II SA/Rz 639/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak Sędziowie WSA Paweł Zaborniak /spr./ AWSA Maria Mikolik Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2023 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 15 marca 2023 r. nr SKO.4115.201.2023 w przedmiocie odmowy przyznana prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -

Przedmiotem skargi AL (dalej: "Skarżącej") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: "Kolegium", "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji") z 15 marca 2023 r. nr SKO.4115.201.2023, wydana w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z uzasadnienia skargi oraz nadesłanych akt sprawy wynika, że wnioskiem z 4 lutego 2023 r. Skarżąca zwróciła się do Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt" lub "Organ I instancji") o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jej niepełnosprawną w stopniu znacznym ciotką – ZK. Decyzją z [...] lutego 2023 r. nr [...] Wójt odmówił przyznania Skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej, decyzją z 15 marca 2023 r. nr SKO.4115.201.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu utrzymało w mocy decyzję Organu I instancji. Organy podały, że na Skarżącej nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej ciotki, a zatem nie może ona skutecznie ubiegać się o uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wynikającym z art 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.) – dalej: "u.ś.r.", jest przynależność do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji osoby niepełnosprawnej w rozumieniu przepisów art 128 i art 129 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1359 z późn. zm.) – dalej: "K.r.o.". Taka sytuacja nie zachodzi w opisywanej sprawie, bowiem ZK jest dla Skarżącej ciotką i tym samym nie zachodzą pomiędzy nimi relacje pokrewieństwa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, AL wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu ze wskazanych w skardze dokumentów. Zaskarżonej decyzji Skarżąca zarzuciła naruszenie: 1. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.) – dalej: "k.p.a.", poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy, w tym pominięcie, że matka Skarżącej jest siostrą niepełnosprawnej, niemniej z uwagi na wiek i stan zdrowia nie obiektywnie nie jest w stanie zapewnić siostrze wymaganej opieki; 2. art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że warunkiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest legitymowanie się przez Skarżącą obowiązkiem alimentacyjnym względem osoby, nad którą sprawuje opiekę. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) – dalej: "P.p.s.a.". Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.) – dalej: "K.p.a." lub innych przepisach. Zgodnie z art. 151 P.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu ustalenia dokonane w sprawie przez Organ I instancji i zaaprobowane przez Organ odwoławczy są wystarczające i mogą stanowić podstawę do poddania kontroli prawidłowości stanowiska wyrażonego w wydanej decyzji, w tym zastosowanych przepisów prawa. Ustalenia stanu faktycznego w zakresie legitymowania się przez ZK orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz stopnia pokrewieństwa łączącego Skarżącą oraz jej ciotkę, nie są kwestionowane i nie budzą wątpliwości. Sąd podziela stanowisko organów odnośnie braku prawnej możliwości przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia, z uwagi na brak po jej stronie obowiązku alimentacyjnego względem niepełnosprawnej ZK. Otóż z brzmienia art. 17 ust. 1 ust. u.ś.r. wynika jednoznacznie, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast według art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jedynie w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki o której mowa w ust. 1. Rozstrzygające sprawę Organy trafnie stwierdziły w kontekście powyższych unormowań oraz poprzez odwołanie się do stosownych orzeczeń sądowych, że niezbędnym warunkiem skutecznego ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów K.r.o. Ustawodawca wyraźnie wprowadził w tym przepisie wymóg istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i osobą podlegającą opiece, odsyłając w tym zakresie wprost do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Podobne odesłanie można znaleźć w przepisie art. 16a ust. 1 u.ś.r. określającym niezbędne warunki uzyskania specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego. Nie stanowi kwestii, że przepisy K.r.o. nie przewidują istnienia obowiązku alimentacyjnego względem ciotki Skarżącej. Brak takiego obowiązku pomiędzy Skarżącą a osobą, którą się opiekuje, ewidentnie wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest w tym wypadku stosowanie wykładni rozszerzającej i wbrew przepisom ustawy uzupełnianie zakresu podmiotowego osób uprawnionych. Takie działanie nosiłoby bowiem znamiona zabiegu prawotwórczego, niedozwolonego dla interpretatora tekstu prawnego, który co do zasady jedynie odtwarza normy prawne zawarte w tym tekście, a nie je tworzy lub rozbudowuje (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 7 marca 2023 r. II SA/Rz 1173/23; dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższe ustalenia natury prawnej potwierdza teza uchwały NSA z 9 grudnia 2013 r. I OPS 5/13, (dostępna na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl), gdzie stwierdzono, że osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym przed dniem 1 stycznia 2013 r. nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i la ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Istotny dla sprawy stan prawny nie uległ zmianie względem przepisów obowiązujących przed 1 stycznia 2013 r. Abstrahując od tego, czy Skarżąca sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawną, uniemożliwiającą podjęcie zatrudniania, Skarżąca bezspornie nie należy do kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Ponieważ na Skarżącej w żadnym z przewidzianych w prawie stopni nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec podopiecznej, to nie została spełniona podstawowa przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec niespełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r., organy administracji nie miały podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania. Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów podnieść należy, że w aktualnym stanie prawnym o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może przesądzać sam fakt sprawowania opieki faktycznej nad osobą niepełnosprawną, bez istnienia obowiązku alimentacyjnego. Sąd działając poza granicami zarzutów skargi nie dostrzegł w działaniach procesowych organów obu instancji jakichkolwiek powodów do zastosowania kompetencji kasacyjnych – art. 145 § 1 i 2 P.p.s.a. Decyzje wydane w toku postępowania, jako w pełni zgodne z przepisami procesowymi i materialnoprawnymi powinny pozostać w obrocie prawnym i wywoływać określone w nich skutki. Z wyłożonych względów Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a. O kosztach postępowania przez WSA nie orzeczono z uwagi na art. 200 P.p.s.a.