II SA/Rz 928/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk /spr./ WSA Joanna Zdrzałka Protokolant specjalista Anna Mazurek -Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2017 r. sprawy ze skargi H. W. na uchwałę Okręgowej Rady Łowieckiej Polskiego Związku Łowieckiego z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia w prawach wykonywania polowania uchyla zaskarżoną uchwałę oraz uchwałę Zarządu Okręgowego Polskiego Związku Łowieckiego z dnia [...] września 2016 r. w sprawie nałożenia kary porządkowej.

Przedmiotem skargi H.W. jest uchwała Okręgowej Rady Łowieckiej Polskiego Związku Łowieckiego (PZŁ) w [...] z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie kary porządkowej w postaci zawieszenie w prawach wykonywania polowania. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że uchwałą z dnia [...] września 2016 r. Zarząd Okręgowy PZŁ w [...] działając na podstawie art. 42 da ustawy z dnia 13 października 1995 r. - Prawo łowieckie (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1295 z późn. zm., zwane dalej "P.ł.") nałożył na H.W. karę porządkową zawieszenia w prawach wykonywania polowania na jelenie byki w sezonie 2016/2017 kierując się dokonaną przez Komisję Prawidłowości Odstrzału z Zasadami Selekcji oceną, potwierdzona w postępowaniu odwoławczym, która oceniła na 2 punkty czerwone pozyskanego przez skarżącego jelenia byka w dniu 28 lutego 2016 r. w obwodzie 152 pk KŁ "[...]" w S. uznając ten odstrzał jako naganny. W odwołaniu od wskazanej wyżej uchwały H.W. zarzucił dokonanie nieprawidłowej oceny wieku pozyskanego jelenia – byka, który wedle ekspertyzy laboratoryjnej z dnia [...] marca 2016 r. przedłożonej przez niego Komisji oraz dołączonej do odwołania miał 11 lat. Komisja nie zakwestionowała treści ekspertyzy, w ogóle się do niej nie odnosząc naruszyła tym samym art. 75 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej "K.p.a."). Stopień starcia zębów, a na podstawie którego Komisja określiła wiek byka – jelenia jest kwestią indywidulaną każdego osobnika zależną od wielu czynników i nie jest właściwym kryterium pozwalającym na określenie wieku byka – jelenia. Bardziej miarodajna ocena opiera się natomiast policzeniu liczby warstw tzw. cementu, odkładanego pomiędzy korzeniami zębów trzonowych i przedtrzonowych (metoda Mitchella). Zaskarżoną uchwałą powołaną na wstępie Okręgowa Rada Łowiecka PZŁ w [...] postanowiła nie uwzględnić odwołania H.W. wskazując że uzasadnieniem zaskarżonej uchwały są postanowienia Komisji ponownej oceny przedmiotowego trofeum, jak również zgodnie z nimi wyniki oceny wieku jelenia – byka dokonane przez Uniwersytet [...] w [...] Wydział Bioinżynierii Zwierząt, Katedra Hodowli Zwierząt Futerkowych i Łowiectwa. W skardze na powołaną wyżej uchwałę H.W. zaskarżając ją w całości wniósł o uchylenie uchwał obu instancji. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wyniki podjętej uchwały, w postaci obrazy art. 7 K.p.a. w związku z art. 10 § 1 K.p.a. w związku z art. 73 § 1 K.p.a. w związku z art. 77 § 1 K.p.a. w związku z art. 78 § 1 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie wniosku dowodowego w postaci wykonanej metodą Mitchella przez biegłego sądowego ekspertyzy laboratoryjnej oceny wieku pozyskanego przez skarżącego jelenia byka w dniu 28 lutego 2016 r., jak również niepoinformowanie go z zachowaniem terminu administracyjnego o posiedzeniu Zarządu Okręgowego PZŁ w [...] Zarzucił również brak zamieszczenia pouczenia o możliwości wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na Uchwałę Zarządu Okręgowego PZŁ w [...] oraz nieudostępnienie mu w toku postępowania wglądu do akt, a jedynie części na jego pisemną prośbę oraz niepoinformowanie go o zakończeniu czynności dowodowych, a przed wydaniem decyzji uniemożliwienie zapoznania się z aktami postępowania i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów oraz