II SA/Rz 825/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Mazur - Selwa po rozpoznaniu w dniu 17 września 2018 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. R. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 sierpnia 2018 r. sygn. akt II SA/Rz 825/18 w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi wyżej wymienionej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2018 r nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy.

Zaskarżonym postanowieniem referendarz sądowy przyznał wnioskodawczyni prawo pomocy w zakresie zwolnienia jej od połowy wpisu od skargi, w pozostałym zakresie odmówił wnioskowi. Zaznaczył, że zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym nie mogą mieć pierwszeństwa przed należnościami sądowym, a ze złożonego przez wnioskodawczynię oświadczenia wynika, że zobowiązania te obejmują znaczną część jej dochodów, ponadto z podanych przez nią informacji wynika, że może ona liczyć na pomoc osób trzecich, co również ma wpływ na ocenę jej zdolności w opłaceniu należności sądowych. W sprzeciwie wnioskodawczyni nie zgadza się z dokonaną oceną. Podniosła, że sprawa nie została przez nią zainicjowana, korzysta z przysługującego jej prawa składania środków zaskarżenia. Podkreśliła również, że umowę najmu zawarła dopiero w dniu 1 lipca 2018 r. i dopiero od tego momentu otrzymuje z tego tytułu czynsz. Wcześniej utrzymywała się wyłącznie z emerytury o wysokości 1.369,15 zł, do czerwca 2018 r. zamieszkiwała z córką, która wraz z rodziną partycypowała w kosztach utrzymania domu. Do sprzeciwu dołączyła, oświadczenie córki potwierdzające powyższą okoliczność. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przedmiotem rozpoznania jest wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który mieści się w zakresie wniosku przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zasadą obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym, jak również w innych postępowaniach jest obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej – art 199 P.p.s.a. Wyjątkiem od tej zasady jest między innymi instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osobie fizycznej przysługuje prawo pomocy w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy została przewidziana dla najuboższej części społeczeństwa, dla której obowiązek poniesienia kosztów sądowych stanowiłby barierę w dostępie do Sądu, których sytuacja majątkowa nie pozwala na pokrycie jakichkolwiek kosztów sądowych ( prawo pomocy w zakresie całkowitym), bądź których pokrycie wiązałoby się z uszczerbkiem dla wydatków koniecznych w niezbędnym utrzymaniu ( prawo pomocy w zakresie częściowym ). Wydatki sądowe związane z dochodzeniem praw przed sądem nie mogą ustępować innym wydatkom wynikającym z umów cywilnoprawnych, czy też zakupom dóbr konsumpcyjnych innych niż niezbędne do życia. Nie ma żadnego racjonalnego uzasadnienia dla obciążania kosztami sądowymi innych podatników znajdujących się w takiej samej bądź podobnej sytuacji do wnioskodawców. Przyjęcie innej interpretacji sprowadzałoby instytucję prawa pomocy do - zasady, a nie jak wynika to z przepisów - wyjątku. W ocenie Sądu informacje zwarte w złożonym przez wnioskodawczynię oświadczeniu, przedłożonych przez nią dokumentach oraz w sprzeciwie, pozawalają stwierdzić prawidłowość wydanego przez referendarza postanowienia. Wynika z nich, że wnioskodawczyni ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, posiada 1/3 udziału w budynku mieszkalnym o powierzchni 300 m2 stanowiącym odrębną własność lokalu o wartości 250 tys. zł na działce o powierzchni 16 arów. Posiada stałe źródło dochodu z tytułu emerytury ZUS w wysokości 1.369,15 zł a także dodatkowe z tytułu najmu 915 zł miesięcznie. Wskazane przez nią wydatki oscylują wokół kwoty 2,321 zł i nieznacznie przekraczają łączną sumę dochodów 2,284 zł. Wysokość wydatków oraz ich rodzaj wskazują na to, że wnioskodawczyni ma zaspokojone codzienne potrzeby w stopniu, który należy uznać za zadawalający. Słusznie referendarz sądowy podnosi, że znaczną część dochodów pochłaniają spłaty pożyczek. W ocenie Sądu prawidłowe jest stanowisko referendarza, że w niniejszym przypadku nie zachodzi podstawa do zwolnienia wnioskodawczyni z całości kosztów sądowych. Bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, wnioskodawczyni może poczynić oszczędności celem uiszczenia kosztów sadowych, które na obecnym etapie, w związku ze zwolnieniem wnioskodawczyni od połowy wpisu wynoszą 250 zł. Bezzasadna dla oceny wniosku pozostaje okoliczność, że wnioskodawczyni nie była inicjatorem postępowania administracyjnego – nie złożyła wniosku dotyczącego ustalenia warunków zabudowy. Aktualnie jest inicjatorem postępowania sądowoadministracyjne i zgodnie z ogólną zasadą ponoszenia ciężaru kosztów sądowych obowiązana jest do ich opłacenia. Nie ma również znaczenia fakt, że dodatkowe źródło dochodu uzyskuje dopiero od lipca 2018 r. Skarga datowana jest na dzień 20 czerwca 2018 r., a wezwanie do uiszczenia wpisu zostało skierowanej w dniu 20 lipca 2018 r. Na tą datę należy oceniać zdolności płatnicze skarżącej. Nie może mieć również znaczenia dla oceny wniosku fakt wcześniejszego korzystania z pomocy córki w sytuacji, gdy aktualna sytuacja finansowa, jak wyżej wyjaśniono pozwala na pokrycie kosztów sądowych. Sąd jeszcze raz podkreśla, że prawo pomocy to tzw. "prawo ubogich", a więc osób, których sytuacja materialna w zasadzie wyklucza możliwość prowadzenia sprawy przed sądem. Nie można instytucji tej sprowadzać do zapewnienia nienaruszalności finansów wnioskodawców. Jak wskazano na wstępie konieczność poniesienia kosztów sądowych nie może ustępować innym obciążeniom. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.