II SA/Sz 354/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 października 2025 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 kwietnia 2025 r. nr 010070/680/5124840/2024 w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 sierpnia 2024 r., nr 010070/680/5124840/2024

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z 14 sierpnia 2024 r. znak: [...], odmówił A. N. przyznania na M. K. prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Organ wyjaśnił, iż na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustalono, że dziecko utraciło legalny pobyt w Polsce w związku z wyjazdem na [...] w dniu 11 września 2023 r. Wskazano, iż prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelom [...] lub ich małżonkom, przebywającym w Polsce z dziećmi, których pobyt na terytorium Polski jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom [...] w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Zgodnie z art. 11 ustawy, wyjazd obywatela [...] albo jego małżonka z terytorium Polski na okres powyżej 30 dni pozbawia go prawa do legalnego pobytu w Polsce, które uzyskał na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy. Prawo do świadczenia wychowawczego w takiej sytuacji nie przysługuje od miesiąca następującego po miesiącu, w którym osoba wyjechała z Polski. Osobom, które utraciły status "[...]", w wyniku wyjazdu z Polski, status ten może zostać ponownie nadany po ponownym przybyciu do Polski z terytorium [...] w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa. Organ wskazał, iż w celu ponownego uzyskania statusu "[...]" należy zgłosić się do organu gminy. W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawczyni wskazała, że pisała mailowo i dzwoniła do straży granicznej, która przekierowała ją do gminy, gdzie poinformowano ją, że status [...] jest aktualny a "wjazdy i wyjazdy też w porządku". Dziecko wjechało do Polski w ramach ewakuacji, co potwierdzają pieczątki w paszporcie. Otrzymała zaświadczenie o nadaniu statusu [...] a dziecko będzie uczyć się w liceum. Do odwołania dołączono dodatkowe dokumenty. Po rozpatrzeniu odwołania, Prezes ZUS, decyzją z 14 kwietnia 2024 r. nr [...], utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Jak wyjaśnił organ odmowa przyznania świadczenia wynika z faktu, że nie odnotowano w rejestrze okresu legalnego pobytu dziecka w Polsce jako uchodźcy po wyjeździe z terytorium Polski w dniu 11 września 2023 r. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wskazał, że z zapisów rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej wynika, że odnotowano przyjazd dziecka w dniu 1 marca 2022 r. i w dniu 19 czerwca 2023 r. jako przyjazd obywatela [...] w związku działaniami wojennymi, wyjazd dziecka w dniu 11 września 2023 r. i ponowny przyjazd w dniu 23 czerwca 2024 r. Jednakże przyjazd w dniu 23 czerwca 2024 r. nie został uwzględniony jako przyjazd wznawiający okres legalności pobytu. Stąd pobyt dziecka na terytorium Polski jest uznany za legalny jedynie w okresie od 1 marca 2022 r. do 11 września 2023 r. i nie obejmuje okresu świadczeniowego 2024/2025. Ponadto, pomimo skierowanego do odwołującej w dniu 17 lipca 2024 r. wezwania o podjęcie działań w celu wyjaśnienia ww. niezgodności, rejestr Straży Granicznej nie został zaktualizowany. Pismem z 24 kwietnia 2025 r. wnioskodawczyni wystąpiła ze skargą na powyższą decyzję domagając się jej uchylenia i przyznania świadczenia wychowawczego 800+ na małoletniego M. K.. W uzasadnieniu skargi wyjaśniła, że jest siostrą i prawnym opiekunem małoletniego. Dnia 27 czerwca 2024 r. złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze i 17 lipca 2024 r. otrzymała wezwanie z ZUS do uzupełnienia dokumentów i tego samego dnia zgłosiła się do ZUS z kompletem wymaganych informacji. Na miejscu poinformowano skarżącą, że powinna wystąpić do Straży Granicznej o potwierdzenie przekroczeń granicy, mimo że kilka dni później, 5 sierpnia 2024 r., świadczenie 300+ zostało jej przyznane bez żadnych problemów. Skarżąca wskazała, że do odwołania dołączyła m.in. potwierdzenie nadania numeru PESEL [...] przez Urząd Miasta K.. Urząd ten nie miał żadnych wątpliwości co do legalnego pobytu jej brata w Polsce. Przedłożyła także organowi zaświadczenie o przyjęciu dziecka do liceum w K., potwierdzenie przekroczenia granicy przez SG w M. , dokumenty ze Straży Granicznej w B. . Po otrzymaniu decyzji ZUS, przekazała komplet dokumentów dotyczących przekroczeń granicy oraz decyzję do Komendy Głównej Straży Granicznej. W odpowiedzi z dnia 17 kwietnia 2025 r. otrzymała potwierdzenie, że wszystkie dane są prawidłowe, a dziecko przebywa legalnie na terytorium RP. Do skargi dołączono dodatkowe dokumenty. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Zdaniem organu decyzja jest prawidłowa, bowiem na dzień wydania zaskarżonej decyzji rejestr Straży Granicznej nie był zaktualizowany, a obecnie mimo aktualizacji danych dziecka w rejestrze nie jest nadal możliwe przyznanie skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego, ponieważ skarżąca nie przedstawiła dokumentu potwierdzającego jej legalny dostęp do rynku pracy wraz z dostępem do rynku pracy na pełny okres świadczeniowy. W piśmie z 28 lipca 2025 r. skarżąca poinformowała, że w marcu 2025 r. złożyła nowy wniosek o świadczenie wychowawcze, który został rozpatrzony pozytywnie. ZUS przyznał jej świadczenie od czerwca 2025 r., uznając tym samym, że małoletni przebywa legalnie na terytorium Polski a skarżąca posiada legalny dostęp do rynku pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.). Nadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie skarżąca wystąpiła do ZUS z wnioskiem o przyznanie świadczenia wychowawczego 800+ na dziecko, które jest obywatelem [...] i przybyło z [...] do Polski w związku z działaniami wojennymi po 23 lutego 2022 r. Organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, iż na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustalono, że dziecko utraciło pobyt legalny w Polsce w związku z wyjazdem na [...] w dniu 11 września 2023 r. Wskazano w tym zakresie, iż zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom [...] w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 337 z późn. zm.) wyjazd obywatela [...] z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 30 dni pozbawia go prawa do legalnego pobytu w Polsce, które uzyskał na podstawie art. 2 ust. 1 przedmiotowej ustawy. Organ II instancji stwierdził przy tym, iż wyjazd dziecka nastąpił w dniu 14 lipca 2024 r. a jego ponowny przyjazd nastąpił 28 lipca 2024 r. jednak nie został on uwzględniony jako przyjazd "ustanawiający okres legalności pobytu". Natomiast skarżąca w toku postępowania przedstawiała wyjaśnienia, w szczególności powołując się na pism Straży Granicznej, z 29 sierpnia 2024 r. w którym stwierdza się w szczególności, iż szczegółowa weryfikacja bazy danych Straży Granicznej wykazała, że rekordy dotyczące przekroczeń granicy w DPG w B. osób wskazanych we wniosku zostały stosownie zmodyfikowane, tj. osoby zostały odprawione jako ewakuowane z terenów objętych konfliktem zbrojnym, a następnie drogą teletransmisji dane udostępniono uprawnionym urzędom. W przedmiotowym piśmie wskazano, iż po upływie co najmniej kilkunastu dni należy zwrócić się do właściwego organu (urząd gminy, ZUS), o stwierdzenie czy w systemie teleinformatycznym widoczne są ewentualne pożądane zmiany, dotyczące statusu UKR, w rejestrze, o którym mowa w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom [...] w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Z treści skarżonych decyzji wynika jednoznacznie, że organy oparły się wyłącznie na danych zawartych w rejestrze Straży Granicznej i mimo naprowadzenia przez skarżącą dowodów wskazujących, iż dane te nie są prawidłowe, nie podjęły żadnej aktywności celem poczynienia niezbędnych ustaleń. W tym zakresie organ ani nie wystąpił do organów Straży Granicznej na podstawie art. 7b k.p.a. celem ustalenia czy zaistniały okoliczności powodujące utratę przez małoletniego uprawnień przewidzianych w ustawie ani nie korzystały w możliwości przewidzianych w art. 79a k.p.a. Tym samym w niniejszej sprawie ZUS, przyjmując bezkrytycznie dane z rejestru Straży Granicznej i uznając w istocie, że są one jedynym i niepodważanym dowodem, pominął obowiązek wszechstronnej oceny dowodów oraz zasadę prawdy obiektywnej. Tymczasem przedmiotowy rejestr stanowi dowód legalnego pobytu, ale nie jest dowodem wyłącznym. W przypadku rozbieżności pomiędzy danymi rejestrowymi a twierdzeniami strony, organ ma obowiązek dążyć do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, np. poprzez zwrócenie się do Straży Granicznej o dodatkowe wyjaśnienia. W tym miejscu warto też wskazać, iż stosownie do. 107 § 6 k.p.a., decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Jak wynika zaś z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym zasady przekonywania, określonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z zasadą przekonywania uzasadnienie decyzji powinno stanowić uzewnętrznienie motywów kierujących organem przy podejmowaniu decyzji, powinno być pokazaniem rozumowania organu, a nie tylko wykazem zebranych faktów i norm. Uzasadnienie ma nie tylko przekonać adresata decyzji o słuszności rozstrzygnięcia, ale umożliwić pogłębioną kontrolę i ocenę rozumowania organu (por. wyrok NSA z dnia 25 października 2016 r., sygn. akt II OSK 110/15). W sytuacji, w której organ w uzasadnieniu decyzji nie odnosi się do przedstawionej w przez stronę argumentacji oraz przedkładanych dowodów mających dowodzić posiadanie uprawnienia do uzyskiwania wnioskowanego świadczenia, należało też stwierdzić, iż doszło do naruszenia art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. oraz ogólnych zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, tj. art. 6 k.p.a. (zasada praworządności), art. 8 § 1 k.p.a. (zasada zaufania do władzy publicznej), art. 9 k.p.a. (zasada informowania stron) oraz art. 11 k.p.a. (zasada przekonywania). W związku z powyższym, Sąd uznał, że decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenia te polegały na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz błędnej ocenie stanu faktycznego, co doprowadziło do odmowy przyznania świadczenia wychowawczego za sporne okresy. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W ponownie prowadzonym postępowaniu ZUS będzie zobowiązany do należytego rozpatrzenia sprawy przy uwzględnieniu powyższych wskazań co do niezbędnego zakresu postępowania dowodowego i charakteru rejestru prowadzonego przez Straż Graniczną.