II SA/Sz 937/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Maria Mysiak, Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 marca 2021 r. sprawy ze skargi M. A. na decyzję Kurator Oświaty z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] r. nr [...], II. zasądza od Kurator Oświaty na rzecz skarżącego M. A. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

1. Pismem z dnia [...] listopada 2020 r. r. M. A. (dalej przywoływany jako; "Skarżący") wystąpił do Starosty w G., za pośrednictwem Dyrektora Zespołu Szkół [...] w G., stosownie do art. 9a ust. 5 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2215) z wnioskiem o nadanie stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego wskazując, iż posiada stopień naukowy doktora inżyniera oraz wieloletni staż pracy na uczelni jako nauczyciel akademicki, a dokumenty potwierdzające stan faktyczny znajdują się w posiadaniu szkoły. Do wniosku dyrektor Szkoły dołączył dokumenty potwierdzające posiadane przez Skarżącego kwalifikacje, tj. dyplom z dnia [...] grudnia 1998 r. ukończenia studiów wyższych magisterskich na kierunku Technologia Żywności i Żywienie Człowieka – tytuł magister inżynier, dyplom z dnia [...] sierpnia 2005 r. uzyskania stopnia naukowego doktora nauk rolniczych w zakresie technologii żywności i żywienia. Starosta [...] pismem z dnia [...] września 2019 r. wyraził zgodę na zatrudnienie w roku szkolnym [...] Skarżącego jako osoby niebędącej nauczycielem, posiadającej przygotowanie zawodowe uznane przez dyrektora Szkoły za odpowiednie do prowadzenia zajęć z zakresu kształcenia zawodowego. 2. Decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2020 r. Starosta [...] odmówił nadania Skarżącemu stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego. W uzasadnieniu, powołując się na niejednoznaczność normy art. 9a ust. 5 Karty Nauczyciela oraz pismo MEN z dnia [...] kwietnia 2020 r. wskazał, że możliwość zatrudnienia nauczyciela akademickiego, o którym mowa w art. 9a ust. 5 i nadania mu z dniem nawiązania stosunku pracy w szkole stopnia nauczyciela mianowanego dotyczy wyłącznie osób, które spełniają wymagania kwalifikacyjne określone w art. 9 ustawy Karta Nauczyciela. Możliwość skrócenia nauczycielowi akademickiemu ścieżki awansu zawodowego, nie oznacza równoczesnego zwolnienia tego nauczyciela z obowiązku spełniania pozostałych warunków do zatrudnienia i awansu w tym w szczególności posiadania wyższego wykształcenia z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym. Organ wskazał, że Skarżący nie spełnia kryterium przygotowania pedagogicznego, co nie pozwala go uznać za nauczyciela w rozumieniu ustawy Karta Nauczyciela. Zatem art. 9a ust. 5 Karty nie znajduje w przypadku Skarżącego zastosowania. Organ podkreślił także, że podstawę zatrudnienia Skarżącego stanowią przepisy art. 15 ust. 6 w zw. z art. 15 ust. 3 Prawo oświatowe. Ostatni z tych przepisów wskazuje, że osobę niebędącą nauczycielem zatrudnia się na podstawie ustawy Kodeks pracy, a przepisy Karty stosuje się tylko w zakresie dotyczącym wymiaru zajęć oraz wynagrodzenia. 3. Od powyższej decyzji Skarżący pismem z dnia [...] sierpnia 2020 r. wniósł odwołanie. 4. Zachodniopomorski Kurator Oświaty (dalej przywoływany jako: "Organ II instancji", "ZKO"), decyzją z dnia [...] września 2020 r. znak: [...], działając na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) w związku z art. 9a ust. 5 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r.- Karta Nauczyciela (t.j. Dz. U. 2019 r., poz. 2215 ze zm., dalej przywoływana jako: "Karta Nauczyciela"), utrzymał w mocy decyzję Organu I instancji. W uzasadnieniu Organ II instancji przytoczył treść art. 1 ust. 1 pkt 1, art. 9 ust. 1 pkt 1, ust. 2 ustawy Karta Nauczyciela, §2 pkt 2 Rozporządzenia MEN z dnia 1 sierpnia 2017 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1289), art. 15 ust. 6 ustawy Prawo oświatowe oraz art. 76 pkt 4 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 17, dalej: "u.f.z.o."), a także art. 9a ust. 5 ustawy Karta Nauczyciela. Następnie wskazał, że Skarżący nie spełnił warunku określonego w art. 9 ust. 1 pkt 1 Karty, bowiem nie posiada przygotowania pedagogicznego. Organ nie podzielił argumentacji Skarżącego, że wobec nauczycieli akademickich nie jest wymagane posiadanie odpowiedniego przygotowania pedagogicznego. Zdaniem Organu II instancji czym innym są wymagania kwalifikacyjne stawiane wszystkim osobom posiadającym status nauczyciela w rozumieniu Karty Nauczyciela a czym innym uwarunkowania i ścieżka awansu zawodowego. W ocenie Organu art. 9 Karty nie przewiduje dla nauczycieli akademickich zwolnienia z obowiązku posiadania m.in. przygotowania pedagogicznego. Organ II instancji nie podzielił także zarzutów naruszenia prawa procesowego. 5. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na powyższą decyzję Kuratora Oświaty, wniósł pismem z dnia 15 października 2020 r. Skarżący. Wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...], a także zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący zarzucił organowi: 1). naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy, 2). naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 9 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 9a ust. 5 oraz art. 9b ust. 4-6 Karty Nauczyciela poprzez niewłaściwą interpretację oraz błędne zastosowanie w sytuacji, gdy Skarżący spełnia warunki do nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego. W uzasadnieniu Skarżący podniósł, że zgodnie z treścią art. Art. 9a ust. 5 ustawy Karta Nauczyciela, nauczyciele akademiccy, posiadający stopień naukowy oraz legitymujący się co najmniej 5-letnim okresem pracy w szkole wyższej, z dniem nawiązania stosunku pracy w szkole uzyskują stopień nauczyciela mianowanego. Skarżący podkreśla, że wobec nauczycieli akademickich nie jest wymagane powołanym przepisem posiadanie odpowiedniego przygotowania pedagogicznego. Skarżący wskazał, że przepis ten wszedł w życie 1 września 2018 r., stąd dorobek orzeczniczy w tym zakresie jest niewielki. W ocenie Skarżącego zatem można posiłkować się dorobkiem orzeczniczym wydanym do ust. 3 wskazanego artykułu a ten posiada walor regulacji wyjątkowej i wyłącza konieczność realizacji awansu zawodowego w trybie przepisów ogólnych Karty Nauczyciela. 6. W odpowiedzi na skargę Zachodniopomorski Kurator Oświaty wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wskazane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. 7. Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 ze zm.), powoływanej dalej jako: "ustawa o COVID-19". Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Rozporządzenie Rady Ministrów z 9 października 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii, wydane na podstawie art. 46a i art. 46b pkt 1-6 i 8-12 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. poz. 1758 ze zm.) w § 1 ustaliło, że obszarem, na którym wystąpił stan epidemii wywołany zakażeniami wirusem SARS-CoV-2, jest terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazanie rodzajów obszarów, na których obowiązują dodatkowe ograniczenia, nakazy i zakazy w związku z wystąpieniem stanu epidemii obejmujący powiaty nastąpiło w wykazie będącym załącznikiem do rozporządzenia. W okolicznościach tej sprawy należy stwierdzić wypełnienie warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19, akcentując w szczególności realne zagrożenie epidemiologiczne dla zdrowia uczestników postępowania występujące na terenie miasta S. będącego siedzibą tutejszego sądu oraz brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z powodów technicznych. Zgodnie ze wskazaną regulacją brak jest podstaw do uzależnienia rozpatrzenia sprawy od zgody lub sprzeciwu strony. Niemożliwy jest bowiem do przewidzenia termin, w którym mogłoby nastąpić rozpatrzenie sprawy na rozprawie (por. postanowienie NSA z 5 listopada 2020 r., II FSK 1745/18). 8. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również podkreślić, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach. Z przepisów tych wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sądy administracyjne nie zastępują organów administracji publicznej i nie przejmują ich kompetencji do końcowego załatwienia sprawy administracyjnej i wydania rozstrzygnięcia. Orzeczenia sądów administracyjnych, w razie uwzględnienia skarg, rozstrzygają o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu bądź zobowiązują organ administracji publicznej do określonego zachowania się w toku dalszego załatwiania sprawy administracyjnej. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jej wydania. 9. Na wstępie wywodu należy nakreślić ramy prawne sprawy. Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy Karta Nauczyciela, określającym wymagania kwalifikacyjne, stanowisko nauczyciela może zajmować osoba, która: 1) posiada wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym lub ukończyła zakład kształcenia nauczycieli i podejmuje pracę na stanowisku, do którego są to wystarczające kwalifikacje; 2) przestrzega podstawowych zasad moralnych; 3) spełnia warunki zdrowotne niezbędne do wykonywania zawodu. Jak stanowi art. 9 ust. 2 Karty, minister właściwy do spraw oświaty i wychowania, (...), w porozumieniu z zainteresowanymi ministrami, w drodze rozporządzenia, określa szczegółowe kwalifikacje wymagane od nauczycieli, wskazując w szczególności poziom wykształcenia i jego zakres w odniesieniu do poszczególnych typów szkół i placówek, warunki uzyskiwania kwalifikacji do nauczania języków obcych, także poprzez egzaminy znajomości języka i wykaz tych egzaminów oraz może określić szkoły i wypadki, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli, uwzględniając w szczególności potrzeby kształcenia zawodowego. Art. 9a tej ustawy określa stopnie awansu zawodowego. I tak zgodnie z ust. 1 art. 9a ustala się stopnie awansu zawodowego nauczycieli: 1) nauczyciel stażysta; 2) nauczyciel kontraktowy; 3) nauczyciel mianowany; 4) nauczyciel dyplomowany. 2. Osoba nieposiadająca stopnia awansu zawodowego z dniem nawiązania stosunku pracy w szkole uzyskuje stopień nauczyciela stażysty, z zastrzeżeniem ust. 3. Zgodnie z art. 9a ust. 3 nauczyciele akademiccy legitymujący się co najmniej trzyletnim okresem pracy w szkole wyższej lub osoby posiadające co najmniej pięcioletni okres pracy i znaczący dorobek zawodowy uzyskują z dniem nawiązania stosunku pracy w szkole stopień nauczyciela kontraktowego, z zastrzeżeniem ust. 4. Ust. 4 tego artykułu z kolei stanowi, że nauczyciele akademiccy, posiadający stopień naukowy oraz legitymujący się co najmniej 3-letnim okresem pracy w szkole wyższej, z dniem nawiązania stosunku pracy w kolegium pracowników służb społecznych uzyskują stopień nauczyciela mianowanego. Natomiast nauczyciele akademiccy, posiadający stopień naukowy oraz legitymujący się co najmniej 5-letnim okresem pracy w szkole wyższej, z dniem nawiązania stosunku pracy w szkole uzyskują stopień nauczyciela mianowanego (ust. 5). Warunki nadania kolejnego stopnia określa art. 9b Karty. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu, warunkiem nadania nauczycielowi kolejnego stopnia awansu zawodowego jest spełnienie wymagań kwalifikacyjnych, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1 (czyli m.in. posiadanie odpowiedniego przygotowania pedagogicznego) oraz ust. 2 i 3, odbycie stażu, z zastrzeżeniem art. 9e ust. 1-3, zakończonego pozytywną oceną dorobku zawodowego nauczyciela, o której mowa w art. 9c ust. 5a, (...). W tym miejscu warto także, z uwagi na przedmiot sprawy, uwypuklić treść art. 9b ust. 4. Zgodnie z jego brzmieniem, nauczycielom spełniającym warunki, o których mowa w ust. 1, oraz nauczycielom zatrudnionym w trybie art. 9a ust. 3, 4 lub 5, w drodze decyzji administracyjnej, stopień awansu zawodowego nadaje: stopień nauczyciela mianowanego - organ prowadzący szkołę (pkt 2); 10. Sąd w tym miejscu zauważa, że w sposób wyraźny i niebudzący wątpliwości interpretacyjnych ustawodawca w treści art. 9b ust. 4 wskazał na dwie różne od siebie ścieżki awansu zawodowego. Wyróżnił bowiem nauczycieli spełniających warunki, o których mowa w art. 9b ust. 1, (który stanowi, że warunkiem nadania nauczycielowi kolejnego stopnia awansu zawodowego jest spełnienie wymagań kwalifikacyjnych, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1 - czyli m.in. posiadanie odpowiedniego przygotowania pedagogicznego) oraz nauczycieli zatrudnionych w trybie art. 9a ust. 3, 4 i 5. A stosownie do treści art. 9a ust. 5 ustawy Karta Nauczyciela nauczyciele akademiccy, posiadający stopień naukowy oraz legitymujący się co najmniej 5-letnim okresem pracy w szkole wyższej, z dniem nawiązania stosunku pracy w szkole uzyskują stopień nauczyciela mianowanego. Jak wskazano w uzasadnieniu do projektu aktu wprowadzającego art. 9a ust. 5 Karty Nauczyciela tj. ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2203): "zmiana ta ułatwi pozyskiwanie do pracy w szkole nauczycieli akademickich legitymujących się nierzadko wysokim poziomem kwalifikacji i kompetencji oraz znaczącym dorobkiem zawodowym". Sąd w tym miejscu stwierdza, że regulacja zawarta w art. 9a ust. 5 Karty Nauczyciela dotycząca uzyskania stopnia awansu zawodowego z dniem nawiązania stosunku pracy w szkole została jasno sformułowana. Wobec tak skonstruowanej treści przepisu, uzasadnienia projektu ustawy go wprowadzającej, a także brzmienia art. 9b ust. 1 i 4 literalna i systemowa wykładnia regulacji prowadzi do dwóch podstawowych wniosków. Po pierwsze jego zakresem objęci są nauczyciele akademiccy dotychczas niezatrudnieni w szkole, którzy posiadają stopień naukowy oraz legitymują się co najmniej 5-letnim okresem pracy w szkole wyższej. Po drugie, przepis ten zawiera zupełne przesłanki materialnoprawne do wydania decyzji mającej charakter stricte deklaratoryjny, gdyż potwierdza jedynie fakt uzyskania stopnia nauczyciela mianowanego z mocy prawa, a dniem uzyskania tego stopnia jest data zatrudnienia w szkole. Należy również stwierdzić, na co w sposób wyraźny wskazuje brzmienie art. 9b ust. 4 Karty, że decyzja wydawana jest poza ramami procedury obowiązującej przy uzyskiwaniu kolejnego stopnia awansu zawodowego przez nauczyciela. Potwierdza jedynie, jak wskazano wcześniej uzyskanie stopnia z mocy obowiązujących przepisów, przy spełnieniu ustawowych warunków (chodzi tu o warunki wskazane w art. 9a ust. 5 Karty). Bowiem przepis art. 9a ust. 5 Karty Nauczyciela, traktować należy jako posiadający walor regulacji wyjątkowej, zgodnie z zasadą lex specialis derogat legi generali, tym samym w konsekwencji powoduje on zniesienie względem określonej grupy adresatów normy ogólnie przyjętych wymogów kwalifikacyjnych, o których mowa w art. 9 ust. 1 Karty. Warunki wymienione w art. 9 ust. 1 Karty Nauczyciela są warunkami stawianymi kandydatom przy nawiązywaniu stosunku pracy, nie zaś osobom z udokumentowanym już dorobkiem naukowym i zawodowym i wykonującym już de facto zawód nauczyciela (akademickiego). A skoro tak, to dla wypełnienia przesłanki z art. 9a ust. 5 nie ma także znaczenia sposób nawiązania stosunku pracy ani jego źródło (Karta Nauczyciela czy Kodeks pracy). Bowiem z dniem nawiązania stosunku pracy w szkole nauczyciele akademiccy spełniający warunki wskazane w art. 9a ust. 5, z mocy prawa uzyskują stopień nauczyciela mianowanego, zaś właściwy organ, wskazany w art. 9b ust. 4 Karty w drodze decyzji deklaratoryjnej jedynie ten fakt potwierdza. 11. Przenosząc powyższe na tę sprawę, biorąc pod uwagę zaprezentowaną wykładnię normy art. 9a ust. 5 w zw. z art. 9b ust. 1 i 4, w zw. z art. 9 ust. 1 pkt 1 Karty Nauczyciela, w ocenie Sądu Skarżący spełnia warunki określone w art. 9a ust. 5, zaś potwierdzenie uzyskania stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego z dniem nawiązania stosunku pracy w szkole winno przybrać formę deklaratoryjnej decyzji administracyjnej Starosty, o jakiej mowa w art. 9b ust. 4 pkt 2 Karty. 12. Sąd zatem stwierdza, że wydając sporne decyzje, Organy obu instancji dopuściły się naruszenia wskazywanych przepisów prawa administracyjnego materialnego - art. 9a ust. 5 w zw. z art. 9b ust. 1 i 4, w zw. z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy Karta Nauczyciela, w stopniu mającym istotny wpływ na końcowy wynik sprawy. W ich działaniu Sąd dopatrzył się nieprawidłowości w wykładni i zastosowaniu do oceny stanu faktycznego sprawy przepisów prawa materialnego. Niewątpliwie, Organy rozstrzygające sprawę obowiązane były do działania na podstawie i w granicach obowiązującego prawa a ich prawidłową wykładnię przedstawił Sąd w uzasadnieniu. 13. Z tych względów, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Organu I instancji, o czym orzekł w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł, w pkt II sentencji wyroku, w oparciu o art. 200 w związku z art. 205 § 1 ww. ustawy.