II SA/Sz 1085/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Monika Bieńkowska po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi R. S. i M. G. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowanego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie sprostowania decyzji p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Wyrokiem z dnia 7 grudnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę R.S. i M. G. na opisane w sentencji postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Skarżący reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika złożyli w przewidzianym terminie skargę kasacyjną od rzeczonego wyroku WSA. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi kasacyjnej w kwocie [...] zł, M. G. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej wynoszącego [...] zł. W motywach wniosku podał, że nie stać go na uiszczenie żądanego wpisu sądowego. Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z trzema synami. Posiadany majątek to: mieszkanie o powierzchni [...]2 o wartości ok. [...] zł, dom o powierzchni[...] o wartości ok. [...] zł, działka o pow. [...]2 i wartości ok. [...] zł położona , działka o pow. [...]2 o wartości ok. [...] zł położona , działka o pow. [...]2 o wartości ok. [...] zł położona , działka o pow. [...]2 o wartości ok. [...] zł położona , działka o pow. [...]2 o wartości ok. [...] zł położona , działka o pow. [...]2 o wartości ok. [...] zł położona. Ponadto skarżący posiada koparkę [...] o wartości [...] zł, trzy [...] zł. Źródło utrzymania stanowi dochód osiągany z prowadzonej działalności gospodarczej, który za rok[...] wyniósł [...] oraz z tytułu dzierżawy wynoszący za rok [...] zł, zatem miesięczna kwota dochodu wynosi ok. [...] zł. Zobowiązania stałe i wydatki to: pożyczka od osoby prywatnej w wysokości [...] zł koszty utrzymania rodziny, podatek od nieruchomości[...] zł, opłaty za media oraz koszty leczenia. Starszy referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, zważył: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji R P oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. WB nr [...], opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 P.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W rozpoznawanej sprawie skarżący w związku z wniesioną skargą kasacyjną domaga się zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej. Wpis ten wynosi[...] zł. Zatem należy zbadać, czy skarżący wykazał, że uiszczenie przez niego kwoty [...]zł spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego. Kierując się opisanymi przesłankami nie sposób stwierdzić, iż skarżący spełnił przesłankę do przyznania mu prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie orzekającego osoba uzyskująca dochody miesięczne w granicach ok. [...] zł netto jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nadto trudno uznać skarżącego za osobę ubogą wymagającą pomocy państwa w sytuacji gdy jak wynika ze złożonego oświadczenia jest posiadaczem mieszkania o pow. m2, domu o powierzchni m2, sześciu działek w tym pięciu położonych o pow. [...], nadto koparki i czterech samochodów. Wartość tylko tych składników znacząco przewyższa należne koszty sądowe. Wyjaśnić należy, że w orzecznictwie ukształtował się pogląd, że posiadanie majątku, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia (postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09). Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł, a do takiej kategorii osób skarżący z pewnością nie należy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji