II SA/Sz 330/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 maja 2023 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych oddala skargę.

1. Wnioskiem z dnia 3 października 2022 r. M. B. (dalej przywoływana jako; "Skarżąca") zwróciła się do Burmistrza T. o udzielenie pomocy społecznej w formie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi na rzecz córki. Po otrzymaniu wniosku Organ przeprowadził wywiad środowiskowy i ustalił, że Skarżąca stanowi rodzinę wraz z mężem i 2 dzieci i prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe. 2. Decyzją z dnia 26 października 2022 r. nr [...], sprostowana postanowieniem z dnia 7 listopada 2022 r., Organ przyznał Skarżącej w miejscu zamieszkania, pomoc w formie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi w zakresie rehabilitacji fizycznej i usprawniania zaburzonych funkcji organizmu od listopada 2022 r. do 31 grudnia października 2022 dla córki w ilości 18h miesięcznie dziennie. Jednocześnie Organ ustalił odpłatność za świadczone usługi w kwocie 63,70 zł, tj. 100% kosztów pełnej godziny. Organ także odmówił przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi w ilości 6h miesięcznie. Uzasadniając swoje stanowisko Organ wskazał, że odmówiono przyznania wsparcia w formie terapii zabawą z uwagi na brak wykwalifikowanych terapeutów zatrudnianych przez organ. W miejscu zamieszkania nie ma możliwości skorzystania ze wsparcia w niezbędnym zakresie w ramach NFZ. Organ dokonał rozeznania wśród realizatorów specjalistycznych usług opiekuńczych na terenie gminy ościennej i ustalił, że żaden z terapeutów nie posiada w zakresie terapii zabawą certyfikatu. Ponadto drogą elektroniczną wystąpiono do Polskiego Towarzystwa Terapii Zabawą o podanie kto może prowadzić taką terapię lecz nie otrzymano odpowiedzi zwrotnej. Z uwagi na powyższe ogłoszono nabór na realizatora usługi i Organ czeka na oferty. W dalszej części uzasadnienia Organ uzasadnił sposób wyliczenia dochodu rodziny. 3. Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka. Zarzuciła naruszenie art. 50 i 106 ustawy o pomocy społecznej. Wskazała, że Organ błędnie przyjął, że do dochodu, od którego należy ustalać uprawnienia do pomocy społecznej w postaci usług specjalistycznych należy liczyć dochód partnera mieszkającego za granicą podczas gdy należy uznać, ze prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe, zaś do dochodu winny być uwzględniane jedynie kwoty faktycznie przekazywane matce dziecka, tj. 2500 zł, nie zaś całkowita kwota wynagrodzenia uzyskiwanego za granicą. Wskazała także, że w T. są osoby świadczące usługi terapii zabawą. Wniosła o zmianę decyzji poprzez maksymalne obniżenie odpłatności oraz przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych w zakresie terapii zabawą w ilości 6h miesięcznie. 4. Zaskarżoną obecnie decyzją z dnia 8 lutego 20 23, nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało rozstrzygnięcie Organu I instancji w mocy. Wskazało, że podstawę prawną rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji stanowi art. 50 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych (ust. 1); usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić (ust. 2); usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem (ust. 3); specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym (ust. 4); ośrodek pomocy społecznej, przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia (ust. 5); rada gminy określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania (ust. 6). Jak wskazał Organ córka Skarżącej z uwagi na całościowe zaburzenia rozwojowe wymaga specjalistycznych usług opiekuńczych w zakresie terapii neurologopedycznej – 6h, terapii logopedycznej – 6h, rozwoju komunikacji pozawerbalnej – 6h, terapii zabawą – 6h. Organ I instancji, uznając, że schorzenie córki uzasadnia przyznanie jej specjalistycznych usług opiekuńczych przyznał te usługi w rozmiarze 18h miesięcznie w zakresie rehabilitacji fizycznej i usprawniania zaburzonych funkcji organizmu oraz odmówił ich przyznania w ilości 6h w zakresie terapii zabawą. Organ odwoławczy przyznał rację Organowi I instancji, że usługi te faktycznie nie mogą być zrealizowane, co uzasadnia odmowę ich przyznania. Odnosząc się do kwestii odpłatności Kolegium wyjaśniło, że specjalistyczne usługi opiekuńcze należą do świadczeń odpłatnych, zaś odpłatność nie jest uzależniona od wydatków i obciążeń finansowych osoby potrzebującej, ani kwoty pozostającej do dyspozycji, ale od jej (rodziny) dochodów. Kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie wynosi 600 zł. W przypadku gdy dochód osoby w rodzinie mieści się poniżej tej kwoty, , usługi świadczone są nieodpłatnie. W przypadku osiągania dochodu powyżej tej kwoty, usługi są odpłatne a poziom odpłatności zależy od przedziału osiąganego dochodu. Dla dochodu przekraczającego 330% dochodu osoby samotnie gospodarującej lub przypadającego na osobę w rodzinie odpłatność wynosi 100% za 1 godzinę specjalistycznej usługi opiekuńczej. Dalej Organ wskazał, że z oświadczeń Skarżącej oraz wywiadu środowiskowego wynika, że Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwójką dzieci. Mąż pracuje za granicą i powraca do miejsca zamieszkania raz w miesiącu Organ przywołał art. 6 u.p.s. i uznał, że nie można męża Skarżącej uznać za osobę samotnie gospodarującą w rozumieniu u.p.s. nawet jeśli pracuje on za granicą. Następnie Organ wyliczył dochody rodziny i uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa. 5. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji Organu I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania. Zarzuciła SKO w Szczecinie naruszenie: 1) art. 7 K.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego co skutkowało niezasadnym przyjęciem, że na terenie gminy i w gminach ościennych brak jest specjalistów prowadzących zajęcia w formie terapii zabawą, podczas gdy takie usługi świadczy m.in. J. P., prowadząca działalność gospodarczą od 2016 r. 2) art. 8 i art. 11 K.p.a. przez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania do organów państwa i brak należytego zebrania materiału dowodowego co skutkowało przyjęciem, iż brak jest specjalistów we wskazywanej dziedzinie. 3) art. 6 pkt 10 i 14 u.p.s., przez jej błędną wykładnię i uznanie, że mąż Skarżącej winien być zaliczony do członka jej rodziny w sytuacji, gdy na stałe mieszka i pracuje za granicą, co w konsekwencji wpłynęło na błędne wyliczenie dochodów rodziny odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze. 6. Odpowiadając na skargę Organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. 7 . Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. 8. Na wstępie wywodu należy nakreślić ramy prawne sprawy. Zgodnie z art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021, poz. 2268 - dalej "u.p.s.") "osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych". Fakultatywnie usługi te mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić (ust. 2). Obejmują one pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem (ust. 3). Zakres, okres i miejsce świadczenia przyznaje właściwy organ pomocy społecznej (ust. 5), przy czym Rada Gminy określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania (ust. 6). Podstawą przyznania Skarżącej wsparcia był art. 50 ust. 1, 4, 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., dalej przywoływana jako: "u.ś.r."), w zw. z § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. z 2005 r. Nr 189 poz. 1598), § 1 pkt 1 lib. b Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 1296). 9. Decyzja o przyznaniu usług opiekuńczych wydawana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne w tym przedmiocie daje więc organowi prawo do załatwienia sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny oraz możliwości organu związane z posiadanymi uprawnieniami i środkami. Dotyczy to zakresu, rodzaju, jak i odpłatności za takie usługi. Oznacza to, że nawet spełnienie przesłanek przyznania tego rodzaju świadczenia nie przesądza o tym, że organ pomocy społecznej ma obowiązek orzec o ich przyznaniu, a tym bardziej, że zobowiązany jest przyznać takie świadczenie w wymiarze oraz w zakresie, w jakim domaga się tego wnioskodawca. Swoistym potwierdzeniem luzu decyzyjnego, jakim dysponuje organ w tym zakresie, jest dyspozycja art. 50 ust. 5 u.p.s., w myśl którego ustalenie (również) zakresu, okresu i miejsca świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych, pozostaje w gestii ośrodka pomocy społecznej. Dokonując rozstrzygnięć w tym przedmiocie organy administracji oczywiście zobowiązane są wziąć pod uwagę potrzeby beneficjalna specjalistycznych usług opiekuńczych wynikające z jego schorzenia. Organy zobowiązane są jednocześnie kierować się zasadą pomocniczości (subsydiarności), wyrażoną w art. 2 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie spornych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Dodatkowo ośrodek pomocy społecznej, ustalając wymiar usług opiekuńczych, zmuszony jest uwzględniać wysokość przeznaczonych na wykonywanie tego rodzaju świadczeń środków finansowych. Wyznacznikami ustalenia zakresu usług opiekuńczych są rozmiar potrzeb i sytuacja wnioskodawcy oraz możliwości finansowe organów pomocy społecznej. 10. W sprawie nie jest sporny fakt, czy przyznanie Skarżącej wsparcia w tym zakresie jest zasadne. Problem dotyczy jednak zasadności odmowy przyznania części specjalistycznych usług, jak też zaliczenia do dochodów rodziny wynagrodzenia męża Skarżącej, a nie tak jak tego oczekiwałaby – jedynie kwoty, którą mąż przekazuje miesięcznie. W ocenie Sądu w sprawie organy podjęły prawidłowe działania w celu ustalenia sytuacji Skarżącej i podjęły prawidłowe rozstrzygnięcie. Odnosząc się do kwestii braku specjalistów z dziedziny terapii zabawą i argumentacji Skarżącej w tym zakresie wskazać jedynie należy, że jak wynika z akt sprawy Organ podjął szeroko zakrojone działania, by takiego specjalistę pozyskać, a oferta, na którą powołuje się Skarżąca obejmuje okres dopiero od 1 stycznia 2023 r., nie zaś okres, na jaki przyznawano pomoc. Stąd specjalista ten nie mógł być brany pod uwagę; nie wpłynęła też ani od niego ani od nikogo innego oferta na okres objęty zaskarżoną decyzją. A skoro nie wpłynęła żadna oferta, to trudno oczekiwać od Organu przyznania usługi, której w danym okresie nie ma kto świadczyć. 11. Co do sposobu wyliczenia dochodu rodziny, rację także należy przyznać Organowi. Fakt świadczenia pracy za granicą nie przesądza automatycznie o uznaniu męża za osobę samotnie (oddzielnie) gospodarującą. Z akt sprawy wynika, że Skarżąca prowadzi z mężem wspólne gospodarstwo domowe (oświadczenie Skarżącej z dnia 13.10.2022 r.); miejscem zamieszkania męża jest miejsce zamieszkania Skarżącej, zaś w miejscu gdzie wykonuje on pracę, wynajmuje jedynie pokój i ponosi koszty utrzymania, które pokrywane są z dochodów rodziny. Stąd prawidłowo Organy przyjęły, że dochody męża są dochodami rodziny, zaś oczekiwanie Skarżącej, że do dochodu zaliczona zostanie jedynie kwota przekazywana żonie przez męża nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Rozstrzygnięcia Organów w tym zakresie są prawidłowe i w ocenie Sądu zostały uzasadnione w sposób spójny i przekonujący. 12. Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.