IV SA/Gl 177/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.), Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2017 r. sprawy ze skargi S. E. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. nr [...].

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta B., działając na podstawie art. 104 k.p.a. w związku z art. 193 ust. 1 pkt 2, ust. 1a, ust. 2, ust. 6, ust. 6a, ust 7a, art. 194 ust. 1 i art 196 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 332 ze zm.) oraz zarządzenia Starosty G. z dnia [...] r. nr [...] w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej oraz średniego miesięcznego wydatku przeznaczonego na utrzymanie dziecka w placówkach opiekuńczo-wychowawczych na terenie Powiatu G. na rok 2015 (Dz. Urz. Woj. Wielkopolskiego z dnia 2 marca 2015 r.), ustalił dla S.E. opłatę za pobyt dziecka – A.T. w pieczy zastępczej od 1 lipca 2015 r. do 16 lipca 2016 r. w kwocie 4.582,17 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. uchyliło decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] r. nr [...] w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt A.T. w pieczy zastępczej. W związku z powyższym organ wskazał, że podjął działania zmierzające do przeanalizowania sytuacji S.E., biorąc pod uwagę wskazania organu odwoławczego. Następnie podkreślił, iż postępowanie w sprawie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej zostało wszczęte zawiadomieniem z dnia 2 czerwca 2015 r. Jednocześnie organ stwierdził, że zgodnie ze wskazaniami Kolegium w dniu 18 września 2015 r. została wysłana do S.E. informacja dotyczącą konieczności uzupełnienia materiału dowodowego o dokumenty potwierdzające jego sytuację życiową i finansową. W odpowiedzi na pismo z dnia 18 września 2015 r. strona nadesłała pismo z dnia 4 października 2015 r. skierowane do Prokuratora Apelacyjnego w K. jednakże nie podała w nim informacji na podstawie, których możliwe byłoby, zdaniem organu, ustalenie aktualnej sytuacji materialno-bytowej S.E., uniemożliwiając tym samym ustalenie możliwości do ponoszenia opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej. W związku z powyższym organ ustalił wysokość opłaty za pobyt dziecka – A.T. w pieczy zastępczej. Pismem z dnia 10 listopada 2015 r. S.E. wniósł odwołanie od decyzji Prezydent Miasta B. z dnia [...] r. nr [...], zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie. Jednocześnie wskazał, że jego zdaniem powyższa decyzja została wydana przedwcześnie albowiem jeszcze nie uprawomocniła się decyzja z dnia [...]r. nr [...], którą zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, a która jest podmiotowo i przedmiotowo tożsama z decyzją z dnia 20 października 2015 r. Ponadto stwierdził, iż jego syn nie przebywa w żadnej instytucjonalnej pieczy zastępczej natomiast od sierpnia 2014 r. zamieszkuje u niego w P. i to on a nie organ ponosi wszystkie koszty związane z jego utrzymaniem. Decyzją z dnia [...]r. nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., działają na podstawie art. 17, art. 18, art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 79 poz. 856 ze zm.), art. 193 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, art. 194 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodzin i systemie pieczy zastępczej (t.j Dz. U. z 2015 r. poz. 332 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...]r. nr [...]