekazany przez ww. organ do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektoratu w Wałczu – jako organu właściwego w sprawie. Z kolei, postanowieniem z dnia 5 października 2023 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podjął zawieszone postępowanie i wyżej opisaną decyzją z dnia 6 października 2023 r., nr DSE3-K1025-D20898-4D/23 umorzył postępowanie w sprawie z wniosku Skarżącego z dnia 4 sierpnia 2023 r. jako bezprzedmiotowe. Zdaniem Sądu taka ocena organu jest przedwczesna, bowiem została podjęta bez próby zweryfikowania wniosku Skarżącego. Nie może przy tym umknąć uwadze Sądu, że wnioski złożone w sprawie napisane zostały w ramach bezpłatnej i społecznej pomocy prawnej, co może świadczyć o nieporadności życiowej opiekuna prawnego Skarżącego i braku pomocy organów właściwych w sprawie. Treść złożonych wniosków mogła bowiem po stronie organu rodzić wątpliwość co do intencji Skarżącego. Ponadto, organ prowadząc postępowanie powinien był uwzględnić nieporadność opiekuna prawnego Skarżącego w podejmowanych działaniach procesowych i w celu wyjaśnienia powstałych wątpliwości zobowiązany był wezwać go do sprecyzowania wniosku. Dostrzec wypada, że ustawa z dnia 16 listopada 2021 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych oprócz świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 3 ustawy, przewiduje jeszcze inne uprawnienia, które mogą zostać przyznane osobie uprawnionej do takiej pomocy również przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art.10a ustawy (pomoc pieniężna dla osób uprawnionych znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej). Podkreślić trzeba, że cywilne niewidome ofiary wojny to nieliczna już dziś grupa osób schorowanych i w podeszłym wieku, często pozbawionych jakiegokolwiek wsparcia ze strony Państwa. Jak wskazano w uzasadnieniu projektu ww. ustawy ta grupa społeczna nie ma szans na to, aby poprzez prowadzenie szeroko zakrojonego lobbingu wywalczyć niezbędne do życia świadczenia i pomoc medyczną, która umożliwi im godną starość. W konsekwencji, zaskarżoną decyzję należało uznać za wydaną z naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. Organ winien był bowiem podjąć wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. W ocenie Sądu organ nie wywiązał się należycie z tego obowiązku. Zważywszy, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W ponownym postępowaniu rzeczą organu będzie wyeliminowanie wskazanego uchybienia poprzez sprecyzowanie wniosku Skarżącego oraz rozważenie możliwości przyznania pomocy Skarżącemu na podstawie przepisów ww. ustawy.