II SA/Sz 1505/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.), Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 lipca 2014 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] . nr [...] w przedmiocie chylenia, w wyniku wznowienia postępowania, decyzji w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego oraz odmowy przyznania tego świadczenia oddala skargę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] , wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, zwanej dalej "K.p.a.", art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] uchylającą po wznowieniu postępowania decyzję tego organu z dnia [...] r. i odmawiającą K. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na N. K. na okres od 1 stycznia 2012 r. do 30 czerwca 2013 r. Powyższa decyzja organu odwoławczego zapadła w następującym stanie faktycznym. Burmistrz Miasta decyzją z dnia [...] r. przyznał K. K. świadczenie pielęgnacyjne na niepełnosprawną córkę N. K. w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2012 r. do 31 stycznia 2014 r., która zgodnie z art. 11 art. 4 ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych wygasła z mocy prawa z dniem 30 czerwca 2013 r. W dniu 15 lipca 2013 r. Burmistrz wznowił postępowanie w sprawie przyznania K. K. świadczenia pielęgnacyjnego. W toku prowadzonego postępowania organ ustalił, że N. K. (ur. [...] r.) jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (orzeczenie z dnia 5.02.2009 r. obowiązujące do 5.01.2014 r.), przy czym niepełnosprawność trwa od urodzenia ([...]). W wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu 12 kwietnia 2013 r. ustalono, że N. K. od 2. lat kontynuuje naukę w szkole w S., gdzie wynajmuje mieszkanie razem z koleżanką, w domu rodzinnym przebywa w soboty i niedziele co dwa tygodnie. Podczas wywiadu K. K. podała, że córka nie wymaga specjalnej opieki ani nadzoru. W trakcie składania wyjaśnień w dniu 30 kwietnia 2013 r. K. K. stwierdziła, że została wcześniej źle zrozumiana przez pracownika socjalnego, gdyż córka nie dowidzi, ma zawroty głowy i przewraca się, a zatem wymaga stałej opieki. N. cały czas pozostaje na utrzymaniu rodziców. Podczas pobytu w W., gdzie wynajmuje mieszkanie razem z koleżanką, córką opiekuje się właśnie ta koleżanka. K. K. często odwiedza córkę i gdy są razem opiekuje się nią (przyrządza posiłki, pomaga w poruszaniu się w zakupach i innych czynnościach życiowych, zamawia wizyty u lekarza, towarzyszy w podróżach do szkoły). Równocześnie K. K. przedłożyła zaświadczenie Zespołu Szkół w S. o kontynuacji nauki przez N. w roku szkolnym 2012/2013. Organ I instancji postanowił także przeprowadzić wywiad z N. K., jednakże pracownik socjalny w czasie wielokrotnych wizyt nie zastał jej pod wskazanym adresem. Po skontaktowaniu się ze szkołą do której miała uczęszczać N. K. okazało się, że w sierpniu 2012 r. odebrała ona swoje dokumenty i następnie została skreślona z listy uczniów. Do szkoły uczęszczała od 1 marca 2011 r. do dnia skreślenia. Przedstawione zaś organowi zaświadczenie zostało podrobione. K. K. w dniu 1 lipca 2013 r. wyjaśniła, że nie była świadoma tego, że córka zrezygnowała z nauki. Podała także, że przez cały czerwiec jej córka nie była w domu rodzinnym, wyjeżdżała na tydzień razem z koleżanką do B. Przesłuchana N. K. wyjaśniła, że wymaga stałej opieki, a w W. jej opiekunem jest koleżanka, matka odwiedza ją dwa razy w miesiącu i przebywa tam 2-3 dni. Matka nie odwozi jej ze S. do W., a jeżeli ona jedzie do S. to razem z koleżanką. Oświadczyła także, że gdy chodziła do szkoły bywała w rodzinnym domu raz na miesiąc. W oparciu o powyższe organ I instancji uznał, że K. K. w okresie od 1 marca 2011 r., tj. od momentu podjęcia przez N. K. nauki w szkole w S., nie sprawowała opieki nad córką. Zdaniem organu, z zebranego materiału dowodowego wynika, że opiekę nad N. K. sprawowała jej koleżanka. Zakres opieki K. K. był bardzo ograniczony i sprowadzał się do kilkudniowych wizyt wzajemnych w W. i w S. oraz kontaktów telefonicznych. W tej sytuacji, organ wydał decyzję uchylającą wcześniej wydaną decyzję o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 1 stycznia 2012 r. do 31 stycznia 2014 r. i odmówił przyznania tego świadczenia od 1 stycznia 2012 r. Od powyższej decyzji K. K. wniosła odwołanie podnosząc, że decyzja jest dla niej krzywdząca i bezpodstawna, gdyż nikt jej nie poinformował o zakresie opieki nad córką, jak również o tym, że przeszkodą w pobieraniu świadczenia pielęgnacyjnego może być nauka poza miejscem zamieszkania matki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium stwierdziło, że decyzja organu I instancji z dnia [...] r. została podjęta na podstawie art.17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, miedzy innymi, matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a więc osobą wymagającą stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Stwierdziło także, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że córka K. K. jest osobą niepełnosprawną od urodzenia. Po rozpoczęciu nauki w szkole w S. wyjechała z domu rodzinnego w S. i zamieszkała z koleżanką w wynajętym mieszkaniu w W. Do domu przyjeżdża ewentualnie w sobotę i niedzielę. Matka sprawuje dodatkowo opiekę nad nią podczas wizyt w W. Organ I instancji, w wyniku podjętych czynności sprawdzających uznał, że wyszły na jaw okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenie, nieznane organowi, które mogą wpływ na ustalenie prawa do świadczeń i na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 wznowił postepowanie w sprawie przyznania K. K. świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium uznało, że organ I instancji zebrał wystarczający materiał dowodowy i dokonał jego szczegółowej analizy i oceny, a przesłanki jakimi się kierował przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zgodziło się z rozstrzygnięciem organu I instancji i oceną tego organu. Jego zdaniem, w sytuacji, w której córka K. K., osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym, zrezygnowała ze szkoły bez wiedzy rodziców i nie uczęszczała do szkoły od 29.08. 2012 r., która według opinii pedagoga szkolnego była zaniedbana wychowawczo – należało orzec, iż K. K. nie spełnia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uprawniających do świadczenia pielęgnacyjnego. Ocena K. K. dotycząca stopnia samodzielności córki i wymaganego zakresu opieki nad nią była niewłaściwa, co spowodowało, że nie sprawowała stałej opieki nad niepełnosprawną córką. K. K. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. wnosząc o jej uchylenie, jak i uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W skardze zarzuciła naruszenie art. 9 K.p.a. wobec niepouczenia skarżącej o okolicznościach powodujących ustanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, art. 7, 77, 80 i 107 § 3 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie okoliczności, że organ I instancji nie zamieścił żadnego wyliczenia żądanej kwoty, a w aktach brak jest dowodów wskazujących na jej prawidłowe wyliczenie oraz art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, pomimo spełnienia przesłanek opisanych w tym przepisie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Podstawę prawną wydania zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji stanowi art. 145 § 1 pkt 5 w zw. z art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a. Art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. obliguje właściwy organ do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną w sytuacji, gdy wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Natomiast, w myśl art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a. organ administracji publicznej, uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b K.p.a., i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. W ocenie sądu, stan faktyczny sprawy ustalony w toku postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez organ I instancji, w pełni uzasadnia uchylenie decyzji przyznającej skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. K. K. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego właśnie wskazując na powyższy tytuł i świadczenie takie niezwłocznie uzyskała – decyzja z dnia [...] r. przyznająca świadczenie od 1.01.2012 r. do 31.01.2014 r. Decyzja ta wygasła z mocy prawa z dniem 30 czerwca 2013 r. na skutek zmiany ustawy o świadczeniach rodzinnych. W wyniku ponownie złożonego wniosku o przyznanie świadczenia organ zlecił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w wyniku którego ustalił nową okoliczność, nieznaną wcześniej organowi, iż od 1.03.2011 r. N. K. wyjechała ze S. do szkoły w S. i od tego też czasu zamieszkuje wspólnie z koleżanką w W., a kontakty bezpośrednie z matką są ograniczone, do kilku dni w miesiącu. Ta okoliczność została wykazana przez organ wieloma dowodami; potwierdza ją też sama skarżąca, a także jej niepełnosprawna córka, i stanowiła ona podstawę wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem decyzji ostatecznej o przyznaniu K. K. świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie sądu, ta okoliczność prawidłowo została zakwalifikowana przez organy administracji jako przesłanka uchylenia ww. decyzji ostatecznej i odmowy przyznania K. K. świadczenia pielęgnacyjnego od 1.01.2012 r. aż do momentu wygaśnięcia decyzji, tj. 30 czerwca 2013 r., bowiem jak wynika z ustaleń organu I instancji N. K. nie mieszkała w tym okresie wspólnie z matką w S. lecz przebywała w Wałbrzychu, gdzie bezpośrednią opiekę nad nią sprawowały koleżanki, matka zaś jedynie co jakiś czas odwiedzała ją lub też ona raz w miesiącu przyjeżdżała do S. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Skarżąca zarzuca naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdzając, że spełnia wymienione w nim przesłanki, a także, iż przepis ten nie wskazuje zakresu sprawowanej opieki. Sąd stwierdza, że zarzuty te nie są uzasadnione. Ww. art. 17 ust. 1 wskazuje, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje nie wszystkim osobom, lecz jedynie ściśle określonej grupie sprawującej opiekę nad niektórymi osobami niepełnosprawnymi. Należą do nich, między innymi, osoby legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co zgodnie z art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych oznacza: a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów, e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników; - przy czym N. K. posiada orzeczenie wydane w oparciu o przepisy, o których mowa w tym punkcie lit. a (art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych definiuje znaczny stopień niepełnosprawności: "Do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji."). Podobny zapis zawiera wskazanie, zawarte w orzeczeniu z dnia 5.02.2009 r. o zaliczeniu N. K. do znacznego stopnia niepełnosprawności:"7. konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji – tak wymaga". W potocznym języku pojęcie "opieka" to dawanie oparcia, wsparcia, zaspokajanie potrzeb (właściwości ludzkich, będących potrzebą), których jednostka nie umie, nie może lub nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić, żeby zachować równowagę biologiczną i psychiczną, przeżyć, zachować zdrowie, jakość życia, zapewnić prawidłowy rozwój. Opieka rozumiana jako troszczenie się, dbanie o kogoś, doglądanie, pilnowanie kogoś, strzeżenie, dozór ("Słownik języka polskiego" pod red. W. Doroszewskiego- PWN 1963 t. V s. 1025 znaczenie 1; "Słownik języka polskiego" pod red. M. Szymczaka PWN 1992 t. 2 s. 526; znaczenie 1; S. Skorupka "Słownik frazeologiczny języka polskiego" WP 2002 t. 1 s. 605) jest pojęciem obejmującym znacznie dalej idące obowiązki, niźli utrzymanie. Biorąc to pod uwagę, koniecznym dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są po pierwsze - sprawowanie rzeczywistej opieki nad osobą wymagającą stałej opieki i pomocy, po drugie - niepodejmowanie z tego powodu pracy. Zdaniem sądu, skarżąca, w okresie o jakim mowa w decyzji organu I instancji, nie sprawowała nad niepełnosprawną córką opieki o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nadał łożyła na utrzymanie córki, ale tylko odwiedzała ją i wtedy starała się zapewnić jej opiekę podobnie, jak w czasie pobytu córki w S., jednakże taka forma opieki dotyczyła jedynie kilku dni w miesiącu. Nie była to więc stała opieka i pomoc, o jakiej stanowi art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz.270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.