. W uzasadnieniu decyzji Kolegium przytoczyło dotychczasowy przebieg sprawy oraz zacytowało treść art. 193 i art. 194 oraz art. 191 ustawy o wspieraniu rodzin i systemie pieczy zastępczej. Następnie wyjaśniło, iż zasadą jest obowiązek rodziców (także tych pozbawionych władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona lub ograniczona) ponoszenia solidarnej odpowiedzialności za uiszczanie miesięcznych opłat związanych z pobytem dziecka w pieczy zastępczej. Jednocześnie w ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo wezwał S.E. do konkretnych działań, z pouczeniem o konsekwencjach nie zastosowania się do nich a wobec uniemożliwienia ustalenia sytuacji dochodowej i osobistej strony prawidłowo wywiódł negatywne skutki dla niej. Ponadto Kolegium wskazało, iż już w poprzednim postępowaniu S.E. kwestionował obowiązek kontaktowania się z Prezydentem Miasta B. jako organem niewłaściwym miejscowo w sprawie a zarazem twierdził, że skoro jego syn zamieszkuje od 5 lutego 2012 r. w P. to organem właściwym jest "organ Powiatu P.". Kolegium zwróciło również uwagę na fakt, iż do chwili obecnej w obiegu prawnym pozostaje wyrok Sądu Rejonowego w B. z [...] r. sygn. akt [...]na mocy którego Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej był właściwy do wydania skierowania dla A.T. do instytucjonalnej pieczy zastępczej. Poza tym Kolegium wyjaśniło, że w maju 2013 r. małoletni podjął naukę w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr [...] w G. a w dniu 25 lipca 2013 r. został przewieziony do Domu Dziecka w G. Dodało również, że MOPS w B. i Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w G. w dniu 5 grudnia 2013 r. zawarły porozumienie dotyczące ponoszenia wydatków na utrzymanie małoletniego w Domu Dziecka w G. Następnie Kolegium wskazało, iż małoletni w roku szkolnym 2014/15 rozpoczął naukę w Liceum Ogólnokształcącym w P. i obecnie mieszka w internacie szkolnym, natomiast na dni wolne od nauki ma obowiązek powracać do placówki, jednakże tego nie czyni, o czym każdorazowo placówka zawiadamia Policję i Sąd. Podsumowując, zdaniem Kolegium skoro w mocy pozostaje wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia 5 kwietnia 2012 r. sygn. akt [...], na podstawie którego syn odwołującego został umieszczony w instytucjonalnej pieczy zastępczej to tym samym Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B. był właściwym organem do wydania skierowania o umieszczeniu A.T. w Zespole Placówek Opiekuńczo-Wychowawczych w B., albowiem przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej zamieszkiwał i był zameldowany na terenie miasta B. Pismem z dnia 28 stycznia 2016 r. S.E. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...]r. nr [...], domagając się stwierdzenia jej nieważności i niezgodności z prawem. Skarżący zakwestionował, w szczególności podstawę prawną zaskarżonej decyzji. Jednocześnie podkreślił, iż w celu ustalenia jego sytuacji materialnej organ mógł zwrócić się do właściwego urzędu skarbowego w celu uzyskania wyczerpujących informacji o jego dochodach. Dodał również, że A.T. zamieszkuje razem z nim i nie przebywał w żadnej placówce opiekuńczo – wychowawczej. Poza tym skarżący powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o umorzenie postępowania sądowego. Kolegium wyjaśniło, że w dniu 12 stycznia 2016 r. S.E. złożył wniosek o wznowienie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. postępowania zakończonego ostateczną decyzją z dnia [...]r. nr [...], z uwagi na niezapewnienie skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu przed organem odwoławczym. Następnie wskazało, że postanowieniem z dnia [...]r. nr [...]wznowiono z urzędu postępowanie. Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że w wyniku wznowienia postępowania doszło do wydania decyzji z dnia [...]r. nr [...], na mocy której uchylono w całości decyzję z dnia [...]r. nr [...]oraz decyzję z dnia [...]r. nr [...]i umorzono postępowanie przed organem I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Ponadto z brzmienia art. 145 § 1 P.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja może zatem ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kontrola sądowa przeprowadzona z uwzględnieniem wyżej wskazanych zasad prowadzi do uznania, że organy administracji podejmując kwestionowane rozstrzygnięcia dopuściły się naruszenia przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie wniesionej skargi. Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t. j. Dz. U. z 2015 r. poz. 332 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z art. 193 ust. 1 ustawy za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości: 1) przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka; 2) średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Następnie art. 193 ust. 1a ustawy stanowi, że opłatę, o której mowa w ust. 1, rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Poza tym stosownie do treści art. 193 ust. 2 ustawy za ponoszenie opłaty, o której mowa w ust. 1, rodzice odpowiadają solidarnie. Jednocześnie art. 193 ust. 6a ustawy mówi, że opłaty, o której mowa w ust. 1, nie ponosi się za okres, w którym dziecko umieszczone w pieczy zastępczej przebywa u rodziców. Natomiast zgodnie z art. 194 ust. 1 ustawy opłatę, o której mowa w art. 193 ust. 1, ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. W przedmiotowej sprawie S.E. zaskarżył decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] , utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. nr [...] , którą ustalono skarżącemu opłatę za pobyt dziecka – A.T. w pieczy zastępczej od 1 lipca 2015 r. do 16 lipca 2016 r. w kwocie 4.582,17 zł miesięcznie. Zdaniem Sądu istota niniejszej sprawy sprowadza się do ustalenia kwestii rzeczywistego pobytu dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, czyli wyjaśnienia, czy A.T. przebywał w Domu Dziecka w G., a jeżeli tak to ile dni tam spędził od 1 lipca 2015 r. Z akt administracyjnych sprawy wynika bowiem, iż w roku szkolnym A.T. w dni nauki przebywał w internacie Zespołu Szkół Geodezyjno – Drogowych w P. natomiast na dni wolne od nauki zobowiązany był do powrotu do Domu Dziecka w G., jednakże wielokrotnie z tego obowiązku się nie wywiązywał, co potwierdzają pisma Dyrektora Domu Dziecka w G. m.in. z dnia 22 lipca 2015 r., 7 września 2015 r., 14 września 2015 r. i 22 września 2015 r. Jednocześnie S.E. zarówno w odwołaniu od decyzji z dnia 20 października 2015 r., jak i w skardze na decyzję z dnia 10 grudnia 2015 r. podkreślał, iż syn mieszka razem z nim i to on ponosi wszystkie koszty związane z jego utrzymaniem. W ocenie Sądu zarówno organ pierwszej jak i drugiej instancji nie ustalił powyższej kwestii a pomimo tego zobowiązały skarżącego do ponoszenia opłaty za pobyt jego syna w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Organy wydając zaskarżone decyzje wzięły pod uwagę jedynie fakt braku współpracy ze strony skarżącego i wiążącą się z tym niemożliwość ustalenia jego aktualnej sytuacji materialno – dochodowej jednakże nie zbadały kluczowej kwestii, dotyczącej faktycznego pobytu A.T. w Domu Dziecka w G. Tymczasem stosownie do art. 193 ust. 1 ustawy obowiązek ponoszenia opłaty dotyczy pobytu dziecka w pieczy zastępczej. W ocenie Sądu nie jest więc wystarczające ustalenie, że dziecko zostało skierowane do placówki opiekuńczo-wychowawczej, czy też że zapadło orzeczenie o umieszczeniu go w pieczy zastępczej, lecz wymaga wyjaśnienia, czy rzeczywiście piecza zastępcza była wykonywana, a jeżeli tak – to w jakim zakresie. Poza tym skoro syn skarżącego uczył się w szkole z internatem, to wyjaśnienia wymagało również, czy placówka ponosiła opłatę za jego pobyt w tym internacie. Co do pozostałego okresu wyjaśnienie sprawy wymagało uwzględnienia treści art. 193 ust. 6a ustawy, zgodnie z którym rodzice nie ponoszą opłaty za okres, kiedy dziecko u nich przebywa. W powyższym zakresie organy z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nie dokonały żadnych ustaleń, w związku z czym powinny to uczynić przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, z zachowaniem zasady dwuinstancyjności. Na marginesie należy wskazać, iż wniosek organu o umorzenie postępowania w przedmiotowej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie albowiem prawomocnym wyrokiem z dnia 4 października 2016 r. sygn. akt IV SA/Gl 560/16 tut. Sąd uchylił decyzję Kolegium o nr [...]. W związku z powyższym, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. ah