do złożenia pisemnych wyjaśnień, co jest sprzeczne z art. 10 § 1 K.p.a. W uzasadnieniu skargi wyjaśnił, że pismem z dnia 29 sierpnia 2016 r. nie zachowując terminu administracyjnego doręczania korespondencji Zarząd Okręgowy w [...] poinformował skarżącego, iż w dniu 7 września 2016 r. o godzinie 15 odbędzie się posiedzenie, na którym będzie mógł zająć stanowisko w przedmiotowej sprawie. Niezachowanie przez organ terminu doręczania korespondencji uniemożliwiło mu udział w posiedzeniu, na którym chciał przedstawić Zarządowi Okręgowemu PZŁ w [...] analizę porównawczą żuchw jeleni byków dokonaną przez Komisję Wyceny w dniu [...] marca 2016 r, z której jednoznacznie wynika, iż jeleń - byk o znacznie mniejszym stopniu starcia zębów został oceniony na 11 lat (odstrzał prawidłowy), natomiast jeleń pozyskany przez moją osobę o znacznie większym starciu zębów został oceniony na 9 lat (odstrzał naganny). W ocenie skarżącego podjęcie uchwały jedynie na podstawie analizy oceny wzrokowego starcia zębów z jednoczesnym odrzuceniem analizy laboratoryjnej dokonanej na podstawie uznanej naukowo metody stanowi istotne zaniechanie w przeprowadzonym postępowaniu odwoławczym. Okręgowa Rada Łowiecka PZŁ w [...] jako organ odwoławczy również me wzięła pod uwagę badania laboratoryjnego podczas, gdy indywidualna zmienność stopnia starcia zębów jeleni jest bardzo wysoka i nie pozwala określić precyzyjnie wieku na podstawie tego kryterium. Dokładna ocena wieku jeleni opiera się na policzeniu warstw tzw. cementu, odkładanego pomiędzy korzeniami zębów trzonowych i przedtrzonowych (metoda Mitchella). Komisja nie zakwestionowała prawidłowości przedstawionej ekspertyzy, lecz najzwyczajniej ją odrzuciła przez co nie dochowała należytej staranności w wyjaśnieniu przedmiotowej sprawy odrzucając tak istotny dowód. Podejmując zaskarżoną uchwałę organ uwzględnił ocenę wieku jelenia byka wykonaną przez Uniwersytet [...] w [...] na zlecenie organu z dnia 6 października 2016 r. Opinia ta została wykonana metodą histologiczną, która określa wiek w podobny sposób do metody Mitchella i rozbieżność 2 lat w wieku jelenia pomiędzy podobnymi metodami jest niemożliwa. Ponadto pismo Uniwersytetu [....] w [...] nie posiada liczby dziennika, zostało podpisane przez osobę nie uprawnioną do reprezentowania Uniwersytetu. Załączone do pisma fotografie rzekomo potwierdzające wiek są nieczytelne i na ich podstawie nie da się określić precyzyjnie wieku. Okręgowa Rada Łowiecka w [...] odrzucając analizę laboratoryjną wykonaną przez biegłego sądowego bez podania przyczyn a przyjmując analizę wykonaną przez Uniwersytet [...] w [...] wykazała się brakiem profesjonalizmu oraz uznaniowością w ocenie zebranego materiału dowodowego. Ponadto w piśmie z dnia 18 lipca 2017 r. skarżący zwrócił się za pośrednictwem Zarządu Okręgowego PZŁ w [...] o udostępnienie mu dokumentacji stanowiącej podstawę do podjęcia zaskarżonej uchwały. Protokołu z posiedzenia tego organu z dnia [...] lipca 2017 r. nie udostępniono mu twierdząc, że nie znajduje się on w posiadaniu organu. Okręgowa Rada Łowiecka PZŁ w [...] reprezentowana przez fachowego pełnomocnika w odpowiedzi na skargę wniosła o oddalenie jej jako bezzasadnej. Wyjaśnił, że uchwała została podjęta w wyniku oceny odstrzału co do jego zgodności z zasadami selekcji osobniczej, zgodnie z regulacjami P.ł. organ pierwszej i drugiej instancji, był związany oceną, a tym samym miał obowiązek wymierzenia kary porządkowej za naruszenie zasad selekcji osobniczej - zgodnie z art. 42 da P.ł. Dodatkowo, na skutek wątpliwości zgłaszanych przez skarżącego - organ odwoławczy zlecił badanie wieku jelenia byka. Opinię przedstawi Uniwersytet [...] w [...], Wydział Bioinżynierii Zwierząt. Opinię sporządził najlepszy specjalista w Polsce od oceny wieku jeleni byków - dr hab. D.Z. Wbrew zarzutom strony, ocena nie została dokonana na podstawie zdjęć, a przesłanych wypreparowanych trofeów. Na ocenę prawidłowości odstrzału wpływa m.in. wiek pozyskanego jelenia. Forma poroża (waga, wygląd etc.) jelenia byka w II klasie wieku (do 10 roku życia), będzie odstrzałem nagannym podczas gdy taka sama forma poroża u byka jelenia w III klasie (powyżej 10 rok życia) będzie odstrzałem prawidłowym. Założeniem projektodawcy tych zasad jest jak najdłuższe przekazywanie przez jelenie o dobrych genach (odpowiednia forma poroża) swoich genów potomstwu. Wobec powyższego Okręgowa Rada Łowiecka w [...] nie mogła uwzględnić złożonego odwołania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369), według którego Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd może uwzględnić skargę jeżeli dopatrzy się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu określonym w art. 145 § 1 P.p.s.a. Sąd uwzględnił skargę dopatrując się naruszenia przepisów prawa procesowego, które to naruszenia mogły mieć wpływ na wynik postępowania. Zgodnie z art. 42d ustawy z dnia 13 października 1995 r. Prawo łowieckie (Dz.U. z 2017 r., poz. 1295) odstrzał jelenia podlega ocenie przez Komisję co do jego zgodności z zasadami selekcji osobniczej, które to zasady ustalone zostały uchwałą Nr 57 Naczelnej Rady Łowickiej z dnia 22 lutego 2005 r. wraz ze zmianami. Po dokonaniu oceny komisje łowieckie sporządzają sprawozdanie i następnie przekazują je do wskazanych Statutem Polskiego Związku Łowieckiego okręgowych organów, które wobec osób naruszających zasady odstrzału określone uchwałą Naczelnej Rady Łowieckiej w sprawie przyjęcia zasad selekcji osobniczej i populacyjnej zwierząt łownych w Polsce oraz zasad postępowania przy ocenie prawidłowości odstrzału, nakładają kary porządkowe w formie uchwał. W rozpoznawanej sprawie sprawozdanie Komisji z oceny odstrzału jelenia – byka z dnia 28 lutego 2016 r. zawiera negatywną jego ocenę i przyznaje skarżącemu dwa czerwone punkty. Następnie sprawozdanie Komisji na podstawie art. 42da ustawy przekazane zostało do Zarządu Okręgowego Polskiego Związku Łowieckiego w [...], który w dniu 7 września 2016 r. podjął uchwałę w sprawie nałożenia na skarżącego kary porządkowej zawieszenia w prawach wykonywania polowania na jelenie – byki w sezonie 2016/2017. Na tej podstawie art. 42da ust. 2 ustawy od tej uchwały przysługuje odwołanie do okręgowej rady łowieckiej. Jak wynika z § 98 ust. 2 pkt 2 Statutu Polskiego Związku Łowieckiego organem wyższego rzędu dla rozpoznania odwołania od uchwały zarządu okręgowego jest Okręgowa Rada Łowiecka. Bezspornym jest, że skarżący składając wniosek o ponowną ocenę odstrzału jelenia przez komisję dołączył ekspertyzę laboratoryjną oceny wieku jelenia datowaną [...] marca 2016 r., wykonaną metodą Mitchella. Wynika zeń, że wiek jelenia oceniono na 11 lat. Określenie wieku tą metodą polega na ocenie warstw cementu zębowego jego żuchwy. Na posiedzeniu Komisji przedstawił dowody. Stanowisko Komisji nie uległo zmianie, brak również odniesienia się do przedłożonych przez skarżącego dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Podjęta uchwała Zarządu Okręgowego w [...] z dnia [...] września 2016 r. w swym uzasadnieniu zawiera jedno zdanie "Komisja Prawidłowości odstrzału uznała odstrzał jelenia – byka za odstrzał naganny potwierdzony w postepowaniu odwoławczym". Po złożeniu odwołania od tej uchwały Okręgowa Rada Łowiecka w [...] zwróciła się o sporządzenie badania celem oceny wieku odstrzelonego jelenia na podstawie żuchwy. Wykonane przez Uniwersytet [...] w [...] Wydział Bioinżynierii Zwierząt badanie metodą badań histologicznych uzębienia żuchwy określiło, iż odstrzelony jeleń miał 9 lat. W postępowaniu administracyjnym należy jako dowód dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, w szczególności mogą to być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny – art. 75 § 1 K.p.a. Przepisy K.p.a. nie przewidują hierarchii środków dowodowych, jedynie ich ocena polega wyłącznie na możliwości przyczynienia się do wyjaśnienia sprawy. Zasady zaś postępowania dowodowego normuje art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., według pierwszego z nich organ administracji publicznej jest obowiązany rozpatrzeć cały materiał dowodowy. Oznacza to, że organ ten jest obowiązany rozpatrzeć wszystkie dowody zgromadzone w sprawie dokonując ich oceny we wzajemnej łączności. W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 1994 r., sygn. akt III ARN 55/94 stwierdzono, że jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne dokonane z naruszeniem art. 80 K.p.a., tzn. nie w całokształcie materiału dowodowego. Zaniedbanie organu administracji państwowej w kwestii ustosunkowania się do istotnych różnić w opiniach biegłych i brak w uzasadnieniu wyjaśnienia tych kwestii, stanowi istotne naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mające wpływ na wynik sprawy (patrz: wyrok NSA z dnia 30 grudnia 1980 r., sygn. akt SA 645/80, wyrok NSA z dnia 18 lipca 2007 r., sygn. akt I OSK 1704/06). W rozpoznawanej sprawie są dwa dowody, tj. ekspertyza wykonana metodą Mitchella oraz opinia Instytutu, z których każdy odmiennie ocenia wiek odstrzelonego jelenia. Ze względu na fakt, że w postępowaniu administracyjnym nie ma hierarchii dowodów, więc obowiązkiem organu jest poddanie każdego z nich ocenie, ewentualnie konfrontacja jednostek sporządzających różniące się dowody. Zgodnie z art. 32 ust. 3 ustawy Polski Związek Łowiecki oraz koła łowieckie działają na podstawie ustawy oraz statutu uchwalonego przez Krajowy Zjazd Delegatów Polskiego Związku Łowieckiego. Zgodnie z § 170 ust. 1 i ust. 2 Statutu uchwały podejmowane w sprawie wymierzenia kary porządkowej wymagają uzasadnienia. W rozpoznawanej sprawie zarówno uchwała Zarządu Okręgowego Polskiego Związku Łowieckiego jak i uchwała Okręgowej Rady Łowieckiej nie zawierają uzasadnienia. W uzasadnieniu również należało poddać ocenie sprawozdanie Komisji, które nie mogło być kwestionowane przez skarżącego w innym trybie. W przypadku braku uzasadnienia rozstrzygnięcia organu odwoławczego nie jest możliwa ocena czy organ prowadził ponownie postępowanie jak to wynika z art. 15 K.p.a. czy tylko uznał, iż rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest prawidłowe. Pełnomocnik organu na rozprawie oświadczył, iż organy podejmując uchwałę były związane stanowiskiem Komisji przygotowującej sprawozdanie. Sąd nie p[oddziela stanowiska pełnomocnika, ponieważ zarówno przepisy ustawy jak i statutu nie przewidują, iż sprawozdanie Komisji wydawane jest w trybie art. 106 i że ma charakter wiążący dla organów podejmujących uchwały. Takie stanowisko organu pozostawałoby w sprzeczności z faktem, iż organ odwoławczy zlecił sporządzenie opinii w zakresie określenia wieku odstrzelonego jelenia przez Instytut w [...]. Podejmując uchwałę organ winien uzasadnić również swoje stanowisko z uwzględnieniem sprawozdania Komisji. Poza tym zgodnie z § 152 ust. 5 Statutu przed wymierzeniem kary organ jest obowiązany wysłuchać zainteresowanego lub w inny sposób umożliwić mu zajęcie stanowiska. Jak ustalono na podstawie akt administracyjnych organ odwoławczy pismem doręczonym skarżącemu w dni 9 września 2016 r. poinformował go, iż w dniu 7 września 2016 r. odbędzie się posiedzenie z możliwością udziału w nim skarżącego. Podjęte uchwały naruszają zasady postępowania dowodowego wynikające z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. oraz zasadę ogólną polegającą na możliwości udziału strony w prowadzonym postępowaniu. Zdaniem Sądu orzekającego w sprawie zarzuty skargi są uzasadnione. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 10 K.p.a. w związku z § 170 ust. 1 i 2 Statutu Sąd uwzględnił skargę. Z powodu braku wniosku skarżącego o zwrot kosztów na podstawie art. 210 P.p.s.a. nie orzeczono o ich zwrocie.