II SA/Sz 179/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi D. Z. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stypendium dla niepełnosprawnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej Uniwersytetu S. z dnia [...] r., nr [...]

Decyzją z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...] Komisja Stypendialna Uniwersytetu S. , działając na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 86 ust. 2, art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2020 r. poz. 85 ze zm.), § 3 ust. 2 pkt 1 Regulaminu zasad i trybu przyznawania świadczeń dla studentów i doktorantów Uniwersytetu S. w roku akademickim 2020/2021 (dalej: "Regulamin"), odmówiła przyznania D. Z. stypendium dla osób niepełnosprawnych na kierunku wychowanie fizyczne pierwszego stopnia, profil praktyczny w roku akademickim 2020/2021. W uzasadnieniu decyzji organ powołując się na treść art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz § 3 ust. 2 pkt 1 Regulaminu stwierdził, że świadczenia o jakich mowa w § 1 ust. 3 Regulaminu przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Jako przyczynę odmowy przyznania wnioskowanego stypendium Komisja wskazała, że strona nie spełnia przesłanek określonych w § 1 ust. 3 Regulaminu, gdyż upłynął okres 6 lat (72 miesięcy) studiowania od momentu rozpoczęcia przez stronę studiów po raz pierwszy, w trakcie których strona była uprawniona do pobierania świadczeń. Odwołując się od powyższej decyzji D. Z. podniosła, że z powołanego przez organ przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie wynika taka możliwość interpretacji, aby okres 6 lat przysługiwania świadczeń, o jakim mowa w tym przepisie mógł być okresem liczonym od momentu rozpoczęcia studiów po raz pierwszy. Powołując się na stanowisko Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego zawarte w opracowaniu pn. "Przewodnik po ustawie i szkolnictwie wyższym" odwołująca się wskazała, że zawarty w art. 93 ust. 2 ustawy zapis, że świadczenia przysługują nie dłużej niż przez 6 lat – należy rozumieć jako nieprzekraczalny okres 6 lat pobierania świadczeń, niezależnie od długości studiowania, a więc niezależnie od upływu 6 lat od momentu rozpoczęcia studiów po raz pierwszy. Okoliczność, że zapis art. 93 ust. 2 stanowi o okresie pobierania świadczeń, a nie okresie studiowania potwierdzają liczne, wymienione przez stronę, wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych. Strona podkreśliła, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, po rozpoznaniu jej sprawy, zarejestrowanej pod sygn. akt II SA/Sz 596/20, dotyczącej przyznania prawa do stypendium dla osób niepełnosprawnych, wyrokiem z dnia 19 listopada 2020 r. uchylił decyzję organów obu instancji. Odwołująca się zwróciła uwagę, że Komisja Stypendialna jest w posiadaniu materiałów dokumentujących fakt pobierania przez nią stypendium łącznie przez okres 5 miesięcy, co oznacza że łączny okres pobierania przez nią stypendium nie przekroczył 6 lat, tj. 72 miesięcy. Ponadto organ posiada dokumenty, że studia na Uniwersytecie są drugimi studiami strony. W związku z powyższym strona zwróciła się o rozważenie możliwości przyznania jej stypendium dla osób niepełnosprawnych na podstawie art. 93 ust. 4 ustawy. W wyniku rozpoznania sprawy na skutek złożonego odwołania Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu S. , powołując się na art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 86 ust. 2, art. 93 ust. 2 pkt 1, art. 93 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, § 3 ust. 2 pkt 1, § 3 ust. 4 Regulaminu zasad i trybu przyznawania świadczeń dla studentów i doktorantów Uniwersytetu S. w roku akademickim 2020/2021 ze zm., utrzymała w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ II instancji podniósł, że nie zachodzi możliwość przyznania stronie stypendium dla osób niepełnosprawnych, ponieważ upłynął okres 6 lat (72 miesięcy) studiowania od momentu rozpoczęcia przez nią studiów po raz pierwszy. Wydając decyzję organ kierował się treścią przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy oraz stanowiskiem Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, według którego powyższy przepis określa łączny okres 72 miesięcy, w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane. Sześcioletni okres przysługiwania świadczeń rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia prawa studenta po raz pierwszy (na pierwszym kierunku studiów), co następuje z chwilą złożenia ślubowania. W przypadku ukończenia studiów pierwszego stopnia i podjęcia studiów drugiego stopnia lub jednolitych studiów magisterskich, liczenie wskazanego okresu powinno być kontynuowane, a nie rozpoczynać się od nowa. Sumowaniu podlegają wyłącznie okresy studiowania na tych studiach, natomiast przerwę pomiędzy tymi studiami wyłącza się. Nadto ustalono, że strona po raz pierwszy rozpoczęła studia 1 października 2010r. na kierunku [...], z którego została skreślona w dniu [...] 2015 r. następnie w dniu 1 października 2015 r. podjęła studia na kierunku [...] i studiuje na nim nadal. W rezultacie organ ustalił, że wnioskodawczyni do dnia 1 października 2020 r. studiowała łącznie przez okres 115 miesięcy. Fakt ten uniemożliwia, zdaniem organu, przyznanie stronie świadczeń z funduszu stypendialnego, bowiem świadczenia te przysługują nie dłużej niż przez okres 6 lat (72 miesięcy). Organ wyjaśnił, że zwrócił się do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego z prośbą o zajęcie stanowiska w sprawie uprawnień strony do pobierania stypendium. W dniu 5 kwietnia 2020 r. otrzymano odpowiedź, że niepełnosprawność wnioskodawczyni istnieje (powstała) od 11 roku życia, co zostało stwierdzone w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z dnia 15 stycznia 2020 r. wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S., natomiast jeżeli łączny okres odbywania przez nią studiów przekroczył 6 lat, nie jest już uprawniona do otrzymania stypendium dla osób niepełnosprawnych. Po otrzymaniu wyroków sądowych wydanych w sprawach stypendiów uczelnia zwróciła się do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego z zapytaniem, jak w aspekcie wyroków powinna rozpatrywać wnioski studentów w roku akademickim 2020/2021. W odpowiedzi wskazano, że ocena prawna sądu jest wiążąca tylko w sprawie, w jakiej zapadł dany wyrok i nie ma zastosowania do innych toczących się spraw w postępowaniu o przyznanie świadczeń stypendialnych. Nie zgadzając się z opisaną wyżej decyzją D. Z. zaskarżyła ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania, jak też o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Jednocześnie zarzuciła zaskarżonej decyzji rażące, uporczywe i celowe naruszenie prawa, tj. normy art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy oraz § 3 ust. 2 pkt 1 Regulaminu zasad i trybu przyznawania świadczeń dla studentów i doktorantów Uniwersytetu S. - poprzez błędną wykładnię polegającą na nieuprawnionym uznaniu, jakoby norma ta stanowiła o sześcioletnim okresie hipotetycznego przysługiwania uprawnienia do ubiegania się o świadczenia z funduszu pomocy materialnej, podczas gdy z literalnego jej brzmienia wprost wynika, że reguluje ona uprawnienie do pobierania świadczenia, nie dłużej niż przez okres 6 lat w całym okresie studiowania. Jest to bowiem, nieprzekraczalny okres 6 lat pobierania świadczeń niezależnie od długości studiowania. Taki sposób rozumienia ww. przepisu został potwierdzony w wyrokach WSA w Szczecinie z 19 listopada 2020 r. w sprawie o sygn. II SA/Sz 589/20 z Jej skargi na odmowną decyzję organu w przedmiocie stypendium dla osób niepełnosprawnych w roku akademickim 2019/20, jak też w wyroku z dnia 10 czerwca 2020 r. w sprawie o sygn. II SA/Sz 222/20. Taka też wykładnia została wyrażona w 25 wyrokach sądów administracyjnych. Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy t.j.: art. 6, art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., art. 8, art. 11 k.p.a. Odpowiadając na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu S. , działając poprzez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o oddalenie skargi. Do odpowiedzi na skargę ustosunkowała się skarżąca w piśmie procesowym z dnia 11 marca 2021 r., w którym jednocześnie powtórzyła podniesioną w skardze argumentację ponownie podkreślając, że wykładni przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy w sprawie jej prawa do stypendium dla osób niepełnosprawnych dokonał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku II SA/Sz 596/20, w którym wskazał, że niezależnie od tego przez jaki okres dana osoba posiada status studenta – prawo do pobierania m.in. stypendium dla osób niepełnosprawnych ma tylko przez okres 6 lat. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje. Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, w oparciu o art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) zgodnie z zaakceptowanym przez organ wnioskiem strony. Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2020 r. poz. 85 ze zm.), dalej określanej jako "ustawa". Zgodnie z art. 86 ust. 1 pkt 2 ustawy, student może ubiegać się o stypendium dla niepełnosprawnych. Według postanowień art. 86 ust. 2 ustawy, przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej. W myśl art. 93 ust. 2, świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1: 1) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat; 2) nie przysługują studentowi posiadającemu tytuł zawodowy: a) magistra, magistra inżyniera albo równorzędny, b) licencjata, inżyniera albo równorzędny, jeżeli ponownie podejmuje studia pierwszego stopnia. Według przepisu art. 93 ust. 4 ustawy, w przypadku gdy niepełnosprawność powstała w trakcie studiów lub po uzyskaniu tytułu zawodowego, student może otrzymać świadczenie, o którym mowa w art. 86 ust. 1 pkt 2, tylko na jednym kolejnym kierunku studiów, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Z akt sprawy oraz z uzasadnienia kwestionowanych decyzji nie wynika, aby w odniesieniu do skarżącej miała miejsce którakolwiek z negatywnych przesłanek wymienionych w art. 93 ust. 2 pkt 2 ustawy. Należało zatem przesądzić sporną w sprawie kwestię wykładni przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy. Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, podziela stanowisko wyrażone w wyroku tut. Sądu z dnia 19 listopada 2020 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 596/20 zainicjowanej skargą D. Z. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu S. odmawiającą stronie przyznania stypendium dla osób niepełnosprawnych w roku akademickim 2019/2020. W uzasadnieniu wskazanego orzeczenia Sąd przyjął, że przepis art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy stanowiący, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat, należy rozumieć jako prawo studentów do pobierania ww. świadczeń przez okres 6 lat. We wskazanym przepisie, wbrew stanowisku organu, prawodawca nie odwołuje się do 6 letniego okresu studiowania, w którym student może ubiegać się o przyznanie świadczenia i posiada takie teoretyczne uprawnienie, lecz do okresu 6 lat w którym świadczenia takie mu przysługują. To natomiast, czy dane świadczenie przysługuje studentowi uzależnione jest od decyzji właściwego organu uczelni, który mocą swojego rozstrzygnięcia, dotychczasowe hipotetyczne uprawnienie studenta, konkretyzuje przyznając mu dane świadczenie. Co istotne, każdy student, spełniający przepisami określone warunki, powinien mieć zagwarantowane takie samo prawo do skorzystania z ustawowo przyznanej możliwości faktycznego pobierania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy, przez okres nie dłuższy niż 6 lat, o ile nie jest osobą posiadającą już tytuł zawodowy wymieniony w art. 93 ust. 2 pkt 2 ustawy. Nadto w ustawie nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do uzyskania stypendium ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż 6 lat. Z przepisów art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 wprost wynika, w jakich sytuacjach studentowi prawo do stypendium nie przysługuje lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia. Żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania, który może być spowodowany nie tylko nie przykładaniem się do nauki lecz sytuacją zdrowotną, losową czy ekonomiczną. Oznacza to, że niezależnie od tego przez jaki okres dana osoba posiada status studenta, prawo do pobierania świadczeń wymienionych w art. 86 ust.1 pkt 1 - 4 i art. 359 ust. 1 ma tylko przez okres sześciu lat, chyba że zachodzą wyłączenia, o których mowa w art. 93 ust. 2 pkt 2, ust. 3 i 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 222/20, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodzić się należy z zarzutem skargi, że organ mimo otrzymania wskazanego orzeczenia, w sprawie tej samej strony oraz w tym samym przedmiocie przyznania stypendium dla osób niepełnosprawnych tylko na kolejny rok akademicki w dalszym ciągu, niezasadnie wywodzi istnienie negatywnej przesłanki do przyznania wnioskowanego stypendium dla osób niepełnosprawnych z samej okoliczności studiowania przez skarżącą przez okres przekraczający 6 lat. Przy czym nadal nie wykazał, aby skarżąca pobierała wcześniej stypendium dla niepełnosprawnych przez jakikolwiek okres, mimo złożonego przez stronę w odwołaniu oświadczenia w tym zakresie. Nadto mając na względzie brak wykazania przez organ, aby skarżąca pobierała uprzednio na jakimkolwiek kierunku studiów stypendium dla osób niepełnosprawnych należy stwierdzić brak podstaw do zastosowania przez Odwoławczą Komisję Stypendialną art. 93 ust. 4 ustawy, który stanowi, że "student może otrzymać świadczenie, o którym mowa w art. 86 ust. 1 pkt 2, tylko na jednym kolejnym kierunku studiów, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat". Ustawodawca jednoznacznie zatem wskazał, że chodzi nie tyle o prawo do ubiegania się o świadczenie, ale o możliwość jego otrzymywania, nie dłużej niż przez okres 6 lat. Oznacza to, że Odwoławcza Komisja Stypendialna dokonała wadliwej wykładni i zastosowania przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 oraz art. 93 ust. 4 ustawy, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na to, że naruszenia art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy polegającego na błędnej jego wykładni i nieprawidłowym zastosowaniu dopuściła się również orzekająca w I instancji Komisja Stypendialna Uniwersytetu S. , Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił zaskarżoną oraz poprzedzającą ją decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponownie rozpoznając sprawę organ przyjmie wykładnię przepisów prawa materialnego i wskazówki odnoszące się do podjęcia dalszych ustaleń w sprawie wynikające wprost z niniejszego wyroku.