II SA/Rz 753/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Paweł Zaborniak WSA Magdalena Józefczyk po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 sierpnia 2021 r. sprawy ze sprzeciwu M. F. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia, że świadczenia rodzinne są świadczeniami nienależnie pobranymi i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "Kolegium"), decyzją z dnia [...] marca 2021 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. F. (dalej: "Skarżąca") od decyzji Wojewody (dalej: "Wojewoda") z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] ustalającej, że świadczenia rodzinne są nienależnie pobranymi i zobowiązującej do zwrotu pobranych świadczeń w kwocie 2.647,14zł, na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "K.p.a.") – uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że Wojewoda decyzją z dnia [...] lutego 2021 r.: (I.) ustalił, że świadczenia rodzinne, które pobrała Skarżąca, tj. 1. zasiłek rodzinny na okres od 1 stycznia 2018 r. do 31 lipca 2018 r. na czworo swoich dzieci, 2. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania za okres od 1 stycznia 2018 r. do 30 czerwca 2018 r. na jedno dziecko, 3. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej za okres od 1 stycznia 2018 r. do 30 czerwca 2018 r. na dwoje dzieci w kwocie 2 647,14 zł - są świadczeniami rodzinnymi nienależnie pobranymi; (II.) zobowiązał Skarżącą do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w wysokości 2.647,14 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Rozstrzygnięcie takie zapadło w wyniku uzyskania informacji o zastosowaniu przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W odwołaniu Skarżąca podała, że mieszka za granicą od 1 stycznia 2018 r., a w okresie od 1 stycznia do 30 czerwca 2018 r. dzieci przebywały za terenie Polski pod opieką męża. Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym Kolegium wskazało, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej: " ustawa"), w tym art. 30 ust 2 pkt 3 definiujący nienależnie pobrane świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5 ustawy, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. W ocenie Kolegium wyjaśnienia wymaga data zatrudnienia Skarżącej na terenie Holandii. Z pisma Wojewody z dnia 6 sierpnia 2018 r. wynika, że Skarżąca mieszka i jest zatrudniona na terenie Holandii od 11 grudnia 2017 r. do nadal. Zatem przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie od 1 grudnia 2017 r. do nadal. Natomiast z odwołania wynika, że Skarżąca przebywała na terenie Holandii od 1 stycznia 2018 r. Powyższa kwestia winna zostać wyjaśniona w sposób bezsprzeczny i nie budzący wątpliwości. Koniecznym także jest ustalenie okresów, w którym Skarżąca stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wskazanie świadczeń rodzinnych przyznanych w tych okresach w innym państwie oraz ich wysokości. Warunkiem bowiem zastosowania przepisu art. 30 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 23a ust. 5 ustawy jest jednoznaczne ustalenie, czy i jakie świadczenia rodzinne zostały przyznane i wypłacone w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w okresie, za który polskie organy wypłaciły świadczenia rodzinne. Z akt sprawy nie wynika natomiast czy i za jaki okres zostały przyznane i wypłacone Skarżącej świadczenia rodzinne na terenie Holandii zwłaszcza, że zgodnie z oświadczeniem, Skarżąca nie składała za granicą żadnych wniosków oraz nie pobierała świadczeń rodzinnych na dzieci. W sprzeciwie Skarżąca zawnioskowała o ponowne zbadanie sprawy i pozytywne jej rozpatrzenie. Wyjaśniła, że w okresie od 1 stycznia do 31 lipca 2018 r. przebywała na terenie Niderlandów. Świadczeniami przekazywanymi na jej rachunek bankowy dysponował mąż, tj. ojciec dzieci, które w tym czasie były pod jego opieką. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja obarczona jest wadą nieważności. W rozpoznawanej sprawie Sąd z urzędu wziął pod uwagę, że Kolegium wydało decyzję pomimo braku właściwości rzeczowej i instancyjnej do rozpoznania i rozstrzygnięcia w drugiej instancji sprawy o ustalenie i zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 9 w zw. z art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych). Kompetencja do orzekania w sprawach o ustalenie i zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego należy od dnia 1 stycznia 2018 r. do właściwych wojewodów (art. 23a ust. 9 zmieniony przez art. 6 pkt 21 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin - Dz.U. z 2017 r., poz. 1428). Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 17 pkt 2 K.p.a., organami wyższego stopnia w stosunku do wojewodów są właściwi w sprawie ministrowie. Jeżeli zatem brak jest przepisu szczególnego przełamującego powyższą zasadę, organ wyższego stopnia właściwy do orzekania w drugiej instancji należy ustalać na podstawie powyższej zasady. Uwzględniając treść ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin, Sąd stwierdza, że w sprawach o ustalenie i zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, ustawodawca nie ustanowił przepisu szczególnego względem art. 17 pkt. 2 K.p.a. Przepis intertemporalny - art. 23 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin - wprowadził wyjątek od zasady z art. 17 pkt. 2 K.p.a. jedynie w zakresie spraw o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego ("W sprawach z wniosków o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, złożonych przed dniem 1 stycznia 2019 r., organem wyższego stopnia jest samorządowe kolegium odwoławcze."). Przepis ten nie odnosi się jednak do spraw o ustalenie i zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, a zatem zasada z art. 17 pkt 2 K.p.a. znajduje nadal zastosowanie do tego rodzaju spraw. W związku z tym Sąd stwierdza, że wobec braku przepisu szczególnego względem art. 17 pkt 2 K.p.a., w sprawach o ustalenie i zwrot nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, organem wyższego stopnia w stosunku do wojewody jest minister właściwy do spraw rodziny. Zgodnie z art. 127 § 2 K.p.a., minister właściwy ds. rodziny jest zatem organem odwoławczym w sprawach o ustalenie i zwrot nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Pogląd taki wyrażony został m.in. w wyrokach tut Sąd sygn. akt II SA/Rz 166/21 oraz sygn. akt II SA/Rz 634/21. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę stanowisko to podziela. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a., orzekł, jak w sentencji. Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium, zgodnie z oceną prawną wyrażoną w wyroku (art. 153 w zw. z art. 170 P.p.s.a.), przekaże odwołanie Skarżącej ministrowi właściwemu do spraw rodziny a następnie umorzy wszczęte we własnym zakresie postępowanie odwoławcze.