Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

I OSK 1958/24

I OSK 1958/24 - Wyrok NSA z 2025-10-09

Wynik

Oddalono skargę kasacyjną

Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia
9 października 2025
Prawomocne
tak

Treść rozstrzygnięcia

Dnia 9 października 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 października 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 19 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Ke 274/24 w sprawie ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 21 marca 2024 r. znak: SKO.PS-80/1127/351/2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Wyrokiem z 19 czerwca 2024 r. II SA/Ke 274/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę E.W. (Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach (Kolegium) z [...] marca 2024 r., znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca zaskarżyła wyrok Sądu Wojewódzkiego skargą kasacyjną w całości zarzucając mu na podstawie art 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej p.p.s.a): 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 134 ust. 2 pkt 2 w zw. z art, 134 ust, 1 pkt 1 w zw. z art. 103 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - dalej uFUS (Dz.U.2023.1251 t,j. z dnia 2023.06.30) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na całkowitym pominięciu brzmienia tych przepisów przy dokonywaniu analizy w której dacie doszło do zawieszenia wypłaty renty skarżącej w sytuacji, gdy przepis ten określa, że jeśli powstaną okoliczności uzasadniające zawieszenie prawa do świadczeń to wstrzymanie wypłaty świadczeń następuje poczynając od miesiąca w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty, a taka decyzja została w przypadku skarżącej wydana w dniu [...] grudnia 2023 r., wskutek czego wstrzymanie wypłaty świadczeń nastąpiło ze skutkiem na ten miesiąc w czasie obowiązywania przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r, o świadczeniach rodzinnych - dalej u.ś.r. w poprzednim brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., które to naruszenie w konsekwencji doprowadziło do: a) naruszenia przepisów prawa procesowego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt l lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 roku, przez błędne uznanie, że pobranie w miesiącu grudniu 2023 r. przez skarżącą świadczenia rentowego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką, pomimo, iż decyzja o zawieszeniu świadczenia została wydana w dniu [...] grudnia 2023 r., b) naruszenia przepisów prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U.2023.1429 z dnia 2023,07.26) poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, iż prawo skarżącej do zasiłku pielęgnacyjnego nie powstało przed dniem 31 grudnia 2023 r., 2. naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit, c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez oddalenie skargi na decyzję organu II instancji, w sytuacji, gdy zarówno ta decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw, z art 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r, - Kodeks postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.) w zw. z art, 107 § 3 k.p.a., polegającym na zlekceważeniu ogólnych zasad postępowania administracyjnego, a w szczególności przy niewyjaśnionym dokładnie stanie faktycznym oraz błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i uznanie, że skarżąca na datę 31 grudnia 2023 r. nadal była uprawiona do pobierania renty, pomimo, iż została ona zawieszona decyzją ZUS oddział w Kielcach z dnia [...] grudnia 2023 r., 3. naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 9 i 79a § 1 k.p.a. poprzez zaakceptowanie decyzji obu instancji, wydanych w toku postępowań, w których organy nie dopełniły obowiązków informacyjnych i nie poinformowały skarżącej o możliwości zwrotu świadczenia rentowego, które pobrała ona za miesiąc grudzień 2023 r., w sytuacji, gdy decyzja o wstrzymaniu wypłaty świadczenia została wydana właśnie w grudniu 2023 r., a zwrot tego świadczenia spowodowałby uznanie, że wypłata renty uległa zawieszeniu jeszcze w czasie obowiązywania przepisów w poprzednim brzmieniu, a tym samym skutkowałaby przyznaniem skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem wszelkie pozostałe przesłanki zostały przez nią spełnione. Skarżąca trybie art 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art 193 p.p.s.a. wniosła o przeprowadzenie dowodu z załączonego do skargi kasacyjnej dokumentu w postaci potwierdzenia przelewu - zwrotu przez skarżącą na rzecz ZUS renty wypłaconej jej w miesiącu grudniu 2023 r., w celu ustalenia, iż skarżąca już po dacie wydania wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zwróciła rentę wypłaconą jej za grudzień zgodnie z treścią decyzji wydaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oddział w Kielcach [...]grudnia 2023 roku w sprawie [...], a przeprowadzenie tego dowodu jako dowodu z dokumentu nie doprowadzi do przedłużenia postępowania, przy czym dokument ten ma kluczowe znaczenie dla ustalenia daty, w której uległa zawieszeniu wypłata renty dla skarżącej, a tym samym ustalenia przysługiwaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego na "starych zasadach". Wskazując na powyższe zarzuty, na podstawie art. 185 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach. W piśmie z 4 września 2024 r. Skarżąca wniosła o dopuszczenie dowodu z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Kielcach u [...] sierpnia 2024 r. w celu ustalenia, że już po wydaniu wyroku ZUS wydał decyzję zgodnie z którą wstrzymanie wypłaty renty Skarżącej nastąpiło z dniem 1 grudnia 2023 r. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Skarżąca wskazała że istotą sporu jest dopuszczalność, w oparciu o przepisy obowiązujące przed dniem 1 stycznia 2024 r. , przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o to świadczenie posiada jednocześnie ustalone prawo do świadczenia rentowego. Okoliczność ta stała się bowiem podstawą odmowy przyznania przez organy obu instancji wnioskowanej formy pomocy, wobec przyjęcia, że wniosek skarżącej nie mógł zostać uwzględniony przy zaktualizowania się przesłanki negatywnej żart. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. (posiadanie przez wnioskodawczynię ustalonego prawa do renty). W ocenie Skarżącej stanowisko to jest wynikiem niewłaściwej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w następstwie której Skarżącej przedwcześnie odmówiono przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organy obu instancji uczyniły to bez uprzedniego poinformowania Skarżącej o tym, czy poza samym faktem pobierania świadczeń rentowych spełnia ona wszystkie inne wymagane przesłanki normatywne do ustalenia jej prawa do wnioskowanego świadczenia. Informacja taka powinna być stronie udzielona wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie renty. Skarżąca podkreśliła że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dominuje stanowisko, zgodnie z którym osoba spełniająca warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego o którego ustalenie wnioskuje, a jednocześnie pobiera emeryturę, czy rentę winna mieć możliwość dokonania wyboru jednego z ww. konkurencyjnych świadczeń poprzez rezygnację z jednego z nich (niższego). Wybór taki może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego stosownego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury. Nie sposób znaleźć znajduje argumentów, by świadczenie pielęgnacyjne - jako swoista rekompensata dochodu z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia, miałoby nie przysługiwać osobie z uprawnieniami rentowo- emerytalnymi (w sytuacji ich zawieszenia). Skarżąca wskazała, że z własnej inicjatywy, bez uprzedniego pouczenia w tym przedmiocie złożyła w dniu 28 listopada 2023 r. do ZUS wniosek o wstrzymanie wypłaty renty wskazując, iż wnosi o jej wstrzymanie od najbliższego terminu płatności, tj. od grudnia 2023 roku. W dniu [...] grudnia 2023 r. ZUS oddział w Kielcach wydał decyzję w przedmiocie wstrzymania wypłaty świadczeń. Zwróciła uwagę, że ani organy obu instancji ani WSA w Kielcach nie dokonały analizy przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, aby ustalić na jaką datę skutek odniosła ta decyzja ZUS, co w sprawie jest kwestią kluczową, bowiem determinowało to, czy Skarżącej przysługiwać będzie świadczenie pielęgnacyjne na podstawie przepisów obowiązujących do końca 2023 r., czy też nie będzie jej to świadczenie przysługiwać ze względu na zmianę przepisów, która weszła w życie 1 stycznia 2024 r. Skarżąca wskazała, że zgodnie z art. 103 ust. 3 ustaw o emeryturach i rentach z FUS "Prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty". W sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżąca wniosek, o którym mowa w tym przepisie złożyła w dniu 28 listopada 2023 r. Zgodnie zaś z art. 134 ust. 1 pkt 1 "Wypłatę świadczeń wstrzymuje się, jeżeli powstaną okoliczności uzasadniające zawieszenie prawa do świadczeń lub ustanie tego prawa". W przypadku skarżącej tą okolicznością było złożenie przez nią wniosku z dnia 28 listopada 2023 roku. Zgodnie zaś z art. 134 ust. 2 pkt 2 wstrzymanie wypłaty świadczeń następuje poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 1-4, albo od następnego miesiąca, jeżeli wcześniejsze wstrzymanie wypłaty nie było możliwe. Powyższa analiza prowadzi do wniosku, iż skoro decyzja o wstrzymaniu wypłaty emerytury została wydana [...] grudnia 2023 r. to wstrzymanie wypłaty powinno nastąpić od tego miesiąca, a nie od dnia 1 stycznia 2024 r. Skarżącej wprawdzie wypłacono w dniu 7 grudnia 2023 r. rentę za grudzień, ale 14 sierpnia 2024 r. dokonała jej zwrotu na rachunek bankowy ZUS stosując się do decyzji, którą dokonano wstrzymania wypłaty jej renty w miesiącu grudniu. Powyższa analiza w połączeniu z aktualnym zwrotem renty pobranej w grudniu 2023 r. prowadzi do wniosku, iż wstrzymanie wypłaty renty nastąpiło w grudniu 2023 r., a więc w czasie, gdy obowiązywały jeszcze przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w poprzednim brzmieniu umożliwiającym pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad pełnoletnią osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Skarżąca wskazała następnie, że Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu skarżonego wyroku nie odnosi się w żaden sposób do spełnienia przez Skarżącą pozostałych przesłanek, od których przepisy uzależniają ustalenie tego prawa. Skarżąca podkreśliła również, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej, wobec sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie zaś prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających rentę w niższej niż w świadczenie wysokości powoduje, że opisany wyżej cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany. Zauważenia bowiem wymaga, że sprawując opiekę, po uzyskaniu prawa do renty, opiekun pozbawiony jest możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Przedstawione powyżej stanowisko uwzględnia prokonstytucyjną wykładnię omawianej normy i jest aktualnie dominujące w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nie można bowiem pomijać, że sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana w ten sposób, że podmioty, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., pozbawiono świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Jednocześnie tym, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r., umożliwiono wybór świadczenia wyższego. Uprawnionym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w dwóch ww. przepisach przyznano zaś prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń z ustawy. Odnośnie zróżnicowania wysokości świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych wypowiedział się również Trybunał Konstytucyjny, w uzasadnieniu wyroku z 21 października 2015 r., sygn. akt K 38/13. Wskazał mianowicie, że ustawodawca jest zobowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie opiekunów. Z tych przyczyn w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dominuje pogląd, że brak jest argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wobec tych z nich, którzy mają ustalone prawo nie tylko do renty, ale do jednego ze świadczeń wymienionych wart. 17 ust. 5 ust. 1 lit. a u.ś.r., gdy aktualnie pobierane świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Skarżąca podkreśliła, że ugruntowane już orzecznictwo Sądu kasacyjnego wyraża stanowisko, że wymaganie przez organ, aby strona wnioskująca w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia korzystniejszego, stawiają w trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska ona wybrane świadczenie w miejsce już ustalonego i aktualnie otrzymywanego. Skoro zaś normy prawa umożliwiają wybór świadczenia (art 27 ust 5 u.ś.r.), to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez stronę świadczenia korzystniejszego, przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. Wskazała, że biorąc pod uwagę przedstawioną powyżej argumentację należało uznać, że Skarżąca jako osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń, poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, przy czym, źródłem takiego uprawnienia strony jest właśnie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. odczytywany z uwzględnieniem wykładni prokonstytucyjnej (gdyż zawarta w art. 27 ust. 5 u.ś.r. regulacja - umożliwiająca wypłatę świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną, dotyczy jedynie zbiegu uprawnień do świadczeń rodzinnych). Wybór świadczenia może polegać na złożeniu do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury - na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stosownie do tej normy, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. W konsekwencji, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 uFUS nastąpi skutek wstrzymania wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 uFUS). Skarżąca podkreśliła, że jej intencją było wstrzymanie jej wypłaty emerytury właśnie od grudnia 2023 r., co podkreśliła ona w swoim wniosku do ZUS. Skoro zawieszenie renty skutkuje wstrzymaniem takiej wypłaty jasnym jest, że w ten sposób dochodzi do wyłączenia negatywnej przesłanki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza w kontekście aktualnego zwrotu świadczenia za miesiąc grudzień 2023 r. Trzeba przy tym mieć na względzie, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z renty od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu jej wypłaty. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury o uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien zaś stronę poinformować, zgodnie z treścią art. 9 k.p.a. Organ pierwszej instancji nie uczynił zadość obowiązkowi informacyjnemu, określonemu w art. 9 k.p.a. W aktach administracyjnych sprawy brak jest bowiem jakiegokolwiek pisma zawierającego stosowne pouczenie w tym zakresie. Zgodnie żart. 79a k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tej normy jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Wskazując na powyższe stwierdzić należy, iż zarówno organy obu instancji, jak i WSA w Kielcach przyjęły skrajnie niekorzystną dla skarżącej ocenę stanu faktycznego oraz interpretację przepisów prawa materialnego. Sytuacja skarżącej, która sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką wymagała wnikliwej analizy sprawy i przeprowadzenia prokonstytucyjnej interpretacji przepisów, aby zapewnić jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza, że wniosek oraz jej działania zmierzające do zawieszenia prawa do renty zostały podjęte jeszcze w 2023 r. przed zmianą przepisów o świadczeniu pielęgnacyjnym, a organy nie pouczyły jej o możliwości zwrotu świadczenia rentowego pobranego za grudzień 2023 r. Odpowiedź na skargą kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Odnosząc się do zawartych w skardze kasacyjnej i piśmie z 4 września 2024 r. wniosków dowodowych Sąd kasacyjny wyjaśnia, że w świetle art. 106 § 5 p.p.s.a. w związku z art. 243 2 k.p.c., dokumenty znajdujące się w aktach sprawy lub do nich dołączone stanowią dowody bez wydawania odrębnego postanowienia. Jedynie w sytuacji, w której Sąd zamierza pominąć dowód z takiego dokumentu winien wydać postanowienie. Oznacza to, że dokumenty dołączone przez Skarżącą do skargi kasacyjnej a następnie do pisma z 4 września 2024 r. stanowią dowód w sprawie. W obszernej skargi kasacyjnej nie zostało przedstawione uzasadnienie zarzutu objętego punktem 2 petitum skargi kasacyjnej, to jest zarzutu naruszenia art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 6, art. 8, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. Artykuł 9 k.p.a. przywołany został jako naruszony zarówno w zarzucie objętym punktem 2 jak i 3 petitum skargi kasacyjnej i uzasadniony wyłącznie w zakresie wskazanym w tym ostatnim punkcie. Jak jednak wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej, Skarżąca zarzut objęty punktem 2 petitum skargi kasacyjnej wiąże z zarzutem dokonania niewłaściwej oceny skutków wydania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji z [...] grudnia 2023 r. Owa niewłaściwa ocena miała być, w ocenie Skarżącej, następstwem wadliwej wykładni art. 103 ust. 1 w związku z art. 134 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 504 z późn. zm., dalej "ustawa o emerytach i rentach z FUS). Sąd kasacyjny nie neguje, że w świetle przywołanych przez Skarżącą przepisów wpłatę świadczeń wstrzymuje się, jeżeli powstaną okoliczności uzasadniające zawieszenie prawa do świadczeń lub ustanie tego prawa (art. 134 ust. 1 pkt 1). Okolicznością niesporną w sprawie jest złożenie przez Skarżącą 28 listopada 2023 r. wniosku do ZUS o wstrzymanie wypłaty renty z tytułu niezdolności do pracy. Po rozpoznaniu tego wniosku, decyzją z [...] grudnia 2023 r. ZUS wstrzymał Skarżącej wypłatę renty od 1 stycznia 2024 r. to jest od najbliższego terminu płatności świadczenia. Decyzja ta przedłożona została przez Skarżącą do akt administracyjnych sprawy. Rzeczywiście, zgodnie z art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wstrzymanie wypłaty świadczeń następuje poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 1-4, albo od następnego miesiąca, jeżeli wcześniejsze wstrzymanie wypłaty nie było możliwe. Skarżąca w swojej argumentacji podkreśla, że w świetle przywołanych przez nią przepisów organy a następnie Sąd winny uznać, że wstrzymanie wypłaty renty nastąpiło od grudnia 2023 r., co oznacza, że przed dniem 1 stycznia 2024 r. spełniona została przesłanka rezygnacji przez nią ze świadczenia rentowego co uzasadniało przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu kasacyjnego stanowisko to jest nieprawidłowe. Skarżąca przedstawiając je zarzuca w istocie organom a następnie Sądowi Wojewódzkiemu zaniechanie przeprowadzenia kontroli zgodności z prawem decyzji ZUS z [...] grudnia 2023 r. Oczekuje bowiem uznania, że wstrzymanie wypłaty renty nastąpiło nie od dnia wskazanego w decyzji ale od dnia, w którym (w jej ocenie) owo wstrzymanie winno nastąpić. Skarżąca pomija jednak okoliczność, że