II SA/Sz 833/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Joanna Białas-Gołąb po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 maja 2026 r. sprawy ze skargi R. L. na decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 12 września 2025 r. nr SO-1.621.78.2025.KS w przedmiocie wymeldowania oddala skargę

Decyzją z dnia 5 sierpnia 2025 r. Prezydent Miasta S. orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego R. L., z lokalu nr [...] położonego przy ulicy [...] w S.. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że postępowanie administracyjne w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego R. L. zostało wszczęte na podstawie wniosku z 22 kwietnia 2025 r. małoletniego L. L., którego reprezentował adwokat ustanowiony przez Sąd Rejonowy w S. postanowieniem z dnia 31 marca 2025 r. (sygn. akt [...]). W uzasadnieniu wniosku o wymeldowanie wnioskodawca wskazał, że właścicielem lokalu mieszkalnego nr [...] położonego w S. przy ulicy [...] jest małoletni wnioskodawca L. L.. Ojciec małoletniego, R. L. (dalej skarżący) w przedmiotowym lokalu nie przebywa od grudnia 2022 r., albowiem odbywa karę pozbawienia wolności orzeczoną wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z 15 marca 2023 r., sygn.. [...] między innymi za znęcanie się psychiczne nad matką małoletniego wnioskodawcy E. K. i za naruszenie jej nietykalności cielesnej, którą aktualnie odbywa w Zakładzie Karnym w N.. Koniec kary przypada na rok 2028, a wobec skarżącego prowadzone są kolejne sprawy karne. W pisemnych wyjaśnieniach skarżący potwierdził fakt, że będąc w związku małżeńskim z E. K., darował małoletniemu synowi L. L. lokal mieszkalny nr [...] położony przy ulicy [...] w S.. Opisując trwający konflikt z byłą żoną, poinformował o swojej chorobie nowotworowej dołączając kserokopie między innymi dokumentów medycznych oraz zaświadczenie z Zakładu Karnego w N., z którego wynika, że nie jest aktualnie zatrudniony odpłatnie w związku z czym nie uzyskuje dochodów z tytułu zatrudnienia. Celem potwierdzenia stanu faktycznego organ zwrócił się do Krajowego Rejestru Karnego o udzielenie informacji o osobie. Z uzyskanej informacji wynika, że 25 marca 2024 r. Sąd Rejonowy w S. wydał orzeczenie, 6 lat i 2 miesięcy pozbawienia wolności w stosunku do skarżącego, przy czym już od 7 grudnia 2022 r. był on pozbawiony wolności. W ocenie organu kwalifikacja prawna czynu zabronionego, na podstawie której wydano orzeczenie, pokrywa się z faktami przytoczonymi przez reprezentanta małoletniego, we wniosku o wymeldowanie z pobytu stałego (artykuły kodeksu karnego wskazane w informacji o osobie z Krajowego Rejestru Karnego z 6 czerwca 2025 r., między innymi uporczywe nękanie, znęcanie się fizyczne lub psychiczne nad osobą najbliższą, naruszenie nietykalności cielesnej). Pismem z dnia 5 czerwca 2025 r. organ Prezydent Miasta S. poinformował strony o zakończeniu postępowania, wskazując siedmiodniowy termin na zapoznanie się z aktami sprawy oraz możliwość wypowiedzenia co do zebranych dowodów i materiałów. W dniu 27 czerwca 2025 r. do organu prowadzącego postępowanie wpłynęło pismo skarżącego, w którym poinformował o zamiarze cofnięcia darowizny wobec małoletniego syna. W piśmie z 21 lipca 2025 r. (wpływ do organu 23 lipca 2025 r R. L. ponownie opisując stan swojego zdrowia oraz konflikt z matką małoletniego syna, wniósł o zapoznanie z materiałem dowodowym oraz ustanowienie pełnomocnika i obrońcy w urzędu w toczącym się postępowaniu. Odpowiadając na pismo, Prezydent Miasta S. przekazał kserokopie dokumentów (wniosek do Sądu Rejonowego w S. z 20 marca 2025 r., postanowienie Sądu Rejonowego z 31 marca 2025 r., zapytanie do Krajowego Rejestru Karnego z 6 czerwca 2025 r.) oraz poinformował, że w postępowaniu administracyjnym, w rozumieniu k.p.a. nie ma instytucji obrońcy z urzędu w takim sensie jak w postępowaniu karnym. Wyjaśnił, że ustawa przewiduje natomiast pełnomocników, których strona może samodzielnie ustanowić do reprezentowania jej w postępowaniu administracyjnym. W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że lokal mieszkalny nr [...] położony przy ulicy [...] w S. nie stanowi miejsca, w którym skarżący koncentruje swoje interesy życiowe. Zdaniem organu za miejsce stałego pobytu uznaje się taki lokal, w którym zainteresowana osoba stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje swoje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble) przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych. Pozostawienie w lokalu rzeczy będących własnością osoby objętej wnioskiem o wymeldowanie, również nie świadczy o skoncentrowaniu spraw życiowych w tym miejscu, jeżeli nie wiąże się z faktycznym trwałym przebywaniem właściciela tych rzeczy w miejscu stałego zameldowania. Jako okoliczność bezsporną organ wskazał fakt przebywania skarżącego w zakładzie karnym od grudnia 2022 r., który spowodowany jest zawinionym działaniem samej strony. Niezgodne z prawem działanie strony doprowadziło w konsekwencji do opuszczenia miejsca stałego pobytu, a więc utraty miejsca dotychczasowego pobytu. Pobyt w zakładzie karnym nie ma charakteru pobytu stałego, jednakże należy przyjąć, że zakład kamy jest miejscem, w którym osoba ma obecnie skoncentrowane życie osobiste. Utrzymywanie zameldowania osób odbywających kary pozbawienia wolności stanowiłoby ewidentną fikcję meldunkową, niezgodną z obowiązującymi przepisami prawa. Zamiar cofnięcia darowizny małoletniemu synowi nie ma wpływu na wynik postępowania w przedmiocie wymeldowania, bowiem w tym ostatnim nie bada się tytułu prawnego do lokalu, a wyłącznie kwestię jego trwałego opuszczenia na potrzeby zniesienia fikcji meldunkowej. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł R. L.. Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda Zachodniopomorski decyzja z dnia 12 września 2025 r. SO-1.621.78.2025.KS na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2024 poz. 572) oraz art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2025 r. poz. 274 ze zm.) utrzymał w całości w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy potwierdzając ustalenia organu I instancji zwrócił uwagę na to, że zameldowanie i wymeldowanie są tylko aktami rejestracji danych. Ewidencja ludności ma zbierać informacje o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc informacje o stanie faktycznym, a nie prawnym. Nie kontroluje natomiast legalności zamieszkiwania i pobytu osób. Posiadanie przez osobę prawa do lokalu pozostaje bez wpływu na ustalenie, czy taka osoba spełniła przesłanki materialno-prawne niezbędne do jej wymeldowania. Organ powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazał, że w przypadku zmiany miejsca pobytu spowodowanej pobytem w zakładzie karnym nie wymaga się dobrowolności opuszczenia miejsca zamieszkania, w tej sytuacji brak dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego nie oznacza przeszkody do wymeldowania, gdyż opuszczenie lokalu jest zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności. W tej sytuacji bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje zamiar odwołującego się ponownego zamieszkania w przedmiotowym lokalu. Bezsporne jest, że dalsze utrzymywanie jego zameldowania prowadzi do utrzymywania fikcyjnej ewidencji ludności. Pismem z dnia 6 października 2025 r. R. L. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. W skardze zarzucił rażące naruszenie prawa poprzez brak ustanowienia w postępowaniu administracyjnym obrońcy z urzędu. Wniesienie wniosku o wymeldowane przez małoletniego syna, który otrzymał przedmiotowe mieszkanie w darowiźnie. Ponadto skarżący wskazał na swój zły stan zdrowia oraz grożącą mu bezdomność gdy opuści zakład karny. W mieszkaniu pozostały jego rzeczy i zamierza tam powrócić. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Zachodniopomorski wniósł o oddalenie skargi. Ustanowiony dla małoletniego uczestnika postępowania pełnomocnik wniósł o oddalenie skargi oraz o przyznanie wynagrodzenia na jego rzecz za pomoc prawną udzieloną małoletniemu w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie według norm przepisanych. Na rozprawie w dniu 21 maja 2026 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., zwanej dalej w skrócie: "p.p.s.a."), uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa. Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 12 września 2025 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 5 sierpnia 2025 r. o wymeldowaniu R. L. (dalej zwany również - "skarżącym") z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego nr [...] położonego przy ulicy [...] w S.. Zgodnie z art. 35 ustawy, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. W świetle wskazanej regulacji normatywnej decyzja w sprawie wymeldowania ma charakter związany i zapada, gdy jednocześnie spełnione zostaną przesłanki opuszczenia miejsca pobytu stałego oraz niedopełnienia obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 ustawy). Z treści przytoczonego przepisu wynika, że o pobycie stałym przesądzają takie elementy jak fizyczne przebywanie osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu w sposób stały. W świetle przepisów ustawy obowiązek meldunkowy ma charakter porządkujący i powinien odzwierciedlać istniejący stan faktyczny, a więc zameldowanie na pobyt stały powinno stanowić potwierdzenie przebywania pod oznaczonym adresem z zamiarem skoncentrowania tam interesów życiowych. Z kolei wymeldowanie powinno być konsekwencją opuszczenia dotychczasowego miejsca zamieszkania z zamiarem zerwania z nim dotychczasowych więzi i przeniesienia centrum życiowego w inne miejsce. W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, iż przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Innymi słowy, chodzi o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Rozstrzygając wątpliwości co do charakteru pobytu, organ administracji publicznej nie może ograniczyć się do bezkrytycznego przyjęcia oświadczenia osoby, której dotyczy wniosek o wymeldowanie. O kwalifikacji pobytu oznaczonej osoby w konkretnym lokalu mieszkalnym decyduje bowiem nie tylko treść oświadczenia składanego przez stronę postępowania, ale całokształt okoliczności faktycznych sprawy wykazujących to, jaki jest rzeczywisty zamiar osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2014 r., sygn. akt II OSK 2408/12, z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt II OSK 802/17). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego szeroko komentowana jest także przesłanka dobrowolności opuszczenia lokalu mieszkalnego. Konieczność wystąpienia dobrowolności opuszczenia lokalu pojmowanej jako wyraz woli osoby, która lokal opuściła, winna być, w ocenie NSA, badana i oceniana w sytuacji, gdy istnieje wątpliwość czy dana osoba opuściła lokal samodzielnie, czy też na skutek bezprawnych działań innych podmiotów. Sąd ten wskazał także, że ocena, czy dobrowolność owa wystąpiła, pozbawiona jest natomiast uzasadnienia, jeśli dana osoba, nie wskutek bezprawnego postępowania innych osób, lecz wskutek własnych bezprawnych działań została zatrzymana przez organy ścigania i opuszczenie przez nią lokalu jest konsekwencją wywołanego przez jej działania aresztowania i odbywania kary pozbawienia wolności. W przypadku zatem zmiany miejsca pobytu spowodowanej pobytem w zakładzie karnym nie wymaga się dobrowolności opuszczenia miejsca zamieszkania, co jest zrozumiałe, gdyż zmianie tej nie towarzyszy dobrowolność. W tej sytuacji brak dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego nie oznacza przeszkody do wymeldowania, gdyż opuszczenie lokalu jest zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności. Sąd w składzie orzekającym akceptuje pogląd zaprezentowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, na który w uzasadnieniu decyzji powołują się organy I i II instancji. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, wskazać należy, że skarżący opuścił lokal mieszkalny w grudniu 2022 r., w związku z prawomocnym orzeczeniem kary (w sprawie [...]) pozbawienia wolności za znęcanie się nad matką małoletniego wnioskodawcy, której koniec przypada na rok 2028, nadto prowadzone są przeciwko skarżącemu inne postepowania karne. Nie ulega zatem wątpliwości, że opuszczenie lokalu przez skarżącego, w świetle powyższych okoliczności nie miało charakteru dobrowolnego, było bowiem skutkiem decyzji procesowych podjętych w postępowaniu karnym, które na dzień orzekania – jak wynika z akt sprawy (k. 65 akt administracyjnych) zostało zakończone. Co prawda skarżący deklaruje, że chciałby w tym lokalu zamieszkać i zamierza cofnąć darowiznę mieszkania, jednak okoliczności te nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Podkreślenia wymaga, iż o zameldowaniu na pobyt stały nie przesądza posiadanie tytułu prawnego do lokalu, czy też zamiar przebywania pod określonym adresem, ale faktyczne zamieszkanie połączone z koncentracją w określonym miejscu interesów życiowych. Skarżący umową darowizny przekazał przedmiotowy lokal na własność małoletniego syna zatem legitymacje do złożenia wniosku o wymeldowanie ma L. L., którego reprezentuje ustanowiony na podstawie art. 99 § 1, 2 K.r.i o. do sprawy profesjonalny pełnomocnik. W ocenie sądu zachodziły zatem przesłanki do tego, aby uznać, że aktualnie związki skarżącego z lokalem ustały – nie mieszka pod adresem stałego zameldowania, co wynika z poczynionych przez organ pierwszej instancji ustaleń i nie ma możliwości w nim przebywania, z uwagi na odbywanie kary pozbawienia wolności. Oznacza to, że – jak trafnie uznały organy, ziściły się przesłanki, o których mowa w art. 35 u.e.l., warunkujące wymeldowanie z pobytu stałego. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę należało oddalić. Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).