II SA/Sz 1304/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder,, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Protokolant sekretarz sądowy Alicja Poznańska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 marca 2017 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w pieczy zastępczej oddala skargę.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] wydaną na podstawie art. 193 ust. 1 pkt 1, ust. 1a, ust. 2 i ust. 6, art. 194 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2015 r., poz. 332 ze zm., zwanej dalej: "u.w.r.s.p.z."), działający z upoważnienia Prezydenta Miasta, Kierownik Sekcji Świadczeń Rodzinnej Pieczy Zastępczej w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie odmówił odstąpienia od ustalenia opłaty M. M za pobyt dziecka O. M. w rodzinie zastępczej. W uzasadnieniu swej decyzji organ wskazał, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego, Wydział VII Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] r., sygn. akt [...], małoletni O. M. został umieszczony u H. M. w rodzinie zastępczej spokrewnionej. Faktyczną pieczę zastępczą nad wymienionym dzieckiem H. M. sprawuje od dnia [...] r. Organ wyjaśnił, że w dniu [...] r. wysłano do M. M. zawiadomienie o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Ponieważ strona nie zgłosiła się do organu celem złożenia wniosku o odstąpienie od ustalenia ww. opłaty, organ z urzędu podjął starania o ustalenie sytuacji materialno-bytowej strony. W dniu 21 marca 2016 r. strona wystąpiła do organu z wnioskiem o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Podniosła, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jej wynagrodzenie wynosi [...] zł –[...] zł netto miesięcznie. Choruje na [...]. W oparciu o zgromadzone w sprawie dokumenty organ ustalił, że strona jest osobą samotnie gospodarującą, posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności lekkim. Źródłem dochodu strony jest wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę, wynoszące w miesiącu [...] r. [...] zł, w [...] r[...] zł i przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej (art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Organ wskazał, że zgodnie z informacją koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej, strona nie łoży na dziecko alimentów, nie angażuje się w bieżące sprawy dziecka i nie podejmuje działań na rzecz powrotu dziecka pod opiekę. W związku z powyższym, organ nie uwzględnił wniosku strony o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka strony w rodzinnej pieczy zastępczej. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła M. M. Strona wskazała na wysokość osiąganych przez nią dochodów oraz brak mieszkania. Wyjaśniła, że ukończyła szkołę średnią i zamierza dalej kształcić się, aby zdobyć lepszą pracę i zapewnić dziecku godne życie. Oświadczyła, że na razie nie stać jej na wyższe utrzymanie dziecka niż [...] zł miesięcznie. Dodała, że każdą wolną chwilę poświęca dla syna. Stwierdziła, że dąży do tego, aby syn w przyszłości wrócił do niej, ale na razie nie ma do tego odpowiednich warunków. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., w związku z art. 194 ust. 1 i 2 u.w.r.s.p.z., Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 28 kwietnia 2016 r. Kolegium w uzasadnieniu przedstawiło ustalenia stanu faktycznego sprawy odnoszące się do okoliczności umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej, sytuację dochodową, bytową i zdrowotną strony, która nie płaci alimentów na dziecko oraz nie czyni starań w celu powrotu dziecka pod jej opiekę. Zauważyło, iż z uwagi na to, że strona nie zgłosiła się na wezwanie, organ pierwszej instancji we własnym zakresie ustalił jej sytuację materialną. Organ podkreślił obowiązek ponoszenia przez rodziców kosztów umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej. Według Kolegium, bezspornie dochód strony przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a ponadto strona nie spełnia żadnej z przesłanek do częściowego lub całkowitego zwolnienia z opłat. Zdaniem organu odwoławczego, organ pierwszej instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego i orzekł o miesięcznej płatności strony za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej w wysokości [...] zł miesięcznie. Kolegium zaznaczyło, że na podstawie art. 194 ust. 3 ww. ustawy, organowi przysługuje uprawnienie, a nie obowiązek podjęcia oczekiwanej przez stronę decyzji. Zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji dokonał wszechstronnego ustalenia sytuacji faktycznej oraz rozważył okoliczności uzasadniające odmowę zwolnienia M. M. z ponoszenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Kwota dochodu strony przekracza kryterium dochodowe [...] zł. Jak zauważyło Kolegium, z akt sprawy poza lekkim stopniem niepełnosprawności, nie zachodzą inne przesłanki całkowitego lub częściowego zwolnienia strony ze stosownej opłaty. Dodało, że strona nie łoży na utrzymanie dziecka, nie angażuje się w bieżące jego sprawy i nie podejmuje działań zmierzających do powrotu dziecka pod swoją opiekę. M. M. wystąpiła ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr[...] . Stwierdziła, że zaskarżona decyzja nie jest możliwa do zrealizowania, ponieważ sytuacja bytowa strony nie została rozpoznana w sposób dostateczny. Skarżąca podniosła okoliczność prowadzenia samodzielnego gospodarstwa domowego, ponoszenia opłat mieszkaniowych w kwocie [...] zł miesięcznie. Pozostałą kwotę pensji skarżąca przeznacza na wyżywienie, leki, środki czystości, ubrania itp. Wskazała, że wniosła pozew o ustanowienie dobrowolnej kwoty alimentów. Stwierdziła, że opłaca regularnie obiady w szkole syna, do rąk babci – rodziny zastępczej, interesuje się dzieckiem i podejmuje działania na rzecz powrotu syna pod jej opiekę. Skarżąca argumentowała, że większych zobowiązań finansowych nie jest w stanie ponosić, ponieważ zostanie bez środków do życia. Z uwagi na chorobę i orzeczenie o niepełnosprawności oraz godziny pracy, według skarżącej, nie ma żadnych możliwości podjęcia dodatkowej pracy. Końcowo skarżąca wniosła o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt jej syna w pieczy zastępczej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd wyjaśnia przy tym, że nie ma kompetencji do zastępowania organów administracji publicznej w podejmowaniu przez nie merytorycznych decyzji administracyjnych w przedmiocie poddanym ich właściwości rzeczowej, ale dokonuje kontroli rozstrzygnięć organów pod względem ich zgodności z obowiązującym prawem. Stąd żądanie skarżącej o pozytywne rozpoznanie przez Sąd jej wniosku o odstąpienie od ustalenia obowiązku administracyjnego nie może być uwzględnione. Przedmiot sprawy objętej skargą dotyczy decyzji odmownej, wydanej w sprawie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2016 r., poz. 595, zwanej dalej: "u.w.r.s.p.z."). Zgodnie z art. 193 ust. 1 ww. ustawy, za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości: 1) przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka; 2) średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Za ponoszenie opłaty, o której mowa w ust. 1, rodzice odpowiadają solidarnie (ust. 2). Obowiązek ten spoczywa również na rodzicach, którzy zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej, lub którym władza rodzicielska została zawieszona lub ograniczona. Jak wynika z art. 194 ust. 1 u.w.r.s.p.z., opłatę, o której wyżej mowa, ustala w drodze decyzji starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, z tytułu pobytu dziecka w pieczy zastępczej (art. 193 ust. 2 u.w.r.s.p.z.). Stosownie do art. 193 ust. 3 ww. ustawy, starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. W trakcie postępowania o ustalenie opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, złożenie przez stronę wniosku o odstąpienie od ustalenia przedmiotowej opłaty powoduje, że organ winien rozpoznać ten wniosek w pierwszej kolejności. Z kolei rozpoznanie sprawy o umorzenie w całości lub w części opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej łącznie z odsetkami, jak również odroczenie terminu płatności, czy rozłożenie na raty tej opłaty, może mieć miejsce dopiero po ustaleniu opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. W przedmiotowej sprawie warunki, o których mowa w art. 193 ust. 2 u.w.r.s.p.z., określa uchwała Rady Miasta Szczecin Nr XIV/338/11 z dnia 19 grudnia 2011 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej, rodzinnym domu dziecka, w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej i interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. W sprawie niesporne jest między stronami, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego, Wydział VII Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] r., sygn. akt [...] syn skarżącej małoletni O. M. został umieszczony u H. M. w rodzinie zastępczej spokrewnionej. Faktyczna piecza zastępcza nad wymienionym dzieckiem sprawowana jest od dnia [...]r. W dniu [...] r. organ wysłał do M. M. zawiadomienie o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. W toku postępowania skarżąca wystąpiła z wnioskiem do organu o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt jej syna w rodzinie zastępczej. Jak ustalił organ, źródłem dochodu strony jest wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę. W miesiącu[...] r. skarżąca uzyskała dochód netto w wysokości [...] zł, w [...] r. [...] zł. Skarżąca mieszka u ojca, ale prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Strona legitymuje się lekkim stopniem niepełnosprawności, choruje na [...]. Zgodnie z informacją koordynatora rodziny zastępczej, strona nie łoży na dziecko alimentów, nie angażuje się w bieżące sprawy dziecka i nie podejmuje działań na rzecz powrotu dziecka pod opiekę. Skarżąca na etapie postępowania odwoławczego oprócz wysokości osiąganych dochodów podnosiła, że nie ma mieszkania, ukończyła szkołę średnią i zamierza dalej kształcić się, interesuje się dzieckiem i podejmuje działania na rzecz powrotu dziecka pod jej opiekę. Oświadczyła, że aktualnie jest w stanie ponosić stosowną opłatę w wysokości [...] zł miesięcznie. W ocenie Sądu, organ pierwszej instancji podjął ciąg czynności procesowych mających na celu zebranie całego materiału dowodowego i w oparciu o ten materiał dokonał oceny, czy dana okoliczność istotna dla rozstrzygnięcia sprawy została udowodniona, a rozstrzygnięcie oparł na przekonujących podstawach (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a.). Wbrew zarzutom skargi, organ odniósł się do sytuacji bytowej skarżącej i ocenił ją przez pryzmat przesłanek materialnoprawnych, o czym świadczy uzasadnienie zaskarżonej decyzji. W takiej sytuacji prawidłowo ustalony w sprawie stan faktyczny, Sąd przyjmuje za podstawę własnych rozważań prawnych. Sąd zauważa, że rozstrzygnięcie w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej podejmowane jest w warunkach uznania administracyjnego i nawet spełnienie przesłanek przewidzianych w uchwale nie zobowiązuje wskazanego organu do podjęcia sygnalizowanego rozstrzygnięcia. Zakres przesłanek materialnoprawnych, które organ winien ocenić na gruncie wskazanego wniosku, określa § 3 ust. 2 ww. uchwały Rady Miasta Szczecin Nr XIV/338/11 z dnia 19 grudnia 2011 r. Wolą ustawodawcy, określoną w art. 193 ust. 2 u.w.r.s.p.z., było aby to właśnie rada powiatu w uchwale określiła w sposób niebudzący wątpliwości szczegółowe warunki m.in. w zakresie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Zgodnie z § 3 ust. 2 pkt 1 uchwały, odstąpienie, o którym wyżej mowa może nastąpić w sytuacji, gdy dochód osób lub dochód na osobę w rodzinie, osób zobowiązanych do ponoszenia opłat nie przekracza kryterium dochodowego określonego przepisami ustawy o pomocy społecznej. W ocenie Sądu, prawidłowe było ustalenie organu, że skarżąca nie spełnia przesłanek z ww. przepisu, skoro wysokość jej dochodu wyniosła: [...] zł w [...] r., [...]zł w [...] r., tak więc przekraczało ustawowe kryterium przewidziane dla osoby samotnie gospodarującej (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej), wynoszące [...] zł. Z kolei § 3 ust. 2 pkt 2 ww. uchwały, przewiduje możliwość odstąpienia od ustalenia przedmiotowej opłaty, jeżeli dochód osób lub dochód na osobę w rodzinie, osób zobowiązanych do ponoszenia opłat wynosi nie więcej niż 250% kryterium dochodowego określonego przepisami ustawy o pomocy społecznej, a osoby te wychowują inne dzieci pozostające pod ich opieką lub ponoszą odpłatność za pobyt innych członków rodziny w jednostkach pomocy społecznej, innych instytucjach zapewniających całodobową opiekę, leczenie, rehabilitację, w pieczy zastępczej lub wystąpiła inna uzasadniona okoliczność, w szczególności długotrwała choroba, bezdomność, niepełnosprawność, znaczne straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Sąd badając sprawę uznał, że przyjęte przez organ odwoławczy stanowisko, że skarżąca nie spełnia przesłanek z ww. § 3 ust. 2 pkt 2 ww. uchwały, było także prawidłowe. Wprawdzie dochód skarżącej nie przekracza wysokości 250% dochodu osoby samotnie gospodarującej, tj. kwoty [...] zł miesięcznie, to jednak oprócz tej przesłanki, skarżąca nie wykazała, że wychowuje inne dzieci pozostające pod jej opieką lub ponosi odpłatność za pobyt w miejscach określonych w ww. przepisie. W ocenie Sądu, skarżąca nie wykazała także, że oprócz kryterium dochodowego wystąpiła w jej przypadku łącznie inna uzasadniona okoliczność, o której mowa w drugiej części § 3 ust. 2 pkt 2 ww. uchwały. Jak ustalił bowiem organ (vide: notatka z dnia 28 kwietnia 2016 r., w aktach administracyjnych), zgodnie z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności, skarżąca może podejmować zatrudnienie na otwartym rynku pracy. Skarżąca pracuje zawodowo w restauracji i została dopuszczona do pracy przez lekarza medycyny pracy. Zatem ani niepełnosprawność, ani choroba, na którą powołuje się strona, nie stanowi przeszkody do podejmowania zatrudnienia i zarobkowania. W konsekwencji, uznać należy, że organ prawidłowo ustalił, że brak było przeciwwskazań do ponoszenia przez skarżącą opłat za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. W ocenie Sądu, przez "inną uzasadnioną przyczynę" można uznać jedynie takie sytuacje życiowe, które w sposób wyraźny i oczywisty, bez potrzeby wnikliwych zabiegów interpretacyjnych, pozwalają stwierdzić, że mamy do czynienia z okolicznościami nagłymi, nadzwyczajnymi, dotkliwymi w skutkach, które nie należą do zdarzeń codziennych. Wobec zebranego w sprawie materiału dowodowego i argumentacji samej skarżącej, brak jest podstaw do przyjęcia, że ww. sytuacja dotyczy jej osoby. W świetle ww. przesłanek określonych w § 3 ust. 2 pkt 1-2 ww. uchwały, podnoszone przez stronę argumenty o chęci dalszego kształcenia się, interesowanie się dzieckiem i podejmowanie działań do jego powrotu pod opiekę skarżącej, ponoszone koszty utrzymania mieszkania, brak możliwości podjęcia dodatkowej pracy, nie mogą stanowić skutecznego uzasadnienia wniosku, przemawiającego za odstąpieniem przez organ od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Istnieją natomiast instrumenty prawne, które służą łagodzeniu sytuacji rodziców zobowiązanych do ponoszenia przedmiotowej opłaty. Z możliwości takiej może także skorzystać skarżąca, poprzez wystąpienie do organu z odpowiednio umotywowanym i popartym dowodami wnioskiem na podstawie art. 194 ust. 3 u.w.r.s.p.z., o umorzenie w całości lub w części łącznie z odsetkami, o odroczenie terminu płatności, o rozłożenie na raty, ustalonej opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Na skutek wskazanego wniosku organ byłby zobligowany do oceny podnoszonej przez skarżącą jej trudnej sytuacji, w świetle przesłanek określonych w § 4-6 wskazanej uchwały i podjęcia decyzji administracyjnej, w której przedstawiłby konsekwencje prawne swojej oceny. W świetle powyższego Sąd uznał, że zarzuty skargi skierowane przeciwko zaskarżonej decyzji z uwagi na brak dokonania przez organ właściwej oceny sytuacji bytowej skarżącej w kontekście ww. przesłanek materialnoprawnych, nie zasługują na uwzględnienie. W ocenie Sądu, organ nie dopuścił się także innych naruszeń przepisów prawa, które Sąd winien zbadać w granicach przedmiotowej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tym stanie rzeczy, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), skargę oddalił.