ani organy administracji ani sąd administracyjny, kontrolujący zgodność z prawem decyzji wydanej w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie są uprawnieni do dokonywania kontroli zgodności z prawem decyzji organu rentowego. Kontrolę taką sprawują sądy powszechne – sądy pracy i ubezpieczeń społecznych, o czym Skarżąca została pouczona w decyzji z [...] grudnia 2023 r. W decyzji tej wskazano "Jeżeli Pan(i) uważa, że niniejsza decyzja nie jest zgodna z przepisami lub ze stanem faktycznym, może Pan(i) wnieść odwołanie – na piśmie lub ustnie do protokołu – za pośrednictwem organu rentowego, który wydał decyzję, do właściwego ze względu na Pana (i) miejsce zamieszkania Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji." Nie można zatem stawiać Sądowi Wojewódzkiemu zarzutu naruszenia prawa materialnego to jest art. 103 ust. 1 w związku z art. 134 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach poprzez zaniechanie uznania, wbrew treści przedstawionej przez Skarżącą decyzji ZUS, że do zawieszenia prawa do renty doszło od grudnia 2023 r. W konsekwencji, za niezasadne uznać należy również zarzut naruszenia przepisów postępowania objęty punktem 2 petitum skargi kasacyjnej. Ustalenia faktyczne poczynione przez Kolegium, w świetle których nie doszło do zawieszenia przysługującego Skarżącej prawa do renty przed dniem 1 stycznia 2024 r., a które Sąd Wojewódzki uznał za podstawę kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, nie zostały poczynione z naruszeniem wskazanych przez Skarżącą przepisów postępowania. Sąd kasacyjny dostrzega, że organy nie badały pozostałych przesłanek wskazanych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczenia rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (brzmienie obowiązujące do dnia 31 grudnia 2023 r. wynikające z t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej "ustawa o świadczeniach rodzinnych). Jednak z przyczyn, które wskazane zostaną w dalszej części uzasadnienia, zaniechania tego nie można uznać za naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Niezasadny był również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 9 i 79a § 1 k.p.a. Skarżąca naruszenia przywołanych przez nią przepisów upatrywała w zaniechaniu powiadomienia jej przez organy o możliwości zwrotu otrzymanego świadczenia rentowego. W ocenie Sądu kasacyjnego tak uzasadniony zarzut jest niezasadny. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, Skarżąca wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożyła kopię wniosku skierowanego do ZUS o wstrzymanie wypłaty renty. Organ pierwszej instancji decyzją z 23 stycznia 2024 r. odmówił przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na zaistnienie okoliczności wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, to jest z uwagi na fakt, że niepełnosprawność matki Skarżącej powstała w 61 roku życia. W toku postępowania odwoławczego Skarżąca złożyła decyzję ZUS z [...] grudnia 2023 r. oraz oświadczenie, że z dniem 31 grudnia 2023 r. straciła zatrudnienie na umowę zlecenia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. Organ drugiej instancji, do którego Skarżąca złożyła decyzję organu rentowego o wstrzymaniu wypłaty renty, nie był ani zobowiązany ani uprawniony do udzielania Skarżącej wskazówek, co do czynności jakie mogłaby podjąć celem tejże decyzji. Wymagałoby to bowiem dokonania przez organ pomocy społecznej oceny zgodności z prawem decyzji organu rentowego, a następnie rozważenie ewentualnych czynności możliwych do podjęcia celem doprowadzenia do zmiany rozstrzygnięcia organu rentowego. Do tego zaś, jak już wyżej wskazano, organ pomocy społecznej nie ma uprawnień. Skarżąca wskazywała również, że organ nie poinformował jej o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty jak również nie wskazał jej przesłanek zależnych od niej, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane. Rzeczywiście, jak słusznie zwrócił uwagę Sąd Wojewódzki, w sprawach dotyczących świadczeń rodzinnych, wynikający z art. 9 i art. 79a k.p.a. obowiązek informacyjny polega na pouczeniu strony o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty renty. Jak jednak wynika z akt administracyjnych Skarżąca wiedziała, że wystąpienie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego łączy się z koniecznością zawieszenia prawa do renty. Świadczy o tym dołączenie przez nią do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego kopii wniosku skierowanego przez nią do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wstrzymanie wypłaty renty. Zwrócić również należy uwagę, że organ pierwszej instancji odmówił Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie z uwagi na niewykazanie przez nią zależnych od niej przesłanek, ale z uwagi na przyjęcie, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium natomiast uznało, że z uwagi na datę zawieszenia prawa do renty, zastosować należy przepisy obowiązujące od 1 stycznia 2024 r., które nie przewidują możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby sprawującej opiekę nad osobą pełnoletnią. Przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie było zatem niewykazanie przez Skarżącą przesłanek zależnych od niej. Podsumowując uznać należy, że w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, zaś stan faktyczny ustalony przez Kolegium i przyjęty przez Sąd pierwszej instancji może być podstawą dalszej kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku. Wyjaśnić należy, że oceny tej nie zmieniają dokumenty dołączone przez Skarżącą do skargi kasacyjnej a następnie do pisma z 4 września 2024 r. Sąd kasacyjny przypomina, że sąd administracyjny dokonuje kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji uwzględniając stan faktyczny i prawny istniejący w dniu jej wydania. Przedstawione przez Skarżącą dokumenty, to jest dowód zwrotu do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych renty za grudzień 2023 r. (polecenie przelewu z 14 sierpnia 2024 r.) oraz decyzja z [...] sierpnia 2024 r. nie były znane ani organowi ani Sądowi Wojewódzkiemu, co więcej, z uwagi na datę ich powstania nie mogły być wzięte pod uwagę przez Sąd Wojewódzki przy dokonywaniu kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. W konsekwencji, ich przedstawienie przez Skarżącą na etapie postępowania kasacyjnego nie może doprowadzić do uznania, że ustalenia faktyczne przyjęte przez Sąd Wojewódzki za podstawę orzekania poczynione zostały z naruszeniem prawa. Równocześnie, poza zakresem niniejszej sprawy, a co za tym idzie, poza zakresem rozpoznania sprawy przez Sąd kasacyjny, pozostaje kwestia ewentualnej możliwości wznowienia postępowania zakończonego wydaniem decyzji Kolegium. W sprawie nie doszło również do naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych Zgodnie z przywołanym przez Skarżącą przepisem, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty. W niniejszej sprawie, jak słusznie zwrócił uwagę Sąd Wojewódzki przysługujące Skarżącej prawo do renty nie zostało zawieszone przed dniem 31 grudnia 2023 r. Z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm.). Zgodnie z art. 63 ust. 1 tejże ustawy, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (to jest w ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Oznacza to, że w sprawach, w których prawo to nie powstało przed dniem 1 stycznia 2024 r., stosować należy przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu nadanym ustawą o świadczeniu wspierającym. W niniejszej sprawie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało przed dniem 1 stycznia 2024 r., do zawieszenia prawa do renty doszło bowiem dopiero od dnia 1 stycznia 2024 r. W konsekwencji, organ drugiej instancji prawidłowo wskazał, że należało zastosować przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. i odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na wiek osoby niepełnosprawnej tj. w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych – powyżej 18 roku życia. Sąd Wojewódzki postąpił prawidłowo podzielając to stanowisko. Odnosząc się do zarzutu objętego punktem 1.b petitum skargi kasacyjnej wskazać należy, że został on nieprawidłowo sformułowany. Skarżąca zarzuca w nim Sądowi Wojewódzkiemu naruszenie art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym. Przywołany przez Skarżącą przepis składa się z 16 ustępów o różnej treści normatywnej. Nie jest rzeczą Sądu kasacyjnego domniemywanie, który z przepisów naruszony został w ocenie Skarżącej przez Sąd Wojewódzki. Dodatkowo zwrócić należy uwagę, że Skarżąca zarzuca błędne zastosowanie tego przepisów polegające na przyjęciu, e prawo Skarżącej do zasiłku pielęgnacyjnego nie powstało przed dniem 31 grudnia 2023 r. Oznacza to, że Skarżąca stawiając powyższy zarzut dąży do zakwestionowania ustaleń faktycznych poczynionych przez organ i przyjętych przez Sąd Wojewódzki za podstawę orzekania. Jak już zaś wielokrotnie wyjaśniano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie jest możliwe kwestionowanie ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie poprzez zarzut naruszenia prawa materialnego. Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, stąd też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Informacje o sprawie

Data wpływu
24 września 2024
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Sędziowie
Anna Wesołowska /sprawozdawca/ Jolanta Rudnicka /przewodniczący/ Monika Nowicka

Powołane przepisy

Inne orzeczenia w tej sprawie